دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی
پایان نامهی کارشناسی ارشد در رشتهی تربیت بدنی- فیزیولوژی ورزشی
تاثیر شدت تمرین برتغییرات الگوی سایتوکاینی (Th1/Th2) و تعداد لکوسیت در فوتبالیستها
به کوشش
فاطمه احمدی
استاد راهنما
دکتر محسن ثالثی
تیرماه93

بـه نـام خـدا
اظـهـار نـامـه
اینجانب فاطمه احمدی دانشجوی رشته تربیت بدنی گرایش فیزیولوژی ورزشی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی اظهار میکنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در صورت استفاده از منابع دیگران، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشتهام. همچنین اظهار میکنم که پژوهش و موضوع پایان نامهام تکراری نیست و تعهد مینمایم که بدون مجوز دانشگاه، نتایج آن را منتشر نکرده و یا در اختیار سایرین قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی مربوط به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: فاطمه احمدی
تاریخ و امضاء: 18/3/93
تقدیم به:
پدر و مادر عزیزم
و
همسر مهربانم
و
برادر ارجمندم
که همواره در طول تحصیل
مشوق و یاری رسانم بودهاند.
تقدیر و تشکر
شکر شایان نثار ایزد منان که توفيق را رفیق راهم ساخت تا اين رسالت را به پايان برسانم.
با تقدیر و تشکر شایسته از استاد راهنمای فرهیخته جناب آقای دکتر محسن ثالثی که همواره راهنما و راه گشای نگارنده در اتمام و اکمال رساله بودهاند.
از استاد فاضل و اندیشمند سرکار خانم دکتر مریم کوشکی به عنوان استاد مشاور که همواره نگارنده را مورد لطف و محبت خود قرار دادهاند، کمال تشکر را دارم.
و با تشکر و سپاس از استاد گرامی جناب آقای دکتر فرهاد دریانوش که در دوران تحصیل همواره مشوق و راهنمای من بودهاند و همواره با مهربانی و فروتنی پاسخگوی سئوالاتم بوده و کاستیها را با سعه صدر برطرف مینمودند و زحمت نقد و داوری پایان نامه را برعهده داشتند و بر غنای اثر افزودند.
پروردگارا حسن عاقبت، سلامت و سعادت را برای آنان مقدر نما.
با درود فراوان؛
محضر ارزشمند خانواده عزيزم به خاطر همهی تلاشهای محبت آمیزی که در دوران مختلف زندگیام انجام دادهاند و با مهربانی چگونه زیستن را به من آموختهاند.
به آنان که نفس خیرشان و دعای روح پرورشان بدرقهی راهم بود.
الها به من کمک کن تا بتوانم ادای دين کنم و به خواستهی آنان جامهی عمل بپوشانم.
و با سپاس بی دریغ و فراوان؛
خدمت همسر مهربانم جناب آقای دکتر عبد الصالح زر که مرا صمیمانه و مشفقانه در انجام پروژه یاری دادند.
و با تشکر خالصانه؛
خدمت همه آزمودنیها و کسانی که به نوعی مرا در به انجام رساندن این مهم یاری نمودند.
با ادب و تواضع، سپاس بیکران و ارادت قلبی خود را به پیشگاه یکایک آنها تقدیم میدارم.
چکیده
تاثیر شدت تمرین برتغییرات الگوی سایتوکاینی (Th1/Th2)و تعداد لکوسیت در فوتبالیستها
به کوشش
فاطمه احمدی
هدف از اين پژوهش بررسي تاثير شدت تمرین بر تغييرات الگوی سایتوکاینی و تعداد لکوسیت در فوتبالیستهای مرد دانشگاهي بود. بدين منظور از ميان ورزشکاران مرد فوتبالیست دانشگاه جهرم، 11 نفر به صورت داوطلبانه، هدفمند انتخاب شدند. ميانگين سن، قد، وزن و BMI آزمودنيها به ترتيب برابر با: 875/0±90/21 سال، 4±170 سانتيمتر، 44/6±42/64 كيلوگرم و BMI برابر با 68/1±05/22 كيلوگرم بر مجذور قد به متر بود. براي اجراي تحقيق، آزمودنيها در هفته اول با شدت متوسط يعني با 65% ضربان قلب بيشينه و در هفته دوم با شدت زیاد يعني با 80% ضربان قلب بيشينه، به مدت 30 دقيقه با شدت مورد نظر دویدند. نمونههای خونی، قبل و بلافاصله بعد از هر جلسه تمرین از آزمودنیها گرفته شد. جهت تجزيه و تحليل استنباطي دادهها از آزمون t وابسته و تحليل واريانس با اندازه‌هاي تكراري، از نرم افزار SPSS/12 استفاده و سطح معني‌داري 05/0 == در نظر گرفته شد. نتايج نشان داد كه یک جلسه تمرین با شدت متوسط اثر معنیداری بر IFN-γ (60/0=p)، IL-4 (14/0=p) و نسبت IL-4/IFN-γ (22/0=p) ندارد. همچنین یک جلسه تمرین با شدت بالا اثر معنیداری بر IL-4 (57/0=p) و نسبت IL-4/IFN-γ (38/0=p) ندارد با این وجود اثر معنیداری بر کاهش IFN-γ (01/0=p) داشت. به طور کلی نتایج پژوهش حاضر نشان داد که فعالیت متوسط و شدید هر دو باعث انحراف پاسخ ايمني به سمت Th2 شده که این امر باعث تقويت پاسخ ايمني هومورال و نيز واكنشهاي آلرژيك میشود.
واژگان كليدي: الگوی سایتوکاینی، لکوسیت، اینترفرون گاما، اینترلوکین-4، تمرین شدید، تمرین با شدت متوسط، فوتبال
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: طرح پژوهش
1-1. مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..2
1-2. بیان مسئله 3
1-3. ضرورت و اهميت پژوهش 7
1-4. اهداف پژوهش 10
1-4-1. هدف کلی10
1-4-2. اهداف اختصاصی 10
1-5. سؤالات پژوهش10
1-6. قلمرو پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………..11
1-7. تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها 11
1-7 -1.تعاریف مفهومی11
1-7-1-1. فعالیت با شدت متوسط11
1-7-1-2. فعالیت شدید 11
1-7-1-3. اینترفرون گاما12
1-7-1-4. اینترلوکین-4 12
1-7-1-5. IL-4/IFN-γ12
1-7-1-6. لکوسیت12
1-7-2. تعاریف عملیاتی 13
1-7-2-1. فعاليت با شدت متوسط13
1-7-2-2. فعالیت شدید13
1-7-2-3. اینترفرون گاما13
1-7-2-4. اینترلوکین-4 13
1-7-2-5. لکوسیت13
عنوان صفحه
فصل دوم: مباني نظري و پيشينه پژوهش
2-1.مفاهیم بنیادی15
2-1-1. سیستم ایمنی15
2-1-2. اجزاء دستگاه ایمنی19
2-1-3. سایتوکاین19
2-1-4. اینترفرون گاما21
2-1-5. اینترلوکین-423
2-1-6 . الگوی سایتوکاینی24
2-1-7. لکوسیت27
2-2. پژوهشهای پیشین 28
فصل سوم: روش پژوهش
3-1. روش پژوهش38
3-2. جامعه آماری، روش نمونهگیری و نمونه پژوهش38
3-3. متغییرهای پژوهش38
3-3-1. متغيرهاي مستقل38
3-3-2. متغيرهاي وابسته39
3-4. ابزار و وسایل اندازهگیری39
3-5. روش اندازهگيري متغيرهاي وابسته39
3-5-1. شمارش افتراقي سلولهاي خوني39
3-5-2. اندازهگیری سایتوکاینها به روش ELISA40
3-6. خونگیري و اندازهگیري پارامترها41
3-7. روش اجراي پژوهش41
3-8. روشهای تجزیه و تحلیل آماری44
3-9. ملاحظات اخلاقي44
عنوان صفحه
فصل چهارم: يافتههاي پژوهش
4-1. تجزیه و تحلیل توصیفی داده‌ها46
4-2. بررسی سؤالات پژوهش47
4-2-1. سؤال اول47
4-2-2. سؤال دوم49
4-2-3. سؤال سوم50
4-2-4. سؤال چهارم52
فصل پنجم: بحث و نتيجهگيري
5-1. خلاصه پژوهش55
5-2. بحث و بررسی57
5-3. نتیجهگیری69
5-4. پيشنهادهاي پژوهش70
5-4-1. پيشنهادهاي كاربردي70
5-4-2. پیشنهادهای پژوهشی70
5-5. محدودیت پژوهش71
فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………72
پیوست
پيوست 190
پیوست 291
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 2-1. عناصر اصلی اجزای ایمنی19
جدول 4-1. ميانگين و انحراف معيار سن ، قد، وزن و BMI آزمودنيها46
جدول 4-2. نتايج آزمون t وابسته براي مقايسه پيش آزمون و پس آزمون IFN-γ به تفكيك دو شدت مختلف47
جدول 4-3. نتايج آزمون تحليل واريانس با اندازههاي تكراري براي مقايسه پس آزمون IFN-γ
در دو شدت مختلف47
حدول 4-4. نتايج آزمون t وابسته براي مقايسه پيش آزمون و پس آزمون IL-4 به تفكيك دو
شدت مختلف48
جدول 4-5. نتايج آزمون تحليل واريانس با اندازههاي تكراري براي مقايسه پس آزمون IL-4در
دو شدت مختلف49
حدول 4-6. نتايج آزمون t وابسته براي مقايسه IL-4 / IFN-γ در پيش آزمون و پس آزمون به تفكيك شدت های مختلف49
جدول 4-7. نتايج آزمون تحليل واريانس با اندازههاي تكراري براي مقايسه پس آزمون در دو
شدت مختلف50
جدول 4-8. نتايج آزمون t وابسته براي مقايسه پيش آزمون و پس آزمون تعداد لکوسیت به
تفكيك دو شدت مختلف51
جدول 4-9. نتايج آزمون تحليل واريانس با اندازههاي تكراري براي مقايسه پس آزمون تعداد
لکوسیت در دو شدت مختلف52
جدول 4-10. نتايج آزمون t وابسته براي مقايسه پيش آزمون و پس آزمون تعداد لکوسیت به تفكيك شدت هاي مختلف52
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شكل 3-1. اجراي پروتكل تمرين43
شکل 4-1. ميانگين و انحراف معيار اینترفرون گاما در پيش آزمون و پس آزمون به تفكيك شدتهاي مختلف48
شکل 4-2. ميانگين و انحراف معيار اینترلوکین 4 در پيش آزمون و پس آزمون به تفكيك شدتهاي مختلف50
شکل 4-3. ميانگين و انحراف معيار نسبت IFN-γ/IL-4 در پيش آزمون و پس آزمون به تفكيك شدتهاي مختلف51
شکل 4-4. ميانگين و انحراف معيار تعداد لکوسیت در پيش آزمون و پس آزمون به تفكيك شدتهاي مختلف53
فصل اول:
طرح پژوهش
1-1- مقدمه
در حال حاضر و در دنياي كنوني، ورزش و فعاليت‌ بدني به عنوان يكي از عناصر مهم در زندگي بشر مطرح است. اهميت و نقش ورزش در سالمسازي و به سازي جامعه و كاربرد عملي آن در ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي در نزد متخصصان و دست اندركاران سازمانهاي فرهنگي، پوشيده نيست.
مطالعات مختلف نشان میدهند که در 30 سال گذشته علاقهمندی به جنبههای کاربردی ورزش و فعالیتهای جسمانی افزایش یافته است. این افزایش علاقهمندی، شاید نتیجه پیشرفتهای علمی بزرگ در دهههای گذشته باشد که نشان میدهند که ورزش در جلوگیری و درمان بیماریهای مختلف نقش مهمی را برعهده دارد (روزا، لیرا، دملو و سانتوز 1، 2011؛ بوتنر، ماسیگ، لچترمن، فانک و مورن 2، 2007؛ وولین، یان، کلدیتز و لی 3، 2009).
مشخص شده است که عملکرد فیزیولوژیک سیستم ایمنی، دفاع در برابر میکروبهای بیماریزا است. با این وجود حتی عوامل بیگانه غیر بیماریزا میتوانند سبب برانگیختن پاسخهای ایمنی شوند. سیستم ایمنی انسان یک سیستم دفاعی است که به دو بخش ایمنی ذاتی4 و اکتسابی5 تقسیم میشود به طوری که ایمنی ذاتی اولین خط دفاعی بدن میباشد (روزا و همکاران، 2011). بنابراین دفاع در برابر میکروبها ابتدا بر عهده واکنشهای زودرس ایمنی ذاتی است و سپس توسط پاسخهای ایمنی اکتسابی صورت میگیرد (روزا و همکاران، 2011؛ گلیسون، نیمن و پدرسن 6، 2004). یکی از مهمترین محصولات پاسخ ایمنی، سایتوکاینها میباشند. سایتوکاینها پروتئینهای ترشح شده به وسیله سلولهای ایمنی اکتسابی و ایمنی ذاتی هستندکه بسیاری از اعمال سلولهای ایمنی اکتسابی و ذاتی را تحت تاثیر قرار میدهند. سایتوکاینها در پاسخ به میکروبها و سایر آنتیژنها تولید شده و پاسخهای متنوع سلولهای درگیر در ایمنی و التهاب را تحریک میکنند. علاوه بر سلولهای ایمنی، سایتوکاینها از سلولهایی همچون سلولهای اندوتلیال و سلولهای ذخیره کنندۀ چربی نیز ترشح میشوند (کوچ7،2010). در حال حاضر علاقه به بررسی پاسخ سیستم ایمنی به ورزش در میان محققان در حال افزایش میباشد زیرا تعدادی از اثرات کلیدی تندرستی مرتبط با ورزش میتوانند هم سودمند (از قبیل کاهش خطر بیماری های قلبی عروقی) و هم میتواند زیانبخش باشند (مثل آسم ناشی از ورزش) که ممکن است این تاثیرات به خوبی از طریق فعالیت پارامترهای سیستم ایمنی میانجیگری شود (کوپر، رادوم آیزیک، سچویندت و زالدیوار 8،2007).
مشخص شده است که سیستم ایمنی بدن انسان همانند دیگر سیستمهای فیزیولوژیک بدن در پاسخ به فعالیتبدنی تغییرات چشمگیری از خود نشان میدهد (کوچ، 2010). بر اساس نتایج پژوهشات مختلف این نکته مشخص شده است که شیوع بیماریهای سخت از قبیل دیابت نوع 2، بیماری قلبی عروقی، التهاب مفاصل، چاقی و پوکی استخوان با سطوح افزایش یافته سایتوکاینهای التهابزا مرتبط هستند (توتله، دیویس گورمن، گلدمن، کپلاند و مکدوناق 9، 2004 ؛ موس و همکاران10، 2004). لذا هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر شدت تمرین برالگوی سایتوکاینی و تعداد لکوسیت در بازیکنان فوتبال میباشد.
1-2- بيان مسأله
عدم فعالیتبدنی یا بیتحرکی، یک عامل خطر غیر مرتبط برای بسیاری از بیماریها میباشد. در حالی که مکانیزمهایی که شیوه زندگی فعال را به سمت تندرستی و سلامتی انتقال میدهند نشان دادهاند که درگیری سیستم ایمنی در رابطه با تندرستی در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. به علاوه اثرات حاد و مزمن ورزش روی جنبههای متعدد سیستم ایمنی انسان مورد توجه بسیاری از محققان قرار گرفته است، اما بسیاری از جنبههای تندرستی این امر ناشناخته مانده است.
پاسخهاي ايمني به دو دسته كلي Th1 و Th2 تقسیم میشوند. انحراف پاسخ ايمني به سمت Th1 باعث تقويت پاسخ ايمني سلولي و انحراف پاسخ ايمني به سمت Th2 باعث تقويت پاسخ ايمني هومورال و نيز واكنشهاي آلرژيك میشود (شهابی و همکاران، 2007). پاسخهای Th2وTh1 از جمله الگوهای مهم سایتوکاینی هستند که وضعیت پاسخهای سلولی و هومورال را نشان میدهند (عباس، لیچتمن و پیلای11 ، 2007). سایتوکاینها گلیکوپروتئینهای کوچکی هستند که از سلولهای مختلف و در پاسخ به محرکهای مختلف تولید شده و پاسخهای سلولهای ایمنی را واسطهگری و تنظیم میکنند. این مولکولها با اتصال به گیرندههای اختصاصی، عملکرد خود را انجام میدهند (هاول و همکاران12، 2007).
مشخص شده است که نسبت Th1/Th2 الگوی تکامل یافتهای از یک مدل برای تفسیر منطقی فعالیت سلولهای Tدر تنظیمات مختلف میباشد که شامل پاسخ به عفونت، بیماری خود ایمنی و نقص ایمنی میباشد (لیبتا و همکاران13، 2011). تعادل Th1/Th2به عنوان شاخصی از تغییرات در عملکرد سیستم ایمنی مورد استفاده قرار گرفته است که در دهه گذشته مورد توجه محققان در این زمینه قرار گرفته است (وون و همکاران14، 2011؛ تان و همکاران15،2007؛ لیبتا و همکاران، 2011؛ لی و همکاران16، 2006).
سلولهای Th1 و Th2 عمدتا میتوانند به وسیله فاکتورهای غیر از اینترفرون گاما17 و اینترلوکین184 عملکرد متفاوتی داشته باشند اما الگوی اصلی سلولهای Th1 وTh2 فاکتورهایIFN-γ و IL-4 میباشد ( گو و همکاران19، 2011).
IFN-γ توسط سلولهای Th1 ترشح شده و در پاسخهای ایمنی با واسطه سلول که شامل فعالسازی ماکروفاژها و تاخیر در پاسخهای ایمنی است، درگیر میباشند. IL-4توسط سلولهای Th2 ترشح میشوند که از طریق تحریک آنتیبادیهای تولید شده توسط سلولهای B پاسخهای ایمنی هومورال را تنظیم میکنند (پرستوت و همکاران20، 2011؛ دومینگویزویلار، بچرآلان و هافلر 21، 2011؛ نیتا و همکاران22، 2002).
با توجه به اینکه، اینترلوکین 4 (IL-4)، مشخصه بارز سلولهای Th2 و سایتوکاین IFN-γ سایتوکاین اصلی تولیدی از سلولهای Th1 میباشد، نسبت تولید سایتوکاین IL-4 به سایتوکاین IFN-γ (IL-4/IFN-γ ratio) توسط سلولهای تک هستهای تحریک شده با میتوژن به عنوان معیار انحراف پاسخ ایمنی به سمت Th2در نظر گرفته میشود (شهابی و همکاران، 2007).
چندین مطالعه وجود دارد که اثر تمرین ورزشی را روی سایتوکاینهای Th1 و Th2در خون مورد بررسی قرار دادهاند (کوهیوت، بوئهم و موینیهان23، 2001؛ کوهیوت، تامپسون، لی و کانیک24، 2004). گزارش شده است که ورزشهای شدید روی تولید سایتوکاینهای Th1 و Th2افراد جوان تاثیر میگذارد (لانکستر و همکاران25، 2004).
این باور و عقیده وجود دارد که ورزشهای با شدت متوسط ممکن است پاسخ سایتوکاینهای نوع Th1 را باعث شود ( مالم26، 2004). گزارش شده است که ورزشهای طولانی مدت با شدت متوسط به مدت شش ماه و همچنین 2 یا 4 سال میتواند سایتوکاینهای نوع Th1 در رابطه با افزایش سن تغییر دهد. این در حالی است که تمرینات با شدت متوسط باعث بهبود عملکرد سیستم ایمنی افراد سالمند میشود و همچنین محققین بر این باورند که تغییراتی که ورزش در سلولهای T ساده ایجاد میکند به سمت Th1 میباشد که این تغییر جهت پاسخ به سمت Th1 ، از مکانسیمهای زیربنایی جهت بهبود سیستم ایمنی این افراد میباشد (شیمیزو و همکاران27، 2008؛ اگاوا، اکا، یاماکاوا و هیگوچی 28، 2003؛ درلا، کزدرون و سزکزیپیورسکی 29، 2004).
گارسیا و همکارانش30 (2011)، پس از یک جلسه فعالیت ورزشی با شدت 70 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی روی دوچرخه کارسنج تغییری در مقادیر IFN-γ در زنان بیتحرک مشاهده کردند که این تغییرات معنیدار نبود. همان طور که مشاهده میشود پژوهشات نشان میدهند که فشارهای جسمانی از قبیل ورزش و فعالیتبدنی میتوانند تولید سایتوکاینها را تغییر دهند (چن و همکاران31، 2008). زالدیوار و همکاران32 ( 2006) در پژوهش خود که بر روی مردان سالم انجام شد نشان دادند که 30 دقیقه دوچرخه سواری با شدتVO2 Peak 80% سبب افزایش میزان IFN-γ ,TNF-α بلافاصله بعد از تمرین شد در حالی در یک ساعت بعد از تمرین میزان TNF-α همچنان کاهش ولی میزان IFN-γ, افزایش را نشان داد. نتایج پژوهش سلار و همکاران33 (2006) بر روی مردانی که چند سال سابقه تمرین داشتند، نشان داد که یک ساعت کار روی ماشین پاروزنی میزان IFN-γ را 5 دقیقه بعد از تمرین کاهش میدهد. مشخص شده است که مدت، شدت و تواتر ورزش و فعالیتبدنی میتواند یک نقش کلیدی در پاسخ ایمونولوژیکی بازی کند به طوری که ورزشهای متوسط سبب تقویت سیستم ایمنی میشوند (سنچینا و کوهوت 34، 2007؛ بنیادی، بدلزاده، پوزش، صالحی و محمدی ، 2010).
محققين گزارش دادهاند ورزش، موجب تغييرات مشخصي در تعداد، توزيع و تکثير گلبولهاي سفيد در گردش خون ميشود. تغييراتي که در نحوه توزيع گلبولهاي سفيد ايجاد مي‌شود، به آزاد شدن هورمونهايي چون کاتکولامينها، کورتيکواستروئيدها و برخي از سايتوکاينها نسبت داده مي‌شود. علاوه بر هورمونها، افزايش نوتروفيلها ممكن است ناشي از توزيع مجدد آنها و وارد شدن سلولهاي فعالتر به گردش خون نيز باشد و ممكن است هر دو عامل فوق به طور همزمان وارد عمل شوند. همانطور که گفته شد مشخص شده است که ورزش به طور چشمگیری سطوح در گردش لکوسیتها مخصوصاً مونوسیتها، نوتروفیلها و لنفوسیتها را افزایش میدهد که مقدار و اندازه این افزایش در تعداد در گردش مرتبط با مدت و شدت ورزش میباشد (پیزا، کوه، مکگرگور و بروکس35، 2002؛ پدرسن و استنسبرگ36، 2002).
در جریان ورزش، لکوسیتها به خون فراخوانده میشوند که نتیجه آن افزایش غلظت نوتروفیلها، لنفوسیتها و مونوسیتها میباشد. افزایش غلظت آدرنالین و افزایش کمتر نورآدرنالین فاکتورهای اصلی مسئول فراخوانی لنفوسیتها در جریان ورزش شدید میباشند. کاتکولامینها به همراه هورمون رشد ممکن است اثرات شدید روی نوتروفیلها را میانجیگری کنند، در حالی که کورتیزول اثر خود را 2 ساعت بعد اعمال میکنند (برونسگارد و پدرسن37، 2000).
پژوهشات مختلف نشان میدهند که دفاع میزبان و عملکرد ایمنی غالباً به وسیله فعالیتهای کم شدت و متوسط بهبود مییابد ( نیمن38، 2000). به هر حال، مشخص شده است که فعالیت جسمانی طولانی مدت تغییرات منفی زیادی در سیستم ایمنی ایجاد میکند (نیمن و همکاران39، 2003). مشخص شده است که ورزش سنگین موجب بروز آسیب بافتی، تولید هورمونهای فشار و تغییر در کارکرد و کیفیت سلولهای دفاعی میشود. تغییر در کارکرد و کیفیت سلولهای دفاعی، تحت تاثیر فاکتورهای عصبی- هورمونی چون کاتکولامینها، هورمون رشد، کورتیزول، بتا- اندروفین و هورمونهای جنسی قرار دارند (پدرسون و هافمن40 ، 2000).
چگونگی ارتباط بین سیستم ایمنی و ورزش، مسئلهای است که از دیرباز مورد توجه فیزیولوژیستها و ایمنولوژیستها قرار گرفته است به نحوي كه براي پاسخ دادن به سوالاتی از قبیل”تمرین چه تاثیری در دراز مدت و کوتاه مدت بر سیستم ایمنی اعمال میکند؟” و اينكه “آیا تمرین سنگین سبب تضعیف عملکرد و حذف پارهای از عوامل ایمنی میشود يا خير؟” و … آنان را وادار به پژوهش در این زمینه كرده است.
با توجه به ضد و نقیض بودن نتایج پژوهشات موجود و اینکه در پژوهشات مختلف، محققان از پروتکلهای تمرینی، نوع آزمودنی، شدت و مدت فعالیت متفاوت استفاده کردهاند و نتایج مختلفی گرفتهاند و همچنین مشخص شده است که تغییرات هورمونها (از قبیل کورتیزول، اپینفرین و نوراپینفرین) رابطه نزدیکی با تغییرات پارامترهای سیستم ایمنی دارند و شدت تمرین میتواند روی میزان تغییرات هورمونها اثرگذار باشد، محقق بر آن شد تا تأثیر فعالیتهای بدنی با شدتهای مختلف را بر روی برخی پارامترهای سیستم ایمنی مورد بررسی قرار دهد. در این راستا، تأثیر یک جلسه فعالیت با شدتهای مختلف بر روی تغییرات الگوی سایتوکاینی و تعداد لکوسیت را بررسی کرده و مشخص خواهد شد که تمرین با شدتهای مختلف بر الگوی سایتوکاینی و تعداد لکوسیت چه اثری دارد؟
1-3- ضرورت و اهميت پژوهش :
از آنجایی که یکی از مهمترین اهداف ورزش و تربیتبدنی، تأمین سلامتی بیشتر برای افراد جامعه است و تحقق این مسئله با افزایش میزان کارایی سیستم ایمنی که وظیفه مهمی در جلوگیری از بروز بیماری‌ها در افراد را به عهده دارد، بستگی دارد. لذا بررسی مسائل مربوط به این سیستم، ضرورت و اهمیت ویژهای پیدا می‌کند. بدون شک پژوهش و بررسی در زمینه مذکور بینش ما را در مسائل بنیادی وسعت می‌بخشد و سبب ارتقای دانش ما برای یک برنامهریزی مطمئن می‌گردد.
پژوهشات بسیاری‌، اثرات حرکت و فعالیتبدنی را بر خون و اجزاء تشکیل دهنده آن بررسی و شناسایی كردهاند، با توجه به این موضوع، پژوهش حاضر به عملکرد سیستم ایمنی و محیط عمل آن در خون ميپردازد كه احتمالاً در اثر حرکت و فعالیتبدنی این سیستم نیز دچار تحولات بارزی می‌شود. پژوهشات صورت گرفته در مورد فاکتورهای مورد نظر یعنی اینترفرون گاما و اینترلوکین 4 محدود بوده و نتایج آن با هم همسو نبوده (گیلوم، کوئنن، اسچنیدر و موسلی 41، 2011) و قادر به پاسخگویی سئوالات موجود نیست با ذکر این نکته که از نظر نوع، شدت و مدت برنامه تمرینی و همچنین نوع آزمودنی و رشته ورزشی آزمودنی ها با پژوهش حاضر متفاوت می باشد. با توجه به اهمیت نقش سیستم ایمنی بدن لازم است پژوهشات بیشتری در این زمینه انجام شود تا تاثیر انواع حرکت و فعالیتبدنی بر این سیستم تعیین شود و تغییرات حاصل از آن مشخص شود.
همان طور که گفته شد اگر تمرین و فعالیتبدنی را به عنوان محرکی بدانیم که سیستم ایمنی را تحت تاثیر قرار می‌دهد، بهتر است بدانیم کدامیک از تمرینات و با چه شدت و مدتی این سیستم را متاثر می‌سازد (بنیادی و همکاران، 2010). لذا لازم است تغییرات به وجود آمده در سیستم ایمنی مورد ارزیابی قرار گیرد تا نسبت به حفظ سلامتی که یکی از اهداف تربیتبدنی است اقدام مناسب صورت گیرد.
هنوز هم سوالات زیادی در این زمینه كه چه ارتباطي ميان ورزش و سيستم ايمني وجود دارد، مطرح می‌باشد. بنابراين با توجه به اين نكته، با قاطعیت نمیتوان گفت فعالیتبدنی همواره باعث ارتقای عملکرد این سیستم می‌شود و مشخص شده است که ورزش دارای اثرات متفاوتی میباشد (مالتسوا، ساخارو، تونویتسکی، نورسف و تونویتسکی42 ، 2011). با توجه به پیچیدگی پاسخ سیستم ایمنی به فعالیتهای بدنی، پرداختن به این سیستم و تأثیرپذیری آن از ورزش، هم برای ورزشکاران و هم برای غیر ورزشکاران اهمیت بسزایی دارد.
از آنجایی که ورزشهای مختلف بر پارامترهای ایمونولوژیک در دو قسمت ایمنی سلولی و هومورال تاثیرات مختلفی بر جای میگذارد، لذا لازم است بدانیم که چه عاملی باعث تغییر پیدا کردن به سمت ایمنی سلولی میشود که در قسمت ایمنی با واسطه سلولی فاکتور IFN-γ و در قسمت هومورال IL-4 مورد بررسی قرار خواهد گرفت. با انجام پژوهش حاضر و با آگاهی از تغییرات حاصله در اثر فعالیت مذکور بر سیستم ایمنی افراد و ارزیابی اثرات مثبت و منفی آن، میتوان توصیههایی را در جهت سلامت افراد ورزشکار و غیر ورزشکار ارائه كرد.
با توجه به نتایج پژوهشات گذشته و اینکه در آنها بیشتر، آثار تمرینهای ترکیبی یا برنامههای کاهش وزن بر شاخصهای التهابی بررسی شدند (نیکلاس وهمکاران، 2004 ؛ بالدوسی و همکاران، 2009؛ جانگ و همکاران، 2008)، پژوهشات دیگری لازمند که آثار مستقل تمرینهای استقامتی کم شدت را بر الگوی سایتوکاینی بررسی کنند و مکانیسم این آثار را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند.
آسم یک بیماری التهابی مزمن راههای هوایی است، که فاکتورهای مختلف محیطی و ژنتیکی در استعداد، ایجاد و بیماریزایی آن دخیل میباشند. سایتوکاینها از واسطههای مهم ایمنی و پاسخهای التهابی در بیماریها و بیماری التهابی مزمنی نظیر آسم میباشند. نشان داده شده است که تغییرات سایتوکاینهای IFN-γ و IL-4 موجب گرایش پاسخهای ایمنی به سمت Th2 و یا Th1 و بر هم زدن تعادل Th2/Th1 شده و در نتیجه باعث استعداد ابتلا، افزایش یا کاهش در بروز علائم و شدت و پیش آگاهی در بیماری آسم شوند. مشخص شده است تغییر نسبتTh2/Th1 به سمت Th2 در بیماریزایی آسم دخیل است (نگوک و همکاران43، 2005).
بنابراین نتیجه پژوهش حاضر میتواند مورد استفاده افراد ورزشکار، افراد عادی و کسانی که سعی در تقویت سیستم ایمنی سلولی یا هومورال خود دارند، قرار بگیرد.
1-4- اهداف پژوهش:
1-4-1- هدف کلی:
با توجه به مسائل مطرح شده و ضرورت پرداختن به آنها، هدف کلی پژوهش حاضر، بررسی تاثیر شدت تمرین برتغییرات الگوی سایتوکاینی و تعداد لکوسیت در بازیکنان فوتبال میباشد.
1-4-2- اهداف اختصاصی یا جزیی:
1- بررسي تاثیر شدت تمرین بر تغییرات IFN-γ در بازیکنان فوتبال
2- بررسي تاثیر شدت تمرین بر تغییرات IL-4 در بازیکنان فوتبال
3- بررسي تاثیر شدت تمرین بر نسبت IL-4/IFN-γ در بازیکنان فوتبال
4- بررسي تاثیر شدت تمرین بر تعداد لکوسیت در بازیکنان فوتبال
1-5- سوالات پژوهش:
1- آیا شدت تمرین بر تغییرات IFN-γ بازیکنان فوتبال تاثیر معنیداری دارد؟
2- آیا شدت تمرین بر تغییرات IL-4 بازیکنان فوتبال تاثیر معنیداری دارد؟
3- آیا شدت تمرین بر نسبت IL-4/IFN-γ بازیکنان فوتبال تاثیر معنیداری دارد؟
4- آیا شدت تمرین بر تعداد لکوسیت بازیکنان فوتبال تاثیر معنیداری دارد؟
1-6- قلمرو پژوهش
1- همه آزمودني‌ها پسر انتخاب شدند (والش و همکاران44، 2011؛ گیلیوم، کیونن، اشنیدر، موسلی45، 2011).
2- دامنه سني آزمودني‌ها بين 21 تا 23 سال بود (تیمونس،تارنوپولسکی، اسنیدر، بارور46، 2006).
3- آزمودني‌ها در قبل از انجام آزمون از نظر فشار خون كنترل شدند و همه از سلامت كامل برخوردار بودند.
4- آزمودني‌ها هيچ سابقه بيماري‌ خاص نظير آسم و بيماري‌هاي قلبي نداشتند.
6- نمونه‌گيري در گروه‌هاي تحقيق، بین ساعت 7 تا 9 صبح انجام گرفت.
7- اجراي تست و نمونهگيري براي هر دو شدت کاملاً يکسان بود.
8- همه آزمودني‌ها ساكن خوابگاه بوده و از تغذيه يكساني برخوردار بودند.
9- هيچ يك از آزمودنيها، سيگار مصرف نميكردند.
1-7- تعاريف مفهومي و عملیاتی متغيرها:
1-7-1- تعاريف مفهومي
1-7-1-1- فعاليت با شدت متوسط47:
فعاليتبدني با 65% حداكثر ضربان قلب بيشينه كه به مدت 30 دقيقه دویدن انجام ميگيرد
(زر ،کریمی، هوانلو،2010).
1-7-1-2- فعاليت شديد48:
فعاليتبدني با 80% حداكثر ضربان قلب بيشينه كه به مدت 30 دقيقه دویدن انجام ميگيرد
(هوانلو،کریمی، زر،2009).
1-7-1-3- اینترفرون گاما (IFN-γ):
اینترفرون گاما سایتوکاین اصلی فعال کننده ماکروفاژ بوده و در ایمنی ذاتی و اکتسابی با واسطه سلولی بر علیه میکروبهای داخل سلولی، نقش اساسی بر عهده دارد. دارای اعمال متعددی میباشد از جمله اینکه ماکروفاژها را برای کشتن میکروبهای بلعیده شده، فعال میکند (عباس و همکاران، 2007).
1-7-1-4- اینترلوکین-4 (IL-4):
اینترلوکین 4، سایتوکاینی است که عمدتاً توسط زیر گروه Th2 سلولهای Tکمکی CD4⁺تولید شده و عملکردهای آن عبارت است از: القای تمایز سلولهای Th2 از پیش سازهای CD4⁺ دست نخورده ، تحریک تولید IgE توسط سلولهای B و سرکوب عملکردهای وابسته به اینترفرون گاما در ماکروفاژها (عباس و همکاران، 2007).
1-7-1-5- IL-4/IFN-γ
نسبت تولید سایتوکاین IFN-γبه سایتوکاینIL-4 (IFN-γ / IL-4 ratio) که به عنوان معیار انحراف پاسخ ایمنی به سمت Th1در نظر گرفته میشود (شهابی و همکاران، 2007).
1-7-1-6- لکوسیت
لکوسیت یا سلول سفید یکی از اجزای اصلی سیستم ایمنی میباشد که در دفاع بر علیه عوامل بیگانه نقش اساسی بر عهده دارد (عباس و همکاران، 2007).
1-7-2- تعا ريف عملياتي
1-7-2-1- فعالیت با شدت متوسط:
در این پژوهش منظور از فعالیتبدنی با شدت متوسط، دویدن با 65% حداكثر ضربان قلب بيشينه به مدت 30 دقیقه میباشد.
1-7-2-2- فعالیت شدید:
در این پژوهش منظور از فعالیتبدنی با شدت متوسط، دویدن با 80% حداكثر ضربان قلب بيشينه به مدت 30 دقیقه میباشد.
1-7-2-3- اینترفرون گاما (IFN-γ):
در این پژوهش منظور ازIFN-γ ، مقادیر اینترفرون گاما است که با استفاده از کیت ELISA ساخت کشور امریکا به صورت پیکوگرم بر میلیلیتر و توسط دستگاه ELISA Reader اندازهگیری میشود.
1-7-2-4- اینترلوکین-4 (IL-4):
در این پژوهش منظور از IL-4، مقادیر اینترلوکین-4 است که با استفاده از کیت ELISA ساخت کشور امریکا به صورت پیکوگرم بر میلیلیتر و توسط دستگاه ELISA Reader اندازهگیری میشود.
1-7-2-5- لکوسیت:
در این پژوهش منظور از لکوسیت، تعداد سلولهای سفید خون است که به صورت n×109)در لیتر( و توسط دستگاه Cell Counter XL 22 ساخت شرکت Drew Scientific، امریکا اندازهگیری میشود.

فصل دوم:
مباني نظري و
پیشینه پژوهش
مقدمه
هدف از اين تحقيق بررسی تاثیر شدت تمرین برتغییرات الگوی سایتوکاینی و تعداد لکوسیت در بازیکنان فوتبال میباشد. لذا در اين فصل، ابتدا مرور مختصري بر مفاهیم بنیادی تحقيق صورت گرفته، سپس به بيان دست آورد‌هاي كلي پژوهش‌هايي كه در مورد موضوع تحقيق صورت گرفته، اقدام شده است.
2-1- مفاهیم بنیادی:
2-1-1- سیستم ایمنی
از لحاظ تاريخي، واژه ايمني49 از ريشه كلمه لاتين” ايمونيته50″ به معناي معافيت از پيگرد قانوني اخذ شده كه به سناتورهاي رومي در طي دوره مسئوليت آنها اهدا ميشد و اين در حالي است كه امروزه از لحاظ پزشكي، ايمني به معناي مصونيت در برابر بيماريها و علي الخصوص بيماريهاي عفوني است. مجموعه سلولها، بافتها و مولكولهايي كه موجب مقاومت نسبت به عفونتها ميشوند، سيستم ايمني را به وجود ميآورند که واكنش هماهنگ آنها در مقابل مواد بيگانهاي چون ميكروبهاي عفوني، پاسخ ايمني51 ناميده ميشود (عباس، 2003).
ايمونولوژي52، دانش مطالعه ايمني و در مفهوم جامعتر، بررسي رويدادها و وقايع سلولي است كه پس از برخورد يك موجود زنده با ميكروبها و ساير مولكولهاي بيگانه روي ميدهند (عباس، 2003).
سيستم ايمني، بدن انسان را از تهاجم ميكروبها محافظت ميكند. اين سيستم داراي ارگانهاي تخصص يافتهاي است كه از ورود ميكروبها به بافتها جلوگيري كرده و در صورت ورود، به آنها پاسخ ميدهد. كاركرد فيزيولوژيك سيستم ايمني، دفاع در مقابل ميكروبهاي عفوني است. گرچه، مواد بيگانه غير عفوني هم ميتوانند پاسخ ايمني را ايجاد كنند (عباس و همکاران، 2007). سیستم ایمنی یک شبکه دفاعی سازگاری است که از بدن در مقابل میکرو ارگانیسمها و عوامل بیماری زا محافظت میکند. برای انجام دادن این کار، سیستم ایمنی قادر است تا دامنه وسیعی از سلولها و مولکولهایی را تولید کند که همگی قادرند به طور ویژه عوامل خارجی را تشخیص دهند. این اجزای سیستم ایمنی در یک شبکه قابل سازگاری با هم کار میکنند (نیمن و همکاران، 1994).
سازوكارهاي بدن انسان از ايمني ذاتي و ايمني تطبيقي تشكيل شده است، كه اولي سبب محافظت اوليه در مقابل عفونتها شده در حاليكه دومي آهسته تر بوجود ميآيد و موجب دفاع ديرتر در برابر عفونتها ميشود (گیلسون و همکاران، 2004؛ تررا و همکاران، 2012 ).
لغت ايمني ذاتي (يا ايمني طبيعي يا سرشتي) به اين واقعيت اشاره دارد كه اين نوع از دفاع ميزبان، همواره در افراد سالم وجود دارد تا مانع ورود ميكروبها به بافتهاي ميزبان و نيز حذف سريع ميكروبهايي شود كه موفق به ورود به اين بافتها ميشوند (عباس، 2003 ؛ تررا و همکاران، 2012). ایمنی ذاتی اولین خط دفاعی بدن میباشد. سیستم ایمنی ذاتی مسئول دفاع فوری بر علیه عوامل خارجی میباشد. بر خلاف ایمنی اکتسابی، عملکرد ایمنی ذاتی اختصاصی و ویژه نمیباشد و با رویارویی مکرر با یک آنتی ژن، افزایش نمییابد ( گلیسون، نیمن و پدرسن 53، 2004).
خط اول دفاع در ايمني ذاتي توسط سدهاي اپي تليالي و همچنين سلولهاي تخصص يافته و آنتي باديهاي طبيعي حاضر در اپيتليوم ها تامين ميشود كه عملكرد همه آنها، ممانعت از ورود ميكروبهاست. اگر ميكروبها سد اپيتليالي اپيتليومها را بشكنند و وارد بافتها يا گردش خون شوند، توسط فاگوسيتها، لنفوسيتهاي تمايز يافتهاي به نام سلولهاي كشنده طبيعي54 و پروتئينهاي پلاسمايي گوناگون از جمله پروتئينهاي سيستم كمپلمان55 مورد حمله قرار ميگيرند. همه اين سازوكارهاي ايمني ذاتي، ميكروبها را به طور اختصاصي شناسايي ميكنند و در مقابل آنها واكنش نشان ميدهند اما در برابر مواد خارجي غير عفوني، از خود واكنشي نشان نميدهند. ايمني ذاتي علاوه بر اينكه موجب دفاع سريع در مقابل عفونتها ميشود، پاسخهاي ايمني تطبيقي در برابر عوامل عفوني را هم تقويت ميكنند و به آنها آموزش ميدهد به ميكروبهاي مختلف به گونهاي پاسخ دهد كه در مبارزه با اين ميكروبها موثر باشد (عباس و همکاران، 2007).
براي سالها اعتقاد بر اين بودكه ايمني ذاتي، غير اختصاصي و ضعيف است و در مبارزه با اغلب عفونتها موثر نيست. ما اكنون ميدانيم كه در حقيقت، ايمني ذاتي، ميكروبها را به طور اختصاصي مورد هدف قرار مي‌دهد و يك سازوكار دفاعي ابتدايي قدرتمند است كه قادر به كنترل و حتي ريشه كني عفونتها قبل از فعال شدن ايمني اكتسابي است.
در ابتدا دفاع در برابرميكروبها بر عهده واكنشهاي زودرس ايمني ذاتي است و سپس توسط پاسخهاي ايمني اكتسابي صورت مي‌گيرد كه شامل مكانيسمهاي دفاعي سلولي و بيوشيميايي است كه حتي پيش از عفونت نيز وجود دارند و قدرت پاسخدهي سريع در مقابل ميكروبها را دارند. ضمناً اين مكانيسمها تنها به ميكروبها پاسخ مي‌دهند و نه به عوامل بيماريزا، ايمني ذاتي الزاماً واكنش ‌تقريباً يكساني را در برابر عفونتهاي مكرر ايجاد مي‌كنند (عباس و همکاران، 2007 ؛ تررا و همکاران، 2012).
اجزاي اصلي ايمني ذاتي عبارتند از:
(1) سدهاي فيزيكي و شيميايي مثل اپيتيليوم و مواد ضد ميكروب كه حاصل از سطح اپيتليال هستند.
(2) سلولهاي بيگانه خوار (نوتروفيل ها ، ماكروفاژها)و سلولهاي كشنده طبيعي.
(3) پروتئينهاي خوني، كه شامل اجزاي سيستم كمپلمان و ساير مدياتورهاي التهابي است.
(4) پروتئينهايي كه سايتوكاين ناميده شده و بسياري از فعاليتها و اعمال سلولهاي ايمني ذاتي را تنظيم و هماهنگ ميكنند (عباس و همکاران، 2007).
مكانيسمهاي ايمني ذاتي، ويژه ساختمانهايي هستند كه در ميان گروههاي ميكروبي در ارتباط با هم مشتركند و امكان دارد كه تفاوتهاي جزيي بين مواد بيگانه راتشخيص ندهند. ايمني ذاتي، اولين سد دفاعي را در برابر ميكروبها فراهم ميآورد (اویلان و همکاران، 2003).
بر خلاف ايمني ذاتي، پاسخ ايمني ديگري نيز وجود دارد كه بعد از مواجهه با عوامل عفوني، تحريك شده و قدرت دفاعي آنها، بعد از هر بار برخورد با يك ميكروب خاص افزايش مييابد. از آنجايي كه اين نوع ايمني در پاسخ به عفونت و متناسب با آن تكامل مييابد، لذا ايمني تطابقي ناميده ميشود (عباس و همکاران، 2007). ايمني تطبيقي (يا ايمني اختصاصي يا اكتسابي56)، نوعي از دفاع ميزبان است كه به وسيله ميكروبهايي تحريك ميشود كه بافتها را مورد تهاجم قرار ميدهند، به عبارت ديگر اين نوع از ايمني با حضور عوامل مهاجم ميكروبي، سازش مييابند (عباس، 2003؛ تررا و همکاران، 2012).
سيستم ايمني تطبيقي از لنفوسيتها و فرآوردههاي آنها ( مانند آنتي باديها) تشكيل شده است. درحاليكه سازوكارهاي ايمني ذاتي، ساختارهاي مشترك در ميان گروه هاي ميكروبي را شناسايي ميكند. سلولهاي ايمني تطبيقي، بويژه لنفوسيتها، گيرنده هايي57 را در سطح خود باز ميكنند كه مواد توليد شده توسط ميكروبها و همچنين مولكولهايي غير عفوني را به طور اختصاصي شناسايي ميكنند. اين مواد آنتي‌ژن58 ناميده ميشوند. پاسخ هاي ايمني تطبيقي تنها در صورتي آغاز ميشوند كه ميكروبها يا آنتي ژنها از سدهاي اپيتليالي عبور كنند و توسط لنفوسيتها مشاهده شوند. پاسخهاي ايمني تطبيقي، سازوكارهايي را توليد ميكنند كه براي مبارزه با انواع مختلف عفونتها اختصاص يافتهاند. پاسخ هاي ايمني تطبيقي معمولاً براي از بين بردن ميكروبها، از سلولها و مولكولهاي سيستم ايمني ذاتي استفاده مي‌کنند و يكي از عملكردهاي ايمني تطبيقي، تقويت شديد سازوكارهاي ضد ميكروبي ايمني ذاتي است (عباس و همکاران 2007).
به طور كلي سه مكانيسم عمومي براي مقابله با عوامل بيگانه در بدن انسان وجود دارد (گیلسون و همکاران، 2004):
1) موانع ساختماني و جسماني (پوست، ترشحات موكوس، غشاء پوششي).
2)موانع شيميايي (PH بدن، ليزوزومها).
3) سلول‌هاي بيگانه خوار (منوسيتها، نوتروفيل‌ها و ماكروفاژها)
2-1-2- اجزاء دستگاه ایمنی
اجزاء دستگاه ایمنی شامل عناصر محلول و سلولی است که در جدول زیر ارائه شده است (گلیسون، 2006).
جدول 2-1. عناصر اصلی اجزای ایمنی
ایمنی ذاتی ایمنی اکتسابیسلولی: سلولی:
سلولهای کشنده طبیعی NK سلولهایT (CD8, CD4, CD3)
بیگانه خوارها (نوتروفیلها، ماکروفاژها، سلولهای (CD22, CD20, CD19) B
مونوسیتها، بازو فیلها و ائوزینوفیلها)
محلول : محلول:
پروتئینهای مرحله حاد ایمونوگلوبینIgE, IgG, IgM) (IgA, IgD,
کمپلکس کمپلمان
لیزوزومها
سایتوکاینها
2-1-3- سایتوکاین
واژهی سایتوکاین از کلمات یونانی سیتو به معنی سلول و کاین به معنی حرکت گرفته شده است. سایتوکاینها پپتیدها یا پروتئینهایی هستند که به عنوان مولکولهایی معرفی شدهاند که توسط سلولهای دستگاه ایمنی تولید و رها میشوند. به بیان دقیق تر، سایتوکاینها مولکولهای ترشحی هستند که میتوانند اثرات ویژهای را بر سلولی که از آن ترشح می شوند ( اثرات اتوکرینی) و بر سلولهای دیگر (اثرات پاراکراینی) اعمال کنند (مک درموت، 2001).
تفاوت مهم بین این دو تعریف در این است که اگر چه سایتوکاینها در ابتدا به عنوان مولکولهایی شناخته شدهاند که توسط دستگاه ایمنی رها میشوند، اما در حال حاضر محل تولید و گستره تاثیرات آن فراتر از دستگاه ایمنی است. با وجود این که پژوهشهای جدید نشان میدهند که سایتوکاینها از سلولهای مختلف نیز ترشح میشوند و بر آنان تاثیر میگذارند. با این حال به عنوان مولکولهای تنظیمی دستگاه ایمنی در نظر گرفته میشوند (مک درموت، 2001).
تا کنون حدود 100 نوع سایتوکاین شناسایی شده است و انواع جدیدتری از آنها نیز در راه کشف هستند. در حالت عادی این مولکولها در غلظتهای بسیار پایین در بدن وجود دارند اما به محض روبرو شدن با بیماری و آسیب به سرعت، کلید آنها روشن میشود. بسیاری از این مولکولها در همان محل آسیب تولید میشوند و بر سلولهای مجاور اثر میگذارند. اما تعداد دیگر وارد جریان خون شده و از این راه پیامهایی به اندامهای دوردست مغز منتقل میشود.
آنچه تولید سایتوکاینها را سبب می شود محصولات باکتریایی، ویروس و آسیبهایی مانند سموم هستند که بقایای سلولی را تهدید میکنند. کنترل کننده مهم دیگر در این بین، مغز میباشد که از طریق پیامهای عصبی که به بافتها ارسال میکند و یا هورمونها، کلید سایتوکاینها را خاموش و روشن مینماید (عباس و همکاران، 2007).
سایتوکاینها جزء آن دسته از مولکولهایی هستند که نقشهای متعددی را ایفا میکنند و بخصوص بسیاری از آنها اجزای سیستم ایمنی مانند التهاب، تغییرات موضعی، جریان خون و راه اندازی موج دوم واکنشهای التهابی را فعال میکنند.
مشخص شده است که سایتوکاینها تقریباً روی همه ساختارهای فیزیولوژی اثر میگذارند و حتی با اثر بر کبد موجب ساخته شدن پروتئینهای فاز حاد میشوند. با وجود تشابهات زیاد عملکردی، این مولکولها تفاوتهای چشمگیری با یکدیگر دارند و برخی اثرات ضد التهابی دارند. گروهی به طور موضعی بر روی سلولهای مجاور خود اثر میگذارند و دستهای دیگر همچون هورمونها به گردش خون رها میشوند (ورلنگیا و همکاران، 2003). سایتوکاینها به عنوان گروهی از عوامل محلول، پیامبرهای پلی پپتیدی هستند که موجب رشد، تمایز و گسترش عملکرد لکوسیتها از راه گیرندههای ویژهی سطح سلولهای ترشحی (عمل اتوکرین) و یا از راه لکوسیتهای همسایه (عمل پاراکرین) میشوند (مک درموت، 2001). فعالیت سایتوکاینها محدود به دستگاه ایمنی نیست؛ سایتوکاینها در دستگاه غدد درون ریز و دستگاه عصبی نیز نقش دارند (گیلسون، 2006).
همان طور که گفته شد سایتوکاینها به عنوان یک پیامبر شیمیایی عمل میکنند. با این حال، در مقایسه با هورمونهایی که بافتهای اندوکراین ویژه، آنها را سنتز میکنند، سایتوکاینها از سلولهایی همچون سلولهای ایمنی، سلولهای اندوتلیال و سلولهای ذخیره کننده چربی ترشح میشوند. به علاوه سنتز آنها به کمک دسته بزرگی از محرکها شامل رادیکالهای آزاد، صدمات بافتی و عاملهای عفونی فعال میشود. سایتوکاینها بر اساس ساختار و عملشان به انواع وسیعی گروه بندی میشوند که شامل: اینترلوکینها، اینترفرونها، عامل نکروز دهنده تومور، فاکتورهای رشد و شیموکاینها هستند (اسمیت و همکاران، 2000).
سایتوکاینها به وسیله سلولهای ایمنی و سلولهای غیر ایمنی ترشح میشوند که رابطه بین سلولها، ارگانها و سیستمهای مختلف



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید