علامه، گفتمان دینی، ارتباط هویت دینی و ایرانی، تجربه دین و اقلیت های دینی(یهودیان) در دانشگاه تهران نیز بخش قابل توجهی از علاقهمندی دانشجویان در انتخاب موضوع پایاننامه را تشکیل داده است. البته این درحالی است که در دانشگاه علم و فرهنگ از مجموع حدود 25 پایان نامه دفاع شده که متاسفانه دسترسی به سه اثر میسر نشد با کمی اغماض تنها می توان به یک اثر که به بررسی اسطوره امر مقدس در جنگ اختصاص داشت اشاره کرد.
مهمترین نکتهای که در مرور عناوین و موضوعات پایاننامهها در دانشگاه علامه توجه را جلب میکند تمرکز کارهای انجام شده پیرامون جوانان و نوجوانان است به گونهای که در بیش از نیمی از آثار، دانشجویان مستقیما مسائل مربوط به این گروههای سنی را مورد مطالعه قرار دادهاند.
موضوعات مرتبط به اقلیتهای قومی، سنی، دینی نیز در میان آثار مطالعه شده جایگاه ویژهای را به خود اختصاص دادهاند. به گونه ای که اگر اقلیتهای جنسیتی را نیز به این آمار بیفزاییم در حدود 25 درصد از جامعه آماری به گروههای حاشیهای در جامعه پرداخته شده است. این دسته از تحقیقات دانشجویی گروههایی همچون اقوام کرد، ترک و لر، جوانان، کودکان، جانبازان، روشنفکران، معتادان، قربانیان تجاوز جنسی و غیره را شامل میشوند. با توجه به اینکه مطالعه گروههای حاشیهای در مطالعات فرهنگی در اغلب موارد از دریچه مطالعات بازنمایی صورت گرفته است در اینجا نیز بخش اعظم پایان نامهها از منظر بازنمایی رسانهای به تحقیق در وضعیت این گروهها پرداختهاند.
در این میان زنان به عنوان گروهی مطرح میشوند که بخش اعظم مطالعات بازنمایی و البته پژوهشهای مربوط به گروههای حاشیهای را در علوم اجتماعی به خود اختصاص دادهاند؛ مناسبات قدرت در خانواده، مناسبات حجاب در فرهنگ سیاسی، فرهنگ بدن و از جمله‌ آرایش و هویت زنانه، مزاحمت جنسی و وضعیت قربانیان تجاوز جنسی، زنان در مقام تولیدکنندگان متون رسانه ای، در نقش کارگردان سینما و یا نویسنده رمان و سرانجام نحوه خوانش آنها از متون رسانهای از این جملهاند.
مصرف، خرید، بدن، اوقات فراغت و در مجموع سبک زندگی نیز از دیگر حوزههای مورد توجه بوده است. هرچند با توجه به اهمیت روزافزون این مقوله در جهان معاصر از جایگاه درخوری برخوردار نیست، درحالی که جستجوهای ما حاکی از اهمیت روزافزون این حوزه در مطالعات دانشگاهی به ویژه در دو دهه اخیر است . به گونهای که بخش مهمی از پایاننامههای دانشجویی و مقالات علمی در حوزه مطالعات فرهنگی به تحلیل ابعاد مختلف مصرف به ویژه اختصاص در جوامع غربی یافته است. مطالعات موجود نیز صرفا با بهرهگیری از نظریات بوردیو در مورد سبک زندگی و سرمایه فرهنگی و اقتصادی انجام شده است.
با توجه به اینکه بخش مهمی از پژوهشهای نظری و عملی در مطالعات فرهنگی به ویژه در دهه 1970 و 1980 پیرامون رسانهها و نقش آنها به ویژه در بازتولید ایدئولوژی حاکمان در غرب شکل گرفت به گونهای که منجر به تقویت جریان غالب متنمحوری در مطالعات فرهنگی شد. همانطور که بهار (1386: 75) نیز اشاره میکند مسئله اساسی متفکران مطالعات فرهنگی در اولین مرحله شکلگیری آن در انگلستان در شناسایی چگونگی اثرگذاری صورتهای گوناگون فرهنگ عامه در بازتولید کلیشههای نژادی، قومی و جنسیتی در رسانهها به ویژه فیلمها، برنامههای تلویزیونی و رادیویی، موسیقی عامهپسند بوده است. این وضعیت را در ایران نیز میتوان ردیابی کرد. به گونهای که در نیمی از مطالعات، رسانهها در مرکز توجه دانشجویان قرار گرفتهاند. هرچند در این میان سهم دانشگاه تهران به فراخور توجه و تمرکزی که متعاقبِ عنوان گرایش طبیعی به نظر میرسد بر سایر دانشگاهها فزونی میگیرد. در این باره در ذیل عنوان هر دانشگاه به تفصیل بحث خواهم کرد.

نمودار (2-6): توزیع پایاننامههای نوشته شده در حوزه رسانهها

طبق این نمودار در پایاننامهها بیتوجهی به رسانههای نوظهور و تاثیر آن بر تغییرات بنیادین در سبک زندگی در عصر حاضر بسیار جدی است. رسانههای سنتی همچون سینما و تلویزیون همچنان در مرکز توجه هستند متاسفانه این وضعیت حتی درمورد دانشگاه تهران نیز صادق است. این درحالی است که فرهنگ مجازی بایستی از قالب مطالب سطحی و تحلیلهای کممایه خارج و به یکی از محورهای اصلی تحقیقات علمی در مطالعات فرهنگی ایرانی تبدیل شود.
همچنین یافتهها حاکی از آن است که مطالعات جنسیت نیز راه خود را به خوبی در مطالعات فرهنگی ایرانی بازکرده است. مطالعات جنسیت به عنوان یک حوزه بینارشتهای که به تحلیل نژاد، قومیت، سکسوالیته و موقعیت میپردازد و محور توجه خود را ساختارهای فرهنگی و اجتماعی مردانگی و زنانگی قرار داده است دغدغهها و رسالتها و به میزان قابل تاملی محورهای موضوعی مشابه با مطالعات فرهنگی را دنبال میکند. باید توجه داشت در مطالعات جنسیتی مقوله جنسیت فراتر از رویکردهای فمینیستی و از منظری زنانه مدنظر است. با این وجود بخش مهمی از این مطالعات پیرامون مسائل زنان شکل گرفته است (ویکی پدیای انگلیسی، 2010)99. از اینروست که حدود 70 درصد از مطالعات جنسیتی در جامعه‌آماری تحقیق حاضر را پایاننامههایی تشکیل میدهند که موضوعات مربوط به زنان را مورد واکاوی قرار دادهاند.
علاوه بر توضیح بالا مشخصهها و ممیزات موضوعی سه دانشگاه ایجاب میکند تا به شکل اختصاصی هریک از سه دانشگاه نیز مورد نقد قرار گیرد. به دلیل نزدیکی مط
العات فرهنگی در دانشگاه های علامه طباطبایی و علم و فرهنگ به رشته جامعه شناسی نخست به دو دانشگاه اخیر و سپس مطالعات فرهنگی در دانشگاه تهران از منظر موضوعی می پردازیم؛

حوزه های موضوعی در دانشگاه علامه طباطبایی و علم و فرهنگ

جدول (2-6): توزیع عناوین پایان نامههای دانشگاه علامه طباطبایی به تفکیک سال دفاع
سال دفاع
ردیف
سال 1384
بررسی عوامل موثر بر درجه تعلق به خرده فرهنگ جوانان در شهر تهران و عوامل موثر بر آن
1
اجزاء فرهنگی توسعه از نگاه اندیشمندان اسلامی
2
بررسی گروههای مرجع دانش آموزان دبیرستانی (رشته های علوم انسانی، علوم اجتماعی، ریاضی فیزیک و سال اول) شهر تهران
3
بررسی گرایش پسرهای جوان به ارزش های مردانگی
4
هویت فرهنگی و فضای شهری: نگاهی تطبیقی به چگونگی پیوند میان هویت فرهنگی و فضای شهری گذشته و کنونی در ایران
5
مطالعه تطبیقی هویت ایرانی در کتابهای درسی دوره متوسطه سالهای1356،1360 و 1382
6
سال 1385
بررسی فرهنگ والا و فرهنگ پست از دیدگاه جوانان
7
بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر میزان مشارکت دانش آموزان در فعالیتهای دانشآموزی
8
چگونگی گذران اوقات فراغت دانشآموزان مقطع متوسطه در شهرستان تکا و عوامل موثر بر آن
9
تاثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی بر میزان دینداری جوانان و ابعاد آن (مطالعه موردی شهرستان جویبار)
10
زنان و فرهنگ بدن، عوامل موثر بر گرایش به جراحیهای زیبایی
11
کارناوالی شدن حوزه خصوصی یک مطالعه بر پارتیهای خانگی در شهر تهران
12
بررسی وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده جوانان در میزان سرمایه فرهنگی و اجتماعی آنان ( مطالعه موردی شهر تبریز)
13
بررسی آنومی در میان دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی و عوامل اجتماعی موثر بر آن
14
مطالعه فرهنگی توریسم در ایران، بررسی سفرهای مذهبی و سکولار در مسافران ایرانی به شهرهای مشهد و دبی
15
تعیین نسبت فضا با گفتگوهای شکل گرفته در زندگی روزمره، گفتگوهای شکل گرفته فرصتی برای تجربه و مقاومت جوانان
16
تحلیل اجتماعی فرهنگی اهداء عضو و بافت پس از مرگ مغزی در بین شهروندان تهرانی
17
سال 1386
تلویزیونهای ماهوارهای فارسی زبان در ایران، رفتارها، انگیزهها، معنی تماشای تلویزیون ماهوارهای فارسیزبان در بین مخاطبان تهرانی
18
بررسی انتقادی بازنمایی فرهنگ سیاسی در گفتمانهای روشنفکر دینی ایران معاصر
19
سیاستهای بازنمایی: جنسیت در آثار نویسندگان زن ایران
20
نشانهشناسی فیلمهای به رنگ خدا و روز هشتم با توجه به مفهوم رابطه انسان و خدا
21
سال 1387
حافظه تاریخی و هویت دینی، پژوهش در میان جوانان شهر تهران
22
فرهنگ تبدلخواهانه جنسی در ایران
23
بازنمایی بینش تراژیک در ادبیات داستانی ایران (بررسی چهار داستان صادق هدایت)
24
بازنمایی فضای انقلاب مشروطه و جریان کشف حجاب در ایران (با تکیه بر مفهوم فضایعمومی و وارونه)
25
بررسی ظرفیتها و محدودیت های گفتمان دینی در فهم و تبیین وضعیت کنونی دینداری جوانان در شهر تهران
26
مزاحمت جنسی، تجربه زنان تهرانی در اماکن عمومی
27
جوانان و موسیقی مردم پسند در ایران؛ تحلیل روایت گرایانه و کارکردی
28
اثرات دگرگونیهای اجتماعی فرهنگی بر مضامین و محتوای فیلمهای عامهپسند ایرانی، پژوهشی در سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی (86-60)
29
سال 1388
زن، قدرت و خانواده (تحلیل محتوای کیفی شش رمان پرفروش دهه اخیر)
30
بازنمایی فرهنگ سیاسی در مجلات طنز قبل و بعد از انقلاب اسلامی (مطالعه موردی مجلات توفیق و گل آقا)
31
سریالهای تلویزیونی و زندگی روزمره پژوهشی در میان دختران جوان
32
الگوهای رمزگشایی فیلم بدون دخترم هرگز در میان مخاطبان ایرانی
33
بررسی میزان رضایت دانشجویان ساکن خوابگاههای علامه طباطبایی در برنامههای فرهنگی دانشگاه و عوامل مرتبط بر آن
34
جوانان و فرهنگ اتومبیل، بررسی معانی انگیزهها و کارکردهای اتومبیل شخصی در بین جوانان شهر تهران
35
تحلیل گفتمانهای موسیقی در ایران (1385-1285)
36
فرایند هویتیابی جوانان
37
نگاهی تطبیقی به رابطه دین، سنت و مدرنیته با تاکیدی بر آرای عبدالکریم سروش و سیدحسن نصر
38
مطالعه ای بر مناسبات حجاب در ایران در دوران معاصر سده 13 و ابتدای سده 14
39
رضایت از رابطه زناشویی از رهگذار کنش اخلاقی
40
سال 1389
بررسی سرمایه اجتماعی میان گروهی و عوامل موثر بر آن، مطالعه موردی دانشگاه تبریز و علوم پزشکی تبریز
41
نقش روشنفکر اواخر دوره قاجار در شکلگیری نخستین دولت مدرن در ایران
42

جدول (3-6): توزیع عناوین پایان نامه های دانشگاه علم و فرهنگ به تفکیک سال دفاع
ردیف
سال دفاع

سال 1386
1
بررسی نحوه‌ی بازنمایی زنان در برنامه جمعه ایرانی رادیو
2
صورت‌بندی میدان تولید نمایش در ایران (۱۳۴۰ – ۱۳۵۰)
سال 1387
3
بازنمايي زندگي روزمره در شهر تهران از خلال رمان هاي دوره رضاشاه
4
گونه‌شناسی خریداران در مراکز خرید: مطالعه موردی مرکز خرید بوستان
5
بررسی عوامل موثر در تحول نقشمایهها و طرحهای فرش ایرانی در دور
ه صفویه
سال 1388
6
بازنمايي جنسيت در گفتمان رمانهاي دوره اصلاحات(1375-1384)
7
مطالعه تاثیر سرمایه اجتماعی بر ارتقاء شغلی(مطالعهای در زنان شاغل در بانک سپه)
8
تحليل گفتمان سفرنامههاي اروپايی دوره مشروطه
9
بررسی نحوه بازنمایی جنسیتی سریال‌های تلویزیونی سال ۱۳۸۷:سریال‌های مرگ تدریجی یک رویا و ترانه‌ی مادری
10
بررسی فرهنگ مصرف خودرو
11
مصرف کالاهای صنایع دستی در زندگی خانوادههای تهرانی
12
بررسی چگونگی روایت جنگ ایران-عراق در رمان (1367 تا 87)
13
چگونگی تربیت شهروندی از طریق برنامههای درسی پنهان در مدارس
14
بررسی تاثیر تماشای کانالهای ماهوارهای کردی و فارسی زبان بر سبک زندگی: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه پیام نور و آزاد شهرستان بوکان
15
بررسی رابطه سرمایه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی خانواده و احتمال قبولی دانش آموزان مراکز پیشدانشگاهی در آزمون سراسری دانشگاهها


پاسخی بگذارید