دانشگاه آزاد اسلامي واحد دامغان
گروه زراعت
پايان‌نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.Sc)
زراعت
عنوان
بررسي اثر تنش خشکي بر عملکرد و برخي صفات کيفي سه اکوتيپ گياه دارويي انيسون
(Pimpinella anisum L.)
استاد راهنما
دکتر فضل‌الله صفي‌خاني
استادان مشاور
دکتر جعفر مسعود سينکي
دکتر بهلول عباس‌زاده
نگارش
محبوبه محمدي البرزي
زمستان 1390
اين پروژه با حمايت
مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع کشور
اجرا شده است.
سپاسگزاري
سپاس يگانه خدايي که تمام هستي از او و جهان خلقت در يد قدرت اوست و برگي نمي‌ريزد به جز اراده او و خطي نوشته نمي‌شود دور از نگاه او
و باز مي‌کنيم صفحه را با کلام مقدس استاد و معلم
با نام شما استادان مهربان و ارجمند، استاد راهنما جناب آقاي دکتر فضل الله صفي‌خاني و استادان مشاور جناب آقاي دکتر جعفر مسعود سينکي و جناب آقاي دکتر بهلول عباس‌زاده، شما در اين وادي علم و معرفت راهبر و راهنماي من بوديد و حضورتان باعث دلگرمي و سخنانتان روشن کننده ديدگاه تاريک و کوتاه من بود، در اين دفتر چيزي نکشتيم به جز بذر ساليان تلاش شما استادان محترم و بزرگوار را، پس در اين مزرعه اگر حاصلي داشته‌ايم از باغباني و دست‌رنج شما بوده است، ما در اين مزرعه کارگري بيش نبوديم .
متشکرم، متشکرم، متشکر
در بحر خروشان شما ما پر کاهيم در گردش گرداب چه بي‌پشت و پناهيم
لطفي بکن اي رود، خروشان مشو يک دم غرقيم ولي منتظر رحمت شاهيم
از سرکار خانم مهندس آناهيتا شريعت جهت کمک‌هاي ايشان در مراحل آزمايشگاهي صميمانه متشکرم.
از دوستان گرامي جناب آقاي مهندس سعيد چمن گشت، آقاي مهندس علي‌رضا مقدم خمسه، خانم مهندس سودابه علي‌نژاد، آقاي بهروز نادري و کليه دوستاني که در ايستگاه البرز در اجراي پايان نامه با بنده همکاري داشته‌اندکمال تشکر را دارم.
از خانواده خوبم، خواهران و برادر عزيزم که در تمام طول دوره تحصيل مشوقم بودند وتحمل شرايط سخت و دشوار اين مسير را برايم آسان نمودند، قدرداني مي‌کنم.
برگ برگ اين درس را تقديم مي‌کنم به زيباترين آفرينش هستي يعني پدر و مادر
پدر و مادر مهربان و دلسوز که
يکي چون شمع سوخت تا به من نور و حيات دهد
و
يکي چون پروانه گرد من گشت تا به من آرامش دهد
واژه‌ها مي‌لغزند و خود را لايق تحصين پدر و مادر نمي‌دانند اما من جسارت مي‌کنم و با کلماتي که در پستو قلبم دارم مي‌گويم
پدرم مادرم دوستتان دارم.
اينک از شما مي‌خواهم که در اين بوته‌زاري که به تصوير مي‌کشم قلم و جوهر من باشيد و در سطر سطر کلمات دستم را بگيريد زيرا بدون شما در هجوم کلمات خواهم شکست
پس بيايد با هم آغاز کنيم پاياني را که به تصوير کشيده‌ام.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده……………………………………………………………………………………………………………………………………………..1
فصل اول- مقدمه و کليات…………………………………………………………………………………………………………………..2
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………3
1-1- خاستگاه و پراکنش…………………………………………………………………………………………………………………….5
1-2- رده‌بندي و مشخصات گياهي……………………………………………………………………………………………………….5
1-2-1- رده‌بندي………………………………………………………………………………………………………………………………5
1-2-2- مشخصات گياه شناسي……………………………………………………………………………………………………………5
1-3-1- مواد مؤثره…………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-3-2- محل تجمع اسانس…………………………………………………………………………………………………………………9
1-4- موارد استفاده…………………………………………………………………………………………………………………………..10
1-4-1- استفاده دارويي…………………………………………………………………………………………………………………….10
1-4-2- استفاده غذايي……………………………………………………………………………………………………………………..11
1-4-3- استفاده در صنايع آرايشي و بهداشتي……………………………………………………………………………………….11
1-4-4- ساير موارد استفاده……………………………………………………………………………………………………………….12
1-5- اثر عوامل محيطي و زراعي بر رشد، نمو، عملکرد اسانس و مواد مؤثره انيسون……………………………………..12
1-5-1- نور……………………………………………………………………………………………………………………………………12
1-5-2- درجه حرارت……………………………………………………………………………………………………………………..13
1-5-3- رطوبت………………………………………………………………………………………………………………………………14
1-5-4- خاک………………………………………………………………………………………………………………………………..14
1-5-5- مواد و عناصر غذايي……………………………………………………………………………………………………………..15
1-5-6- زمان کاشت………………………………………………………………………………………………………………………..16
1-6- کشت انيسون…………………………………………………………………………………………………………………………..16
1-7- مبارزه با علف‌هاي هرز……………………………………………………………………………………………………………..16
1-8- برداشت انيسون………………………………………………………………………………………………………………………..17
1-9- خشکي و تنش خشکي……………………………………………………………………………………………………………..18
1-10- تنش خشکي در کشاورزي………………………………………………………………………………………………………19
1-11- دسترسي آب خاک………………………………………………………………………………………………………………..21
1-12- بازتاب‌هاي گياه در راستاي مقاومت به خشکي…………………………………………………………………………….21
1-13- سازوکارهاي مقاومت به خشکي……………………………………………………………………………………………….22
1-14- مکانيسم‌هاي مقاومت به خشکي………………………………………………………………………………………………..22
1-15- بيان مسأله……………………………………………………………………………………………………………………………..24
فصل دوم- بررسي منابع…………………………………………………………………………………………………………………….25
2-1- اثر تنش خشکي بر گياهان…………………………………………………………………………………………………………26
2-2- اثر تنش خشکي روي رشد گياه………………………………………………………………………………………………….26
2-3- اثر تنش خشکي بر مراحل نمو……………………………………………………………………………………………………27
2-4- تنظيم اسمزي…………………………………………………………………………………………………………………………..27
2-5- غلظت رنگيزه‌ها تحت تأثير تنش خشکي………………………………………………………………………………………28
2-6- غلظت عناصر غذايي برگ تحت تأثير تنش خشکي………………………………………………………………………..29
2-7- مطالعات انجام شده در زمينه تأثير تنش خشکي بر صفات مورفولوژيک……………………………………………..29
2-8- مطالعات انجام شده در زمينه تأثير تنش خشکي بر صفات کيفي………………………………………………………..32
فصل سوم- مواد و روش‌ها…………………………………………………………………………………………………………………37
3-1- موقعيت جغرافيايي محل اجراي طرح…………………………………………………………………………………………..38
3-2- مشخصات آب و هوايي……………………………………………………………………………………………………………38
3-3- مشخصات خاک محل آزمايش………………………………………………………………………………………………….38
3-4- روش اجراي آزمايش در مزرعه…………………………………………………………………………………………………38
3-5- صفات مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………………………….39
3-6- استخراج اسانس به روش تقطير با آب (Hydro-distillation)……………………………………………………39
3-7- اندازه‌گيري محتوي پرولين………………………………………………………………………………………………………..40
3-8- اندازه‌گيري قندهاي محلول………………………………………………………………………………………………………..40
3-9 اندازه‌گيري کلروفيل a، b، کل و کاروتن……………………………………………………………………………………. 41
3-10- محاسبات آماري……………………………………………………………………………………………………………………41
فصل چهارم- نتايج و بحث………………………………………………………………………………………………………………..42
4-1- نتايج تجزيه واريانس………………………………………………………………………………………………………………..43
4-2- نتايج مقايسه ميانگين اثر متقابل اکوتيپ در تنش خشکي………………………………………………………………….56
4-3- نتايج همبستگي ساده صفات………………………………………………………………………………………………………67
4-4- بحث……………………………………………………………………………………………………………………………………..72
4-5- نتيجه‌گيري کلي………………………………………………………………………………………………………………………76
4-6- پيشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………………77
4-7- منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………78
چکيده انگليسي……………………………………………………………………………………………………………………………….95
بررسي اثر تنش خشکي بر عملکرد و برخي صفات کيفي سه اکوتيپ گياه دارويي انيسون
(Pimpinella anisum L.)
چکيده
به منظور بررسي اثر تنش خشکي بر عملکرد و برخي صفات کيفي سه اکوتيپ گياه دارويي انيسون، آزمايشي در سال زراعي 1390 در ايستگاه تحقيقات البرز واقع در کرج با استفاده از آزمايش اسپيليت پلات در قالب طرح بلوک‌هاي کامل تصادفي در 4 تکرار اجرا گرديد. تيمارهاي آزمايشي شامل اکوتيپ به عنوان عامل اصلي در 3 سطح (سبز‌وار، کرمان و جيرفت) و تنش رطوبتي به عنوان عامل فرعي در 4 سطح (10، 30، 50 و 70 درصد تخليه رطوبت) بودند. نتايج نشان داد که اثر عامل اصلي (اکوتيپ) بر تعداد چتر، وزن بذر، وزن هزار دانه، قندهاي محلول، کلروفيل a، کلروفيل b، کلروفيل کل، کاروتن، اسانس برگ، اسانس ساقه و عملکرد اسانس ساقه در سطح 1% و بر وزن خشک برگ، پرولين و عملکرد اسانس برگ در سطح 5% معني‌دار بود. اثر عامل فرعي (تنش خشکي) بر ارتفاع گياه، قطر تاج پوشش کوچک، قطر تاج پوشش بزرگ، تعداد چتر، وزن خشک ريشه، وزن خشک ساقه، وزن خشک برگ، عملکرد ماده خشک، وزن بذر، وزن هزار دانه، پرولين، قندهاي محلول، کلروفيل a، کلروفيل کل، کاروتن، اسانس برگ، اسانس ساقه، عملکرد اسانس برگ و عملکرد اسانس ساقه در سطح 1% و بر تعداد ساقه فرعي، در سطح 5% معني‌دار بود. نتايج مقايسه ميانگين اثر تنش خشکي نشان داد که در سطح رطوبتي10 درصد تخليه رطوبت صفات ارتفاع گياه، قطر تاج پوشش کوچک، قطر تاج پوشش بزرگ، تعداد چتر، وزن خشک ريشه، وزن خشک برگ، وزن خشک ساقه، عملکرد ماده خشک، وزن بذر، وزن هزار دانه، کلروفيل a، کلروفيل کل و عملکرد اسانس برگ به ترتيب با ميانگين‌هاي 91/48، 41/30، 41/39 سانتي‌متر، 83/81 عدد در بوته، 778/91، 725/577، 724/272، 227/942 کيلوگرم در هکتار، 70/7، 20/3 گرم در بوته، 00098/0، 00183/0 ميلي‌گرم بر ليتر و 304/184 گرم در هکتار نسبت به همين صفات در تنش خشکي 70 درصد تخليه رطوبت برتري داشتند. همچنين مشاهده گرديد پرولين، قندهاي محلول، کاروتن، اسانس برگ و اسانس ساقه در تنش خشکي 70 درصد تخليه رطوبت به ترتيب با ميانگين‌هاي 455/1، 740/2، 0352/0 ميلي‌گرم بر ليتر، 849/0 و 430/0 درصد بيشترين مقدار را داشتند. مقايسه ميانگين اثر متقابل اکوتيپ در تنش خشکي نشان داد که اکوتيپ کرمان در سطح رطوبتي10 درصد تخليه رطوبت به ترتيب 25/50، 50/39 سانتي‌متر، 25/92 عدد در بوته، 334/120، 004/712، 006/1100 کيلوگرم در هکتار، 6/8 و 4/3 گرم در بوته بيشترين ارتفاع گياه، قطرتاج پوشش کوچک، تعداد چتر، وزن خشک ريشه، وزن خشک ساقه، عملکرد ماده خشک، وزن بذر و وزن هزار دانه را داشت.
واژه‌هاي کليدي: اکوتيپ، انيسون، تنش خشکي، عملکرد.
فصل اول
مقدمه و کليات
مقدمه
قدمت شناخت خواص دارويي گياهان، شايد بيرون از حافظه تاريخ باشد، يکي از دلايل مهم اين قدمت، حضور باورهاي ريشه‌دار مردم سرزمين‌هاي مختلف در خصوص استفاده از گياهان دارويي است، اطلاعات مربوط به اثرات و خواص دارويي گياهان، از زمان‌هاي بسيار دور بتدريج سينه به سينه منتقل گشته، با آداب و سنن قومي در آميخته و سر انجام در اختيار نسل‌هاي معاصر قرار گرفته است، طبق برخي شواهد مصريان و چيني‌ها در زمره نخستين اقوام بشري هستند که بيش از 27 قرن قبل از ميلاد مسيح از داروهاي گياهي استفاده مي‌کردند (اميدبيگي، 1384الف). مردم يونان باستان، خواص دارويي برخي از گياهان را به خوبي مي‌دانسته‌اند. بقراط و ارسطو، براي استفاده از گياهان در درمان بيماري‌ها ارزش زيادي قائل بودند (اميدبيگي، 1384الف). در قرون هشتم تا دهم ميلادي، دانشمندان ايراني؛ ابوعلي سينا، محمد زکرياي رازي و ديگران، به دانش درمان با گياه رونق زيادي دادند و گياهان بيشتري را در اين رابطه معرفي کردند (اميدبيگي، 1384الف). پيشرفت اروپائيان در استفاده دارويي از گياهان در قرن هفدهم و هجدهم ابعاد وسيعي يافت و از قرن نوزدهم کوشش‌هايي همه جانبه براي استخراج مواد مؤثره از گياهان دارويي آغاز شد (اميدبيگي، 1384الف). با آنکه رويکرد انسان به فرآورده‌هاي دارويي گياهان پيشينه عميقي دارد، ولي از حدود نيمه دوم قرن بيستم، مساله افزايش توليد اين فرآورده‌ها در سطح مزارع و باغ‌ها شکل علمي نو به خود گرفت و بهره‌وري از گياهان پرورشي مربوط (با عنوان محصولات و ميوه‌هاي شيميايي، دستاوردهاي متابوليتي و عناوين ديگر) به جاي انهدام و مصرف گياهان رويشي طبيعت، جايگاه تازه و بي‌سابقه‌اي يافت (اميدبيگي، 1384ب). در پيکر گياهان دارويي مواد خاصي ساخته و ذخيره مي‌شوند به نام مواد مؤثره که اين مواد تأثير فيزيولوژيکي بر پيکر موجود زنده بر جا مي‌گذارند (اميدبيگي، 1384الف). گفته مي‌شود که در حدود 7500-8000 گونه گياهي در ايران وجود دارد که از اين تعداد، بيش از 200 گونه داراي ارزش دارويي و اقتصادي هستند، در عين حال تعداد گياهاني که در طب سنتي استفاده مي‌شوند بيش از صدها مورد است، با اينکه در حال حاضر تحقيقات گسترده‌اي بر روي گياهان دارويي انجام پذيرفته داروهاي برخوردار از مواد مؤثره طبيعي افق‌هاي جديدي را بر روي جامعه پزشکان و داروسازان گشوده است (اميدبيگي، 1384الف) ولي هنوز در کشور ما به ابعاد مختلف نوآوري گياهان دارويي و جايگاه آنها در فرآيند کشاورزي پايدار به درستي پي برده نشده است. بطوري که در مراکز دانشگاهي و تحقيقاتي کشور توجه به تحقيقات گياهان دارويي بسيار اندک مي‌باشد.
انيسون يا باديان رومي يکي از گياهان مهم دارويي است که داراي استفاده‌هاي مختلفي در صنايع دارويي، غذايي، بهداشتي و آرايشي مي‌باشد. توليد جهاني محصول اين گياه همراه با انيسون ستاره‌اي و رازيانه در سال 2000 در سطح زير کشتي برابر با 505645 هکتار، 295824 کيلوگرم بوده است (Faostat, 2000).
با اينکه مواد مؤثره گياهي با هدايت فرآيندهاي ژنتيکي ساخته مي‌شوند ولي عوامل محيطي نيز تأثير بسزايي بر روي کميت و کيفيت آنها دارند ( عزيزي، 1377).
آب يکي از عوامل محيطي است که تأثير عمده‌اي در رشد و نمو و ميزان مواد مؤثره‌ي گياهان دارويي دارد (Charles et al., 1990). مقادير کم آب در جريان توليد گياهان، مي‌تواند صدمات سنگيني بر رشد و نمو و همچنين بر مواد مؤثره دارويي گياهان وارد نمايد (اميدبيگي، 1380).
کشور ما در بخشي از کره زمين قرار گرفته که در بسياري از نقاط آن نزولات جوي نياز آبي گياهان زراعي و باغي را تأمين نمي‌کنند (Hassani, 2003 ; Hassani and Omidbaigi, 2006). از طرف ديگر، روند دقيق ساخت اسانس در گياهان هنوز به خوبي مشخص نشده است، ولي اسانس‌ها به طور کلي بازمانده‌هاي ناشي از فرآيندهاي اصلي متابوليسم گياهان، به ويژه در پاسخ به تنش وارد شده به گياه محسوب مي‌شوند (Hassani and Omidbaigi, 2006). پژوهش‌هاي وسيعي در رابطه با اثر تنش خشکي بر روي محصولات زراعي انجام گرفته است، ولي در رابطه با واکنش گياهان دارويي و معطر در شرايط تنش آبي بررسي‌هاي کم‌تري صورت گرفته است. بنابراين تحقيق حاضر با هدف بررسي اثر تنش خشکي بر روي عملکرد و برخي صفات کيفي سه اکوتيپ گياه دارويي انيسون انجام گرفت.
کليات
1-1- خاستگاه و پراکنش
منشأ انيسون سواحل شرقي درياي مديترانه، مصر و آسياي صغير گزارش شده است.گونه‌هايي از اين جنس در بعضي جزاير درياي اژه به طور خودرو مي‌رويند (اميدبيگي، 1385). در ايران اين گياه در نواحي شمال غربي از جمله تبريز و در نواحي جنوب غربي کشور مي‌رويد (توکلي و صداقت، 1379). انيسون همه ساله در سطح وسيعي در اسپانيا، بلغارستان، ايتاليا، ترکيه، هند، ژاپن، چين و روماني کشت مي‌شود (اميدبيگي، 1385).
1-2- رده‌بندي و مشخصات گياهي
1-2-1- رده‌بندي
انيسون يا باديان رومي يا رازيانه رومي با اسم علمي Pimpinella anisum متعلق به تيره Apiaceae راسته Apiales است. از اين جنس حدود 150 گونه در آسيا و آفريقا مي‌رويد. انيسون گياهي است ديپلوئيد (2n=22) که منشأ آن نواحي شرقي مديترانه گزارش شده است (اميدبيگي، 1385).
1-2-2- مشخصات گياه شناسي
انيسون گياهي علفي، يک‌ساله داراي ريشه راست دوکي شکل با انشعابات باريک است که طول ريشه 20 تا 30 سانتي‌متر است. ساقه انيسون مستقيم و استوانه‌اي شکل است. ساقه کم و بيش کرک‌دار و در طول شياردار است (زمان، 1376). ارتفاع گياه متفاوت است و به شرايط اقليمي محل رويش بستگي دارد و بين 30 تا 70 سانتي‌متر مي‌باشد. برگ‌ها به طور متناوب در طول ساقه پراکنده‌اند. اين گياه سه نوع برگ دارد. برگ‌هايي که در قسمت تحتاني ساقه قرار گرفته‌ و دمبرگ تقريبا بلندي دارند. اين برگ‌ها کم و بيش تخم مرغي شکل يا به شکل قلب مي‌باشند. برگ‌هاي قسمت مياني ساقه دمبرگ کوچکتري دارند در حالي که برگ‌هاي ناحيه فوقاني ساقه باريک‌ترند و انشعاب‌هاي بيشتري داشته و معمولا سه شاخه‌اند. اين برگ‌ها فاقد دمبرگ مي‌باشند (اميدبيگي، 1385). گل‌ها کوچک و سفيد رنگ که در انتهاي ساقه اصلي و فرعي در چتر مرکب ظاهر مي‌شوند، پايه چتر اصلي آن فاقد براکته‌هاي اصلي و يا به ندرت داراي 2 تا 3 براکته، ولي پايه چترهاي فرعي فاقد براکته‌ها کوچک است. هر گل داراي 5 کاسبرگ کوچک (گاهي فاقد کاسبرگ)، 5 گلبرگ سفيد بيضوي و 5 پرچم بلندتر از گلبرگ‌هاست. گل آذين مرکب از چندين چتر است که از صفات مشخص اين تيره است و شامل 10 تا 15 چترک است (صمصام شريعت و معطر، 1364). شکل1-1 اندام‌هاي مختلف اين گياه را نشان مي‌دهد. گل‌هاي سفيد و کوچک انيسون در اواخر بهار اوايل تابستان (خرداد و تير) ظاهر مي‌شوند (اميدبيگي، 1385).
شکل1-1- اندام‌هاي مختلف انيسون
گرده افشاني گل‌ها توسط حشرات انجام مي‌گردد. در تحقيقي گزارش شده است زمانيکه گرده‌افشاني در انيسون آزاد باشد و عمل گرده افشاني توسط حشرات بويژه زنبور عسل انجام گيرد عملکرد بذر و اسانس آن به حداکثر ‌مي‌رسد و هر چه تعداد حشرات بيشتر باشد، عملکرد نيز افزايش مي‌يابد (Randhawa et al., 1992). ميوه انيسون فندوقه دوتايي، کوچک، بيضوي شکل يا گلابي شکل به طول 3 تا 5 ميلي‌متر و عرض آن 5/1 تا 5/2 ميلي‌متر است و به رنگ‌هاي سبز مايل به خاکستري يا قهوه‌اي مايل به خاکستري و يا زرد مايل به سبز است (زرگري، 1379 ؛ توکلي و صداقت، 1379). بر روي آن 5 خط طولي مشخص ديده مي‌شود. ميوه‌هاي اين گياه شباهت زيادي به ميوه‌هاي گياه شوکران که گياه بسيار سمي است دارد (اميدبيگي، 1385). همه قسمت‌هاي ميوه از تارهاي ريز و فراواني پوشيده شده است. ميوه معطر و کم و بيش تند مزه و وزن هزار دانه آن 1 تا 4 گرم است. بذر آن در طول ماه‌هاي مرداد و شهريور مي‌رسند (توکلي و صداقت، 1379). در برش عرضي ميوه اين گياه، به ترتيب ازخارج به داخل، قسمت‌هاي مختلف زير در هر يک از دو مريکارپ مشاهده مي‌‌شود: بشره نازک و ناهموار که سطح ميوه را از خارج مي‌پوشاند و پوشيده از تارهاي فيبر ترشحي کوتاه و يک سلول با ظاهري مخروطي شکل است در داخل قسمت متورم اين تارها غالبا يک بلور کوچک اکسالات ديده مي‌شود (زرگري، 1372). در زير بشره، يک رديف سلول مسطح و در زير آن، چند رديف سلول چند وجهي پارانشيمي جاي دارد که در محل برجستگي‌هاي سطح ميوه، دسته‌هاي چوب – آبکش قرار مي‌گيرند. در ناحيه‌اي که در واقع ميان‌بر ميوه است، حفره‌هاي ترشحي متعددي مشاهده مي‌گردد. در زير ناحيه اخير درون‌بر ميوه مرکب از يک لايه سلول مکعبي شکل ديده مي‌شود که در اطراف سلول‌هاي پارانشيمي اندوخته‌دار قرار دارد. قسمت مورد استفاده اين گياه ميوه آن است. ميوه‌هاي اين گياه به صورت غير يکنواخت مي‌رسند (اميدبيگي، 1385Vasyata et al., ; 1984). در انيسون مواد مختلفي وجود دارد که در جدول1-1 مقادير در 10 گرم بذر آن نشان داده شده. انرژي حاصل از مصرف 100 گرم بذر آن برابر 337 کالري (معادل 1412 کيلوژول) است (Hecht, 1978).
نوع مادهميزانآب
پروتئين
چربي
کربوهيدرات‌ها
فيبر
خاکستر
کلسيم
فسفر
آهن
منيزيم
سديم
پتاسيم
روي
ويتامين C5/9 ميلي‌گرم
6/17 ميلي‌گرم
9/15 ميلي‌گرم
0/50 ميلي‌گرم
6/14 ميلي‌گرم
7 ميلي‌گرم
646 ميلي‌گرم
440 ميلي‌گرم
37 ميلي‌گرم
170 ميلي‌گرم
16 ميلي‌گرم
1441 ميلي‌گرم
3/5 ميلي‌گرم
mg/100gr 9-8جدول1-1- مواد موجود در 100 گرم بذر انيسون Hecht, 1978
1-3-1- مواد مؤثره
ماده مؤثره انيسون از نوع اسانس است. اسانس‌ها ترکيبات معطري هستند که در اندام‌هاي مختلف گياهان يافت مي‌شوند. به علت تبخير در اثر مجاورت با هوا در حرارت عادي، آنها را روغن‌هاي فرار يا اتري يا اسانس‌هاي روغني مي‌نامند، اسانس‌ها به طور کلي بي‌رنگ هستند، بخصوص هنگامي که تازه تهيه شده باشند ولي در اثر مرور زمان به علت اکسيداسيون و رزيني شدن رنگ‌ آنها تيره مي‌گردد. براي جلوگيري از اين تغييرات بايد اسانس‌ها در مکان خنک، خشک، ظره‌هاي در بسته و پر، از جنس شيشه نگهداري نمود (مومني و شاهرخي، 1370). اسانس‌ها بسته به نوع تيره‌هاي گياهي ممکن است در اندام‌هاي ترشحي مانند کرک‌هاي غده‌اي (تيره نعناع)، سلول‌هاي پارانشيم تغيير يافته (پي پراسه)، لوله‌هاي اسانسي به نام ريتا (تيره چتريان) و در کانال‌هاي ليزوژن (کاج و سداب) وجود داشته باشد (مومني و شاهرخي، 1370). اسانس‌ها ممکن است داراي خاصيت دور کنندگي حشرات باشند و بدين وسيله از خراب شدن گل‌ها و برگ‌ها جلوگيري کنند و يا ممکن است به عنوان جلب کنند حشرات ياشند و بدين وسيله عمل گرده افشاني را تسهيل نمايند (مومني و شاهرخي، 1370). اگر چه اسانس‌ها از نظر ترکيب شيميايي با يکديگر متفاوتند، ولي در بعضي از خواص فيزيکي مشترک مي‌باشند. اسانس‌ها داراي بوي مشخص و ضريب شکست قوي بوده و اغلب روي نور پلاريزه مؤثر مي‌باشند. قدرت چرخش اسانس‌ها اغلب وسيله مناسبي جهت تشخيص آنها مي‌باشد (مومني و شاهرخي، 1370). اسانس موجود در ميوه انيسون را ‌مي‌توان توسط تقطير با آب، بخار يا تقطير با آب و بخار استخراج نمود (Embong et al., 1977 ; Stankovic et al., 1989 ; Ondarza and Sanchez, 1990). مقدار اسانس ميوه متفاوت و بين 5/1 تا 3 درصد (گاهي اوقات ممکن است به 6 درصد برسد) مي‌باشد (اميدبيگي، 1385). برخي محققين در سال 2001 درصد اسانس موجود در ميوه‌هاي انيسون را 75/2-21/2 درصد گزارش کردند (Zahtab-Salmasi et al., 2001). مقدار اسانس انيسون بسته به محل رويش گياه متفاوت است (Hornok, 1992 ; Bernath, 1993). در جدول1-2 بازده اسانس انيسون در تعدادي از کشورهاي مختلف جهان آمده است (Guenther, 1975). اسانس انيسون مايعي بي‌رنگ يا به رنگ زرد روشن و خنک کننده با واکنش خنثي است و در گرماي بين 15 تا 17 درجه سانتي‌گراد حالت جامد پيدا مي‌کند ولي در دماي بين 17 تا 22 درجه سانتي‌گراد مايع است. کميت و کيفيت اسانس حاصل از ميوه‌هاي انيسون بستگي به شرايط اقليمي محل رويش گياه و نوع تغذيه دارد (زرگري، 1372 ; Maheshwari et al., 1989). وزن مخصوص اسانس انيسون در گرماي 20 درجه سانتي‌گراد بين 950/0 تا 990/0 است ولي ممکن است به 00/1 نيز برسد. اسانس انيسون در 3 حجم خود در الکل 90 درجه به هر نسبتي در اتر، روغن‌ها و اسانس‌ها حل مي‌شود (زرگري، 1372). اسانس انسيون بايد در شيشه‌هاي مملو از آن، کاملا در بسته و در محل خنک، دور از نور و روشنايي نگهداري شود (زرگري، 1372). مهم‌ترين ماده در اسانس را آنتول تشکيل مي‌دهد که 80 تا 90 درصد اسانس انيسون از اين ماده است. اين ماده در اسانس رازيانه و ترخون نيز وجود دارد، همچنين اسانس انيسون داراي 5 تا 10 درصد متيل کاويکول، استراگول، آلدئيد آنيزيک، اسيد آنيزيک، سيمن و غيره است (اميدبيگي، 1385 ؛ عسکري و همکاران، 1377 ؛ صانعي، 1375 Lasley, 1994 ; Lawrence, 1984 ;).
نام کشوردرصد اسانسآلمان4/2اسپانيا6/2-9/1ايتاليا5/3-7/2بلغارستان2/2ترکيه2/3-4/2چکسلواکي1/2-9/1سوريه4/2شرق پروس2/3-2/2شوروي سابق0/3شيلي0/6-5/1مکزيک4/2جدول1-2- درصد اسانس انيسون در تعدادي از کشورها Guenther, 1975
آنتول به صورت توده‌هاي کريستال به رنگ سفيد يا زرد کمرنک مي‌باشد، در 23 درجه سانتي‌گراد و يا بالاتر ذوب شده، و به يک مايع زرد با بوي دانه انيسون تبديل مي‌شود (مومني و شاهرخي، 1370). نقطه ذوب آنتول 4/21 درجه سانتي‌گراد و نقطه جوش آن 81 تا 5/81 درجه سانتي‌گراد است (صمصام شريعت و معطر، 1364).
پس از استخراج اسانس، کنجاله شامل 16 تا 20 درصد پروتئين و 5/3 تا 5/5 درصد ترکيبات قندي مي‌باشد. ميوه انيسون علاوه بر اسانس حاوي روغن، مواد پکتيني، نشاسته، لعاب، قند و صمغ نيز مي‌باشد (هورفري، 1360).
1-3-2- محل تجمع اسانس
قسمت مورد استفاده انيسون ميوه خشک و رسيده آن مي‌باشد و اسانس آن نبايد کمتر از دو درصد باشد. پودر دانه انيسون، زرد مايل به سبز يا سبز مايل به قهوه‌اي است اسانس گياهان اين تيره در لوله‌هاي اسانسي به نام ريتا وجود دارد (مومني و شاهرخي، 1370). در انيسون اسانس بيشتر در آوندهاي آبکش وجود دارد (Stankovic et al., 1989). آندوسپرم دانه و جنين محتوي قطرات کوچک اسانس مشابه دانه‌هاي آلورون مي‌باشند، همچنين در برش عرضي از دمبرگ و دمگل وجود دو حفره آشکار مي‌شود بيشترين مقدار اسانس و ترکيبات آن در حالتي است که به دنبال گرده افشاني باز، گرده افشاني زنبور عسل و حشرات ديگر صورت گيرد (Meikle, 1977 ; Embong, 1977).

1-4- موارد استفاده
انيسون گياهي است که در صنايع دارويي، آرايشي، بهداشتي و صنايع غذايي مورد استفاده قرار مي‌گيرد، از اين گياه همچنين در توليد نوشابه‌ها استفاده مي‌شود (اميدبيگي، 1385 ؛ آئينه‌چي، 1370).
1-4-1- استفاده دارويي
انيسون از 4000 سال پيش در کشور مصر کشت مي‌شده است، نسخه‌هاي طبيبان فراعنه اشاره به اين موضوع دارد که از دانه اين گياه به عنوان مدر و همچنين براي درمان ناراحتي‌هاي گوارش و تسکين دندان درد استفاده شده است (Chevallier, 1996). انسيون از قديمي‌ترين گياهان دارويي دنياست و معتقد بودند که اين گياه انسان را جوان مي‌کند (زمان، 1376). ميوه انيسون به عنوان مقوي معده و نيرو دهنده دستگاه هضم در موارد سو هضم‌هاي ناشي از ضعف عمل اين دستگاه به کار مي‌رود. مصرف آن موجب تسکين اسپاسم‌هاي معده و روده، از بين رفتن نفخ، آرام شدن دل پيچه‌ها و به طور کلي دردهاي ناشي از انقباض معده و روده که منشأ عصبي داشته باشد مي‌گردد (زرگري، 1372). اگر زنان شيرده، دم کرده آن را مصرف نمايند، ناراحتي‌هاي مذکور در کودکان آنها برطرف مي‌شود زيرا اسانس آن از طريق شير مادر به کودک انتقال مي‌يابد (زرگري، 1372 ؛ مومني و شاهرخي، 1370 ; Chevallier, 1996 ; Erkan, 1984). از انيسون در توليد شربت ضد سرفه جهت رفع درد سينه و همچنين به عنوان بادشکن نيز استفاده مي‌شود (هورفري، 1360 Randhawa et al., 1992; Chivallier, 1996 ;). ميوه انيسون علاوه بر اختصاصات درماني مذکور در رفع سردردهاي يک طرفه، سرگيجه‌ها، سرفه، آسم‌ها، برونشيت و غيره اثرات مفيد ظاهر مي‌نمايد. مواد مؤثره آن کم و بيش مدر است. ميوه اين گياه به علت اسانسي که دارد در رفع بوي بد دهان مؤثر است که براي اين منظور مسواک زدن با پودر آن توصيه مي‌شود (صانعي، 1375 ؛ مومني و شاهرخي، 1370). انيسون به عنوان ضد عفوني کننده، ملين، مسکن و معرق مصرف مي‌شود و همچنين براي درمان کلي قولنج، کيسه صفرا، بي‌خوابي، ميگرن و درد اعصاب از آن استفاده ‌مي‌شود (اميدبيگي،1385 ؛ صانعي، 1375 ؛ امين، 1370 ؛ صمصام شريعت و معطر، 1364). ميوه انيسون در دامپزشکي مصرف فراوان دارد و به خصوص به منظور تقويت حرکات دودي شکل روده به کار مي‌رود. بعلاوه براي جلوگيري از نفخ و زياد کردن شير گاو و دام‌ها مصرف مي‌شود. براي ازدياد شير در دام‌هايي مانند گاو معمولا 80 تا 100 گرم ميوه اين گياه را به حيوان مي‌خورانند (زرگري، 1372 ؛ مومني و شاهرخي، 1370). جهت تغذيه گاو و اسب از پودر ميوه آن استفاده مي‌شود. پودر ميوه انيسون را در خمير‌هاي غذايي به منظور چاق شدن به مرغ‌ها مي‌خورانند به منظور چاق شدن انسان نيز گرد آن مخلوط با آب مناسب است (قره‌گزلو، 1360). انيسون با طبيعت گرم خود، گرماي بدن را زياد کرده و بخار و بادهاي مخالف بدن را رفع مي‌کند (اميني، 1376). با خوردن مقدار کم اسانس انيسون، اعمال تنفس و گردش خون و اعمال قلب به خوبي انجام مي‌گيرد. مقادير زيادتر آن ايجاد لرزش، حالت مستي، احتقان مغزي و ريوي مي‌کند. مقدار 45 قطره اسانس انيسون ايجاد 12 ساعت خواب در انسان مي‌نمايد (زرگري، 1372). در مقادير مشخص اسانس انيسون داراي خاصيت ضد تشنجي است (زمان، 1376 ; Pourgholami et al., 1999). اسانس اين گياه در فرمول تعداد زيادي از فرآورده‌هاي دارويي، خمير دندان‌ها، قرص‌ها و غيره وارد مي‌گردد. از اين اسانس براي معطر ساختن بسياري از داروها استفاده مي‌شود ( زرگري، 1372). استفاده از ميوه‌هاي اين گياه در درمان ناتواني‌هاي جنسي و سرد مزاجي نيز سودمند واقع مي‌ گردد (Chivallier, 1996). گفته مي‌شود اسانس انيسون شروع قاعدگي زنان را تحريک مي‌کند و همچنين در فرمول محلول‌هاي حشره‌کش وارد مي‌شود (Shaaya, 1997). از اسانس اين گياه در مبارزه با آفات انباري کنه، شته و برخي آفات گلخانه‌اي استفاده شده است (Isman, 2000 ; Tunc et al., 2000). اسانس انيسون خاصيت ضد باکتريايي، ضد قارچي و ضد ويروسي دارد (اميدبيگي، 1385 ; Kuobo et al., 1993 ; Shukla et al., 1989).
1-4-2- استفاده غذايي
آنتول موجود در اسانس انيسون به عنوان طعم دهنده در صنايع غذايي و دارويي و از عطر آن در صنايع شيريني پزي و تهيه محلول‌هاي دهان شوي استفاده مي‌شود (ميرزا و همکاران، 1375 ; Splittstoesser, 1990). به عنوان يک سبزي پختني از ساقه‌هاي انيسون استفاده مي‌شود (Splittstoesser, 1990). در معطر کردن نان و نان قندي نيز کاربرد دارد (صمصام شريعت و معطر، 1364). از برگ‌هاي انيسون در تهيه سالاد و چاي نيز استفاده مي‌شود (Bremness, 1994). با انيسون نوشابه‌اي درست مي‌کنند که آن را آنيست گويند که براي کمک به هاضمه و اختلالات هضم غذا خيلي موثر است (ميرحيدر، 1364 ; Duke, 1991).
1-4-3- استفاده در صنايع آرايشي و بهداشتي
آنتول موجود در اسانس انيسون در تهيه خمير دندان، گردهاي مورد استفاده در دندانپزشکي، عطرسازي، در تهيه صابون، به عنوان معطر کننده صابون و فرآورده‌هاي دنداني استفاده مي‌شود (Paula et al, 1998).
1-4-4- ساير موارد استفاده
از انيسون به عنوان حساس کننده در بي‌رنگ کردن فيلم‌هاي عکاسي رنگي، به عنوان تثبيت کننده در مطالعات ميکروسکوپي، در سنتز آمين آلدهيد، در تهيه دي هيدرو آنتول به طريقه نيمه سنتزي استفاده مي‌شود (ميرزا و همکاران، 1375).
1-5- اثر عوامل محيطي و زراعي بر رشد، نمو، عملکرد اسانس و مواد مؤثره انيسون
گرچه فرآيندهاي‌هاي ژنتيکي بر روي رشد، نمو، عملکرد، کميت و کيفيت اسانس و مواد مؤثره گياهان دارويي اثر اساسي دارند اما عوامل محيطي نقش عمده‌اي دارند (اميدبيگي، 1384الف). اسانس‌ها رابطه مستقيمي با بيوسنتز، متابوليسم و فعاليت‌هاي بيولوژيکي گياه دارند که اين فرآيندها تابع شرايط اقليمي محيط زيست گياه هستند. عوامل محيطي مانند زمان برداست محصول، نحوه برداشت محصول، نحوه جمع‌آوري، طريقه خشک کردن، بسته بندي و نگهداري در انبار در کيفيت و کميت اسانس‌هاس گياهي مؤثرند (مومني و شاهرخي، 1370).
فاکتورهاي محيطي از جمله نور، درجه حرارت، آب و تغذيه بر عملکرد اسانس گياهان اسانس‌دار تأثير دارد، اما چگونگي و ميزان اثر آنها در گونه‌هاي مختلف، متفاوت است (اميدبيگي، 1384الف).
بر پايه تحقيقات انجام شده عوامل محيطي محل رويش گياهان دارويي در سه محور زير بر آنها اثر مي‌گذارند (اميدبيگي، 1384الف).
1- تأثير بر مقدار کلي ماده مؤثره گياهان دارويي
2- تأثير بر مقدار عناصر تشکيل دهنده مواد مژثره
3- تأثير بر مقدار توليد وزن خشک گياه
1-5-1- نور
بين خصوصات نور و توليد متابوليت‌هاي ثانويه گياهان دارويي ارتباط تنگاتنگي وجود دارد و نقش اکوفيزيولوژيک روشنايي در توليد فرآورده‌هاي مذکور عمده و اساسي مي‌باشد. فعاليت گياهان در سنتز متابوليت‌هاي دارويي تحت تاثير وضعيت‌هاي مختلف نوري تغيير مي‌کند (اميدبيگي، 1384الف). ميزان احتياجات گياهان به مقادير نور متفاوت است. به طوري که بعضي از گياهان جهت تسريع در رشد و نمو به مقادير فراران نور احتياج دارند (گياهان روز بلند). بعضي ديگر به مقادير کم نور محتاج‌اند (گياهان روز کوتاه) و گروه ديگر از گياهان ممکن است نسبت به تغييرات مقادير نور واکنش نشان ندهند (گياهان بي‌تفاوت). کيفيت، شدت و مدت روشنايي هر يک به تنهايي مي‌تواند تأثير عمده‌اي بر وضعيت متابوليت‌هاي ثانويه بر جاي بگذارد (اميدبيگي، 1384الف). برخي از گياهان به پرتوهايي با طول موج کوتاه (مثلا فرابنفش) واکنش نشان مي‌دهند. بطوريکه، اين پرتو با برخي مواد مؤثره (مثلا آلکالوئيدها) رابطه مثبتي دارد (اميدبيگي، 1384الف). نور آبي سبب افزايش آلکالوئيدهاي موجود در تعدادي از گياهان مي‌گردد، به علاوه نورهاي با طول موج کوتاه مقدار اسانس گياهان حاوي اين ماده مؤثره را نيز کاهش مي‌دهد (اميدبيگي، 1384الف). شدت روشنايي نيز از ديگر عوامل مؤثر بر گياهان دارويي مي‌باشد. مقدار تابش نور در سنتز ماده مؤثره بعضي از گياهان تأثير مهمي دارد. گياهان نيازمند به مدت زياد روشنايي (به بيش از يک روز معمولي)، در مناطق استوايي که روز معمولي ثابتي دارند، يا قادر به رويش نيستند و يا در صورت رويش از مقادير بسيار کمي مواد مؤثره برخوردار خواهند بود (اميدبيگي، 1384الف). به طور کلي مقدار روشنايي که در دسترس گياه قرار مي‌گيرد، اثر مستقيمي بر ميزان توليد ماده مؤثره در آنها دارد (اميدبيگي، 1384الف). محققين نشان داده‌اند گياهاني که تحت شرايط 5000 لوکس نور رشد کرده‌اند با گياهاني که تحت شرايط 13000 لوکس بوده‌اند از نظر رشد با هم تفاوت داشته به طوري که گياهاني که تحت تأثير نور 13000 لوکس بوده‌اند از نظر صفات آناتوميکي با شرايط طبيعي رشد شباهت داشته‌اند (Szujko et al., 1979).
1-5-2- درجه حرارت
درجه حرارت نيز يکي از عوامل محدود کننده رويش گياهان است و تأثير بسزايي در رويش و گسترش آنها دارد، به طوري که شکل برگ‌ها و ساقه‌هاي بعضي از گياهان معرف درجه حرارت محل رويش آنها مي‌باشد (اميدبيگي، 1384الف). تحقيقات زيادي بر روي تأثير دماهاي مختلف (حداقل و حداکثر دما) بر مقدار ماده مؤثره و همچنين رشد گياهان دارويي در محيط‌هاي گلخانه انجام گرفته و مقالات متعددي نيز در اين مورد ارائه گرديده است، ولي برخي نتايج با يکديگر متضاد هستند (اميدبيگي، 1384الف). همچنين تحقيقات نشان مي‌دهد که کشت گياهان دارويي در فضاي باز مزرعه در مقايسه با کشت در گلخانه ترکيبات معطر آنها افزايش چشمگيري نشان مي‌دهد که علت آن را دماي پايين مزرعه در شب ذکر کرده‌اند (اميدبيگي، 1384الف). انيسون گياهي مديترانه‌اي است و در طول رويش به هواي گرم و آفتاب کافي نياز دارد (اميدبيگي، 1385). مجموعه گرماي لازم براي گياه انيسون 2200 تا 2400 درجه سانتي‌گراد است. بذور انيسون در هنگام جوانه‌زني به سرما حساس نيستند، بلکه بذور آن تحمل سرماي 7 درجه سانتي‌گراد زير صفر را دارند، بدون اين که در اين دما به آنها آسيبي برسد (اميدبيگي، 1385). در تحقيقي محققان نشان داده‌اند که اگر در طول دوره رسيدن بذر انيسون دما به بالاي 18 درجه سانتي‌گراد برسد ميزان اسانس کمتر از حالتي مي‌شود که درجه حرارت بين 15 تا 18 درجه سانتي‌گراد است (اميدبيگي، 1384الف ; Hornok, 1992).
1-5-3- رطوبت
آب يکي از مهمترين عوامل محيطي است که تأثير عمده‌اي بر رشد، نمو و همچنين بر مواد مؤثره گياهان دارويي زير کشت دارد. مقادير کم آب در جريان توليد گياهان مي‌تواند صدمات سنگيني بر رشد، نمو و ميزان مواد مؤثره دارويي گياهان وارد نمايد (اميدبيگي، 1384الف). بذر انيسون براي جوانه‌زني به آب زيادي نياز دارد، بيشترين آب مورد نياز گياه از مرحله ظهور ساقه تا زمان گلدهي است اگر در اين دوره آب به اندازه کافي تأمين نشود ممکن است عملکرد آن 150 تا 200 کيلوگرم در هکتار کاهش داشته باشد (Zehtab-Salmasi et al., 2001). در تحقيقي نشان داده‌اند که آبياري لازم با رعايت دوره آبياري متعادل مي‌تواند ميزان ماده خشک در گياه انيسون را افزايش دهد (Hornok, 1992). در انيسون هر چه درصد رطوبت خاک بالا باشد ميزان محصول نيز زياد مي‌شود، در سه مرحله تشکيل برگ‌هاي طوقه‌اي، تشکيل ساقه و تشکيل چتر، رطوبت اشباع خاک در حد 80 درصد مناسب است و ميزان اسانس ميوه تحت تأثير سطوح مختلف آبياري قرار نمي‌گيرد. همين تحقيق نشان داده است که آبياري در حد متوسط مي‌تواند ميزان عملکرد را افزايش دهد بدون اينکه سبب کاهش اسانس گردد (Abdel-Kawy et al., 1981). در تحقيق مذکور و همچنين در تحقيقات ديگري نشان داده شده است که آبياري مناسب مي‌تواند ميزان عملکرد ميوه در انيسون را افزايش دهد ولي روي محتويات اسانس آن تأثيري ندارد (Hornok, 1992). تحقيقات گلخانه‌اي بر روي گياه انيسون نشان داده است که متوسط سطح برگ (LA) و سطح مخصوص برگ (SLA)، ميزان رشد نسبي (RGR)، محتوي رطوبت نسبي (RWC) و توليد محصول هنگامي که آب قابل دسترس گياه در خاک به کمتر از 80 درصد برسد کاهش يافته، در حالي که نسبت ريشه به ساقه و درصد اسانس موجود در ميوه‌ها افزايش مي‌يابد (Zehtab-Salmasi et al., 2001).
1-5-4- خاک
خصوصيات مختلف خاک بر چگونگي رشد، نمو و نيز بر ميزان مواد مؤثره گياهان تأثير دارد، ولي نمي‌توان فقط به خصوصيات فيزيکي يا فقط خصوصيات شيميايي يک خاک از اين نظر اکتفا نمود. کاشت و تکثير يک گونه در خاک‌هاي کاملا مشابه ممکن است منجر به حصول نتايج متفاوتي از نقطه نظر مواد دارويي يا حتي چگونگي رشد و نمو گردد، زيرا ممکن است جذب و سوخت و ساز گياه تحت تأثير عوامل محيطي ديگر قرار گرفته باشد (اميدبيگي، 1384الف). انيسون به کيفيت بالاي خاک نيازمند است. اين گياه بهتر است در خاک با ساختمان مناسب، آب کافي، عناصر غذايي فراوان و pH خنثي کشت شود. خاک شني خشک و سخت، خاک رسي و خاک‌هاي سرد براي کشت انيسون مناسب نيست. خاک‌هاي چرنوزيوم خاک‌ها بسيار مناسبي براي توليد اين گياه هستند (اميدبيگي، 1385). در شرايط کمبود آب (آب قابل دسترس در خاک به کمتر از 80 درصد کاهش يابد) ميزان پيکر رويشي خشک و مقدار کل اسانس توليدي کاهش خواهد يافت و تحت اين شرايط نسبت بيومس ريشه به اندام‌هاي هوايي افزايش مي‌يابد (Zehtab-Salmasi et al., 2001).
1-5-5- مواد و عناصر غذايي
براي داشتن عملکرد مناسب از انيسون بايستي عناصر ضروري مورد نياز آن در خاک تأمين شود. براي تشکيل 100 کيلوگرم بذر انيسون مقدار 5/3 کيلوگرم نيتروژن ، کيلوگرم اکسيد فسفر و 4 کيلوگرم از اکسيد پتاس جذب مي‌شود. اغلب جذب در دوره ظهور ساقه تا گلدهي است. کود سرک در دوره رشد رويشي مؤثرتر است و بويژه در آب و هواي خشک اثر بيشتري دارد (اميدبيگي،1385). محققين نشان داده‌اند که با اضافه کردن کود نيتروژن و فسفر به نسبت 30 : 20 کيلوگرم در هکتار و همچنين دادن مقدار 6/18، 2/1، 6/5 و 2 کيلوگرم در هکتار به ترتيب از عناصر گوگرد، منگنز، روي و آهن حداکثر عملکرد بذر 44/824 کيلوگرم و عملکرد اسانس 33/29 کيلوگرم در هکتار خواهد شد. اين تيمارها تأثيري روي خصوصيات فيزيکي و شيميايي اسانس نداشته‌اند (Yadav, 1984). در تحقيق ديگري گزارش شده است که استفاده از کودهاي فسفر و نيتروژن به نسبت 90 : 96-48 کيلوگرم در هکتار در اواخر اسفند ماه حداکثر عملکرد را داده است بدون اينکه تأثيري روي ميزان اسانس آن داشته باشد (Fazekas et al., 1981). تحقيق ديگري نشان داده است که استفاده از سولفات منيزيم به مقدار 3 گرم در متر مربع حداکثر اسانس در گياه به دست مي‌آيد (EL-Ballal et al, 1980). محققين ديگري گزارش کرده‌اند که مصرف کود نيتروژن روي عملکرد بذر، ارتفاع گياه، نسبت شاخه به کل بوته و نسبت چترها به کل گياه اثر داشته است (Randhawa et al., 1992). در آزمايشي محققين گزارش کردند که با افزايش کوددهي نيتروژن، ميزان توليد ميوه و اسانس انيسون افزوده مي‌شود و بهترين ميزان کود نيتروژنه جهت توليد يک محصول خوب و اقتصادي را 100 کيلوگرم در هکتار توصيه نمودند (عزيزي، 1377).
1-5-6- زمان کاشت
تعيين تاريخ کاشت انيسون اهميت فوق العاده‌اي دارد، اگرچه جوانه زني بذور از دماي 4 تا 5 درجه سانتي‌گراد شروع مي‌شود اما کشت زودتر ممکن است سبز شدن را به تأخير بياندازد، چون در دماي پايين خاک، جوانه‌زني غير يکنواخت مي‌باشد. از طرف ديگر اگر کشت ديرتر انجام بگيرد ممکن است رطوبت خاک پايين بيايد، و يا ممکن است ظهور ساقه به دوره گرماي بالا برخورد نمايد که در نتيجه نمو چترها نامناسب بوده و عملکرد پايين مي‌آيد. بهترين زمان کاشت وقتي است که متوسط دما 3 تا 5 سانتي‌متري سطح خاک 7 تا 8 درجه سانتي‌گراد باشد (Maheshwari, 1989). برخي محققان نشان داده‌اند که زمان مناسب براي کاشت انيسون اواسط اسفند ماه است به طوري که اگر زمان کاشت به تعويق بيافتد عملکرد و ميزان اسانس کاهش پيدا مي‌کند(عزيزي، 1377Zehtab-Salmasi et al., Fazekas et al., 1981 ; 2001).
1-6- کشت انيسون
انيسون گياهي علفي و يک ساله است که اين گياه را مي‌توان در خزانه و هم به صورت مستقيم کشت کرد. بذر انيسون در عمق 2 تا



قیمت: تومان


پاسخ دهید