دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی
پایان نامهی کارشناسی ارشد در رشتهی تربیت بدنی و علوم ورزشی- فیزیولوژی
بررسی و مقایسه روشهای برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب پس از یک فعالیت شدید بیهوازی بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه
به وسیلهی
حمزه یوسفی
استاد راهنما
دکتر محسن ثالثی
مهر ماه 1390
به نام خدا
اظهار نامه
اینجانب حمزه یوسفی (880061) دانشجوی رشتهی تربیت بدنی و علوم ورزشی گرایش فیزیولوژی ورزشی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی اظهار میکنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده ام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آنرا نوشته ام. همچنین اظهار می کنم که تحقیق و موضوع پایان نامه ام تکراری نیست و تعهد می نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آنرا منتشر ننموده و در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: حمزه یوسفی
تاریخ و امضاء: 27/6/1390
سپاسگزاری
اکنون که این رساله به پایان رسیدهاست، بر خود فرض می دانم که از استاد ارجمند جناب آقای دکتر محسن ثالثی که در همه حال راهنماییهای ایشان روشنگر راه من بوده است کمال تشکر و قدر دانی را دارم.
از زحمات و راهنماییهای استاد بزرگوار و معلم اخلاقم جناب آقای دکتر فرهاد دریانوش که به عنوان مشاور مرا در انجام این تحقیق یاری نمودند سپاسگزاری مینمایم.
از راهنمایی و مشاوره استاد ارجمند جناب آقاي دکتر نوراله محمدی که به عنوان مشاور با حوصله و سعه صدر مرا پذیرفتند، تشکر و قدر دانی مینمایم.
از تمامی دانشجویانی که قبول زحمت نموده و به عنوان آزمودنی در این تحقیق مرا یاري نمودند کمال تشکر و امتنان را دارم.
چکیده
بررسی و مقایسه روشهای برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب پس از یک فعالیت شدید بیهوازی بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه
به کوشش
حمزه یوسفی
هدف از انجام این تحقیق، مقایسه دو روش متفاوت برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه بود. بدین منظور 16 دانشجوی پسر ورزشکار (با میانگین سنی88/2± 43/22سال، وزن03/11± 31/72 کیلوگرم، قد93/5± 82/174 سانتیمتر، شاخص توده بدنی 59/2±32/25 کیلوگرم بر مترمربع به صورت داوطلبانه به عنوان نمونه انتخاب شدند. پروتکل تمرین شامل یک جلسه و طی مسافت 100 متر شنای قورباغه و با حداکثر توان فرد بود. نمونههای خونی به مقدار 5 سیسی از سیاهرگ بازوئی و در فواصل قبل، بلافاصله پس از تمرین و نیز پس از پایان مرحله برگشت به حالت اولیه به منظور اندازهگیری میزان لاکتات خون گرفتهشد. همچنین شاخص ضربان قلب نیز در مراحل قبل، بلافاصله پس از تمرین و نیز پس از پایان مرحله برگشت به حالت اولیه اندازهگیری شد. برای تجزیه و تحلیل دادهها از آزمون تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر با عامل درون گروهی، بین گروهی و آزمون تعقیبی بونفرونی استفاده شد(05/0p=). یافتههای آماری نشان داد که میزان لاکتات و ضربان قلب در بازگشت به حالت اولیه در آب نسبت به بازگشت به حالت اولیه در خشکی بسیار سریعترکاهش پیدا کرده است. در مجموع نتایج این تحقیق نشان میدهد که برای باز گرداندن میزان لاکتات خون و ضربان قلب به حالت اولیه و آمادگی ورزشکاران جهت ادامه فعالیت، بازگشت به حالت اولیه در آب روش بسیار مفید و موثرتری نسبت به بازگشت به حالت اولیه در خشکی بود.
واژههای کلیدی: بازگشت به حالت اولیه، فعالیت بیهوازی، لاکتات خون، ضربان قلب، شناگر نخبه
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1- بيان مسأله4
1-2- ضرورت و اهميت تحقيق8
1-3- اهداف تحقيق9
1-3-1- هدف کلی9
1-3-2- اهداف اختصاصی9
1-4- فرضيات تحقيق9
1-5- تعاریف مفهومي متغيرها10
1-5-1 برگشت به حالت اولیه10
1-5-2- لاکتات10
1-5-3- اسیدلاکتیک10
1-5-4- ضربان قلب 10
1-5-5- فعالیت ورزشی بیهوازی 10
1-6- تعاریف مفهومي متغيرها10
1-6-1- شناگرنخبه10
1-6-2- برگشت به حالت اولیه در آب11
1-6-3- برگشت به حالت اولیه در خشکی11
فصل دوم:
2-1- مقدمه13
2-2- مفاهیم بنیادی13
2-2-1- ضربان قلب13
2-2-2- دستگاه هاي مختلف تولید کننده انرژی در بدن14
عنوان صفحه
2-2-3- چگونگی تولید و انتقال انرژی در بدن15
2-2-4- فعالیت بیهوازی وگلیکولیز15
2-2-5- اسيدلاكتيك 17
2-2-6- کنترل متابولیسم اسید لاکتیک هنگام فعالیت ورزشی19
2-2-7- لاکتات و انتقال آن19
2-2-8- آستانه لاکتات (OBLA) 20
2-2-9- عوامل تاثيرگذار بر لاكتات و اثرات لاکتات 20
2-2-10- غلظت لاكتات خون: توليد در مقابل دفع21
2-2-11- لاکتات و ورزش 22
2-2-12- دفع و اکسیداسیون اسید لاکتیک و لاکتات23
2-2-13- سرنوشتهای اسید پیرویک 23
2-2-14- خستگی و علل آن24
2-2-15- خستگي مرکزی، محیطی و خستگی موضعی عضلانی26
2-2-16- خستگي و ساز و كار انقباضي27
2-2-17- برگشت به حالت اولیه و مراحل آن28
2-2-18- قراردادهای رشته ورزشی شنا برای تعیین سطح پاسخ لاکتات خون 29
2-3- مروري بر مطالعات انجام شده دربارة تغییرات لاکتات در اثر
فعالیتهای ورزشی30
2-3-1- مطالعات انجام شده در داخل کشور31
2-3-2-مطالعات انجام شده در خارج از کشور35
2-4- جمعبندی و نتیجهگیری41
فصل سوم:
3-1- مقدمه43
3-2- طرح تحقيق، بيان متغيرها و نحوه تغيير يا كنترل آنها43
3-2-1- طرح تحقیق43
3-2-2- متغیرهای تحقیق44
3-2-2-1- متغير مستقل44
3-2-2-2- متغيرهاي وابسته44
3-2-2-3- متغیر مداخلهگر44
عنوان صفحه
3-3- جامعه آماري، نمونه و روش نمونهگیری44
3-4- ابزار و وسایل اندازهگیری45
3-4-1- روش سنجش میزان لاکتات 45
3-5- روش اجرای تحقیق45
3-6- برنامه تمرين46
3-7- روش تجزيه و تحليل اطلاعات 47
فصل چهارم
4-1- مقدمه49
4-2- مشخصات توصیفی آزمودنیها50
4-3- تجزیه و تحلیل نتایج تحقیق51
4-3-1- آزمون فرضیه اول51
4-3-2- آزمون فرضیه دوم54
فصل پنجم
5-1- مقدمه57
5-2- خلاصه تحقیق57
5-3- بحث و نتیجهگیری58
5-3-1- تاثير نوع برگشت به حالت اوليه بر ميزان لاكتات خون58
5-3-2- تاثير نوع برگشت به حالت اوليه بر ميزان ضربان قلب60
5-3-3- نتیجهگیری کلی62
5-4- محدودیتهاي تحقیق63
5-5- پیشنهادات تحقیق63
5-5-1- پیشنهادات حاصل از نتایج تحقیق63
5-5-2- پیشنهاداتی جهت تحقیقات آینده64
فهرست منابع و مآخذ
منابع فارسی 65
منابع انگلیسی 70
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول . 4-1 توصیف ویژگیهای فردی آزمودنیها(تعداد 16 نفر).50
جدول 4-2 آمارههای توصیفی میزان لاکتات اندازهگیری شده.50
جدول 4-3 آمارههای توصیفی مربوط به تغییرات ضربان قلب.51
جدول 4-4 آزمون آماری اندازهگیری مکرر (لاکتات خون).51
جدول 4-5 آزمون تعقیبی بونفرونی براي تعیین اختلاف بین تکرارها 52
جدول 4-6 آزمون آماری اندازهگیری مکرر (ضربان قلب)54
جدول 4-7 آزمون تعقیبی بونفرونی براي تعیین اختلاف بین تکرارها 54
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-2 مقایسه میانگینهای شاخص لاکتات خون (میلی مول در لیتر).53
نمودار 4-4 مقایسه میانگینهای شاخص ضربان قلب (تعداد در دقیقه).55
فصل اول
مقدمه
برای رسیدن ورزشکار به اوج توانمندی در اجرا عوامل گوناگون فیزیولوژیکی، بیومکانیکی، تغذیهای و روانی اثرگذارهستند. در هر سال صدها پژوهش در زمینه سازههایی که برساختار و اعمال سیستمهای تولید انرژی ورزشکاران مؤثر هستند، صورت میگیرد. یکی از رشتههای ورزشی که دارای خصوصیات ویژه ای است و تحقیقات زیادی روی ورزشکاران، اجرای روشها و فنون مختلف آن به عمل میآید، ورزش شنا است. تفاوت این ورزش با سایر ورزشها، در این است که ورزشکار از حالت قائم و معمولی به حالت افقی درمیآید. ورزشکار هر روز ساعتها، با استفاده ازعضلات، اهرمهای استخوانی و محورهای چرخشی که مفاصل باشند، بر سیالی به نام آب، نیرو وارد میآورد و مسافتهای طولانی را با روشهای مختلف میپیماید. آب همواره شناگر را در حالتی ویژه و متمایز از سایر شرایط عادی قرار میدهد، که مطالعه این ویژگیها، جالب توجه و از اهمیت زیادی برخوردار است (رمضانی، نیکبخت، امیر تاش، 1382).
دوره برگشت به حالت اولیه1 پس از تمرین یا مسابقه یکی از مسائلی است که همواره ورزشکاران با آن درگیر بوده‌اند. این دوره به زمانی گفته می‌شود، که از لحظه پایان یافتن فعاليت تا رسیدن به حد فعالیت متابولیکی اولیه طول می‌کشد. در این دوره حوادث متابولیکی گوناگونی در بدن رخ می‌دهد که همه آنها در جهت بازسازی انرژی از دست رفته و ذخیرهسازی آن کار می‌کنند. روندهای این دوره به اندازه روند‌های دوره فعالیت اهمیت دارد (سندگل، 1372).
لاکتات2 یکی از عوامل مرتبط با خستگی میباشد، که طی فرایند گلیکولیز بیهوازی تولید میشود و چون انباشت آن با اسیدی شدن همراه است و اسیدی شدن با ایجاد خستگی همراه میباشد، به عنوان شاخص همراه با اسیدی شدن اندازه گیری میشود ( جیمز3 و همكاران، 2008).
درسالهای اخیر، برخی از مربیان و فیزیولوژیستهای ورزشی با توجه به اهمیت تغییرات لاکتات خون هنگام فعالیتهای ورزشی، ازآن برای تعیین شدت و حجم تمرین مورد نیاز، برای ایجاد تحریکات تمرینی بهینه استفاده کردهاند (گائینی، ظفری، 1384).
پژوهشگران در مرحلههای متفاوت تمرین یا مسابقه، نسبت به اندازهگیری سطح لاکتات خون ورزشکاران و چگونگی تغییرات آن اقدام و تفسیر کردهاند. یکی از مهمترین مرحلهها، مرحله برگشت به حالت اولیه است. گاهی فاصله دو نوبت مسابقه یا تمرین آنقدر طولانی نیست که زمان، خودبخود بتواند مشکل بازسازی انرژی از دست رفته را حل کند. ناقص ماندن دوره برگشت به حالت اولیه بیشک به کاهش توانایی در اجرای کارهای بدنی منجر خواهد شد (گائینی و ظفری، 1384).
اگر مدت و شدت دوره برگشت به حالت اولیه کافی نباشد، ممکن است که ورزشکار به عوارضی نظیر خستگی مزمن و سندرم بیش تمرینی دچار شود. این حالت، اغلب برکیفیت و کمیت اجرا و توانایی بدن تأثیر منفی خواهد گذاشت (رمضانی و همکاران، 1382).
مربیان شاخصهای گوناگون برای تعیین چگونگی مرحله برگشت به حالت اولیه به کار
میبرند. بعضی از آنها، سطح لاکتات خون یا عضله، سرعت و میزان برگشت آن به سطح آستانه بیهوازی را ملاک قرار میدهند. برخی دیگر، سطح لاکتات خون در زمان استراحت را شاخصی برای شروع فعالیت بعدی در نظر میگیرند. مشاهده شده است که ورزشکاران رشتههای مختلف ورزشی، نسبت به سرعت برگشت لاکتات به سطح آستانه بی هوازی در دوره برگشت به حالت اولیه، واکنشهای متفاوتی دارند. بنابراین، لازم است تحقیقات بیشتر و جامعتری در این خصوص به عمل آید تا اطلاعات دقیقتر و کاربردیتری در اختیار مربیان و ورزشکاران قرار گیرد (رمضانی و همکاران، 1382).
برای حذف لاکتات از عضلات وگردش خون، به انرژی سوخت و سازی نیاز است که بخش عمده و اصلی آن، از راه دستگاه هوازی و در حضور اکسیژن تأمین میشود (گائینی، ظفری، 1384).
نظر پژوهشگران درباره تأثیر تمرین، میزان لاکتات خون و برگشت به سطح اولیه متفاوت است. نتیجه برخی از تحقیقات نشان میدهد که تمرینات ورزشی برای سازگاری بدن، باید به گونهای باشدکه با افزایش توان هوازی، از سرعت ومیزان تولید لاکتات کاسته شود. در برخی دیگر از پژوهشها گزارش شده است که در زمان برگشت به حالت اولیه، روشهایی را باید به کار برد تا لاکتات4 تشکیل شده با سرعت بیشتری دفع شود و سریعتر به سطح آستانه بیهوازی یا استراحت برگردد (رمضانی و همکاران، 1382).
تعداد دیگری ازپژوهشگران، به روشهایی اشاره میکنند که هر دو جنبه را در بر میگیرد. آنها تقویت توان هوازی و بکار بردن روشهای خاص در زمان برگشت به حالت اولیه را برای سازگار شدن ورزشکار و آماده شدن فرد برای شرکت در رقابتهای پیدرپی پیشنهاد
میکنند (رمضانی و همکاران، 1382).
پژوهشگران، در روند تولید لاکتات پس از یک فعالیت شدید بیهوازی اتفاق نظر دارند، اما در مورد سرعت کاهش لاکتات خون در دوره برگشت به حالت اولیه، بخصوص در مورد شناگران، نظریه روشنی ارائه ندادهاند (گائینی، ظفری، 1384).
بنابراین پژوهش حاضر روشی را که برای اولین بار روی شناگران نخبه ایرانی در دوره برگشت به حالت اولیه بهکار میرود را مورد مطالعه قرار داد. در این روش، تغییرات ویژه سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران، در ردههای سنی متفاوت مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفت.
1-1- بيان مسأله
دوره برگشت به حالت اولیه به مرحلهای گفته میشود که از لحظه پایان کار یا ورزش تا رسیدن به شرایط اولیه یا حالت استراحت به طول میانجامد. در این دوره، فرایندهای سوخت و سازی گوناگونی در بدن روی میدهند، که همه آنها برای بازسازی انرژی از دست رفته و ذخیرهسازی آن بکار میافتند. فرایندهای این دوره، به اندازه فرایندهای دوره فعالیت اهمیت دارند، چون سازگاری اصلی در سلول هنگام برگشت به حالت اولیه روی میدهد. بنابراین، شناخت
ویژگیهای دوره برگشت به حالت اولیه اهمیت زیادی دارد (گائینی، ظفری، 1384).
هنگام فعالیت ورزشی، عوامل فیزیولوژیکی متعددی، سلولهای درگیر را تحریک میکند تا سازگاری بهتری برای تحمل فشارهای ناشی از ورزشهای مشابه را بدست آورند. اصولاًهنگام اجرای فعالیتهای ورزشی سلولهای عضلانی تحریک و سپس دچار تنش میشوند. ولی سازگاری اصلی در سلول، هنگام برگشت به حالت اولیه رخ خواهد داد. توجیه این سازگاری، شاید به این صورت باشد که سلول هنگام درگیری با تنشهای عضلانی انرژی متابولیکی را برای تحمل فشارها مصرف میکند و هنگام برگشت به حالت اولیه، این انرژیها را در برقراری سازگاری بکار میبرد (رمضانی، نیکبخت، امیر تاش 1382).
باتوجه به نقش مرحله برگشت به حالت اولیه در سازگاریهای دستگاهها و سیستمهای مختلف بدن ورزشکار، تحقیقات بسیاری در اینباره انجام شده است که پی بردند، این مرحله را هر ورزشکار در پایان اجرای هر ورزش خاص چگونه باید طی کند و مرحله اجرای فعالیت بعدی را چه موقع شروع کند. اگر مدت و شدت دوره برگشت به حالت اولیه کافی نباشد، ممکن است ورزشکار به عوارضی ازقبیل: خستگی مزمن، بیماری و بیش تمرینی دچار شود که غالبأ بر کیفیت، کمیت اجرا و توانایی بدن آنها اثر منفی میگذارد (رمضانی، نیکبخت، امیر تاش 1382).
محققان درمطالهای به بررسی کاهش میزان لاکتات خون طی دوره برگشت به حالت اولیه در سه شدت متفاوت 40، 50 و 60 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی پرداختند. تحلیل دادههای به دست آمده تفاوت معناداری را میان سه روش نشان نداد، و تفاوت معنیدار میان %60 حداکثر اکسیژن مصرفی و %40 حداکثر اکسیژن مصرفی ممکن است بخاطر آمادگی هوازی بیشتر افراد باشد (اندرسون،5 1986).
در مطالعه دیگری، میزان تغییرات لاکتات خون را در شناگران مسن طی بازگشت به حالت اولیه فعال و غیرفعال متعاقب شنا کردن با حداکثر سرعت مورد برسی قرار گرفت. تفاوت معناداری (05/ 0 p<) میان میزان تغییرات لاکتات خون طی دو روش متفاوت بازگشت به حالت اولیه فعال و غیرفعال مشاهده شد. همانگونه که انتظار میرفت بازگشت به حالت اولیه فعال میزان کمتری لاکتات در مقایسه با روش غیرفعال را در پی داشت (ریبرن6،1990)
همچنین مطالعه دیگری بر روی میزان لاکتات خون طی دوران بازگشت به حالت اولیه بعد از تمرینات شدید و تأثیر عضلات تنفسی انجام گرفت. نتایج حاکی از آن بود که عضلات تنفسی ممکن است مقداری از لاکتات را در دوران بازگشت به حالت اولیه حین تمرینات شدید مصرف کنند (چیاپا،7 2008).
درمطالعه دیگری، میزان لاکتات خون در دوران بازگشت به حالت اولیه بعد از یک شنای رقابتی بررسی شد. نتایج این مطالعه حاکی از آن بود که بازگشت به حالت اولیه میتواند به عنوان شاخص معتبری در حفظ تأثیر تمرینات هوازی و بیهوازی و همچنین درجلوگیری از بیش تمرینی در افراد نخبه مؤثر باشد (پلایو،81996).
محققان در مطالعهای آثار چهار نوع برگشت به حالت اولیه فعال و غیرفعال در رکورد شنای صد متر قورباغه در شناگران نخبه را بررسی کردند. نتایج حاکی از آن بود که شنای آرام بهترین نوع برگشت به حالت اولیه را در پی خواهد داشت (قراخانلو، حسینی، رمضانی، 1381).
همچنین مطالعه دیگری را روی تأثیر سن بر تولید و دفع لاکتات خون در انواع برگشت به حالت اولیه، پس از 100 مترشنای سرعتی انجام گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که کاهش لاکتات خون دو گروه سنی در برگشت به حالت اولیه فعال نسبت به، برگشت به حالت اولیه غیرفعال معنادار بوده است (رمضانی، 1381).
تحقیقات نشان داده است که برگشت به حالت اولیه فعال نسبت به برگشت به حالت اولیه غیرفعال در کاهش سطح لاکتات خون مناسبتراست (رمضانی، نیکبخت، امیر تاش 1382).
همچنین مطالعه دو برنامه بازگشت به حالت اولیه فعال و غیرفعال بر تغییرات لاکتات خون ناشی از یک فعالیت شدید درمانده ساز نشان داد که بین دو روش برگشت به حالت اولیه فعال و غیرفعال بر میزان تغییرات لاکتات خون تفاوت معناداری وجود ندارد ( گائینی، ظفری 1384).
محققان پاکسازی خون از لاکتات در طی بازگشت به حالت اولیه فعال بعد از یک مسابقه دوی شدید و ارتباط آن با شدت بازگشت به حالت اولیه فعال را بررسی کردند. نتایج این مطالعه حاکی از آن بود که بازگشت به حالت اولیه فعال بعد از تمرینات شدید منجر به پاکسازی سریعتر لاکتات خون نسبت به بازگشت به حالت اولیه غیرفعال شد (منزیس،/9 2010).
در مطالعه دیگری محققان بازگشت به حالت اولیه لاکتات خون در زمانهای متفاوتی از روز را بررسی کردند. نمونههای خونی از انگشت سبابه آزمودنیها بلافاصله پس از پایان تست و نیز در دقایق 5، 10و 20 پس از پایان تست و در دو نوبت صبح و بعد از ظهرگرفته شد. نتایج نشان داد که بازگشت به حالت اولیه لاکتات خون در نوبت بعد از ظهر سریعتر از نوبت صبح رخ داد (بمبئی چی،10 2010).
در مطالعهای که محققان روی گروههای مختلف سنی انجام دادند نتیجه گرفتند که تمرین نسبتأ شدید احتمالاً با کاهش، جلوگیری یا تأخیر عاملهای فیزیولوژیک مؤثر در لاکتات خون با سن ارتباط دارد. به نظر میرسد شناگران مسن تر، توانایی تولید و دفع لاکتات را به همان میزان جوانترها دارند (ریبرن11 وهمکاران، 1990).
همچنین محققان تأثير سه برنامه منتخب سرد کردن بر ميزان دفع لاکتات خون و کاهش ضربان قلب به دنبال يک فعاليت بيشينه در 33 نفر از بازيکنان ليگ برتر فوتبال را بررسی کردند. آزمودني ها پس از انجام آزمون کيوبک، برنامه سرد کن 10 دقيقه اي خود را اجرا کردند، سپس به طور مشابه 15 دقيقه به استراحت پرداختند. برنامه منتخب سرد کن 10 دقيقهاي عبارت بود از؛ گروه اول: 5 دقيقه دوي نرم و آهسته + 5 دقيقه کشش ايستا؛ گروه دوم: 5 دقيقه کشش ايستا + 5 دقيقه دوي نرم و آهسته، گروه سوم: 5/2 دقيقه دوي نرم و آهسته + 5/2 دقيقه کشش ايستا+ 5/2 دقيقه دوي نرم و آهسته + 5/2 دقيقه کش ايستا. نتايج پژوهش نشان داد که بين ميانگين لاکتات خون در دقايق،10، 25 و ضربان قلب در دقيقه پنجم از دوره برگشت به حالت اولیه در هر سه گروه تفاوت معنيداري وجود دارد. همچنين زمان کافي براي سرد کردن بدن بايد بيشتر از 5 دقيقه باشد. بهطور کلي نتايج نشان داد که سرد کردن نوع اول در دفع سريعتر لاکتات خون و کاهش ضربان قلب موثرتر است (نعمتي، ابراهيم و رجبي، 1384).
همچنین محققان اثرات دو نوع بازیافت فعال و غیرفعال بر آنزیمها و گازهای خونی در ورزشکاران جوان بر روی 26 مرد جوان ورزشکار را بررسی کردند آزمودنیها عضو تیمهای ملی، باشگاهی یا دانشگاهی که بهصورت داوطلب در تحقیق شرکت کرده بودند. شواهد موجود نشان داد، که برگشت به حالت اولیه فعال (راه رفتن و دویدن) در رفع سریعتر خستگی، در مقایسه با برگشت به حالت اولیه غیرفعال(نشستن)، اثر مثبت قابل ملاحظهای دارند. بنابراین، وقتی زمان کوتاه بین دونوبت فعالیت شدید وجود دارد دویدن بهترین روش برای رفع خستگی است و اگر زمان بین دو نوبت فعالیت شدید 45 دقیقه یا بیشتر است راه رفتن مناسبترین روش برای برطرف ساختن خستگی ناشی از فعالیت شدید بدنی است (کاشف، 1380).
همچنین محققان لاکتات، پیروات و میزان تبدیل لاکتات به پیروات در طی تمرین و دوران برگشت به حالت اولیه را بررسی کردند. نتایج نشان داد که وقتی میزان شدت کار پایین باشد میزان تغییرات لاکتات بسیار ناچیز است در حالیکه وقتی شدت کار متوسط باشد میزان لاکتات و نسبت لاکتات به پیروات افزایش مییابد و نتایج نشان میدهد که میزان لاکتات متناسب با بالا رفتن شدت فعالیت افزایش مییابد (کارلمان 12و همکاران، 1985).
محققان تأثير فعاليت شديد بدني بازيافت فعال و غيرفعال بر فشارخون سيستولي، دياستولي و ضربان قلب در مردان جوان ورزشكار را بر روی 26 مرد جوان ورزشكار انجام دادند. بدین منظورافراد شرکت کننده در تحقیق، روي تريدميل آزمون بيشينه بروس را به اجرا درآوردند. نتايج تحقيق نشان داد كه ضربان قلب و فشار خون سيستولي پس از تمرين در مجموع گروهها افزايش معناداري داشته و فشار دياستولي بعد از تمرين كاهش نشان داده است (کاشف، 1381).
از آنجايي كه بروز خستگی هنگام اجرای فعالیتهای ورزشی، یکی از موانع مهم اجرای مطلوب و موفقیتآمیز فعالیتهای ورزشی به شمار میرود، از این رو تحقیقات بسیاری به منظور شناخت عوامل متفاوت بروز خستگی و تدابیر عملی به تأخیر انداختن آن انجام گرفتهاند. البته با توجه به نوع فعالیت ورزشی عوامل تأثیرگذار در ایجاد خستگی نیز متفاوت میشوند، بهطوری که در فعالیتهای استقامتی تخلیه منابع گلیکوژن نقش بیشتری در درماندگی دارند و در فعالیتهای سرعتی تجمع اسیدلاکتیک باعث بروز خستگی و درماندگی میشود (سندگل، 1371). با توجه به اینکه اغلب تحقیقات انجام شده در این زمینه عمدتاً تأثیر دوره برگشت به حالت اولیه در آب با شدتهای مختلف و یا برگشت به حالت اولیه به صورت مقایسهای بین حالتهای فعال و غیرفعال را بررسی کرده اند و همچنین با توجه به اهمیت دوره برگشت به حالت اولیه در اجرای فعالیتهای ورزشی، بنابراین اين سوال مطرح مي‌شود كه:
آیا برگشت به حالت اولیه در آب و خشکی، تأثیر متفاوتی بر کاهش میزان لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه دارد؟
1-2- ضرورت و اهميت تحقيق
بروز خستگی هنگام اجرای فعالیتهای ورزشی، یکی ازموانع مهم اجرای مطلوب و موفقیتآمیز فعالیتهای ورزشی بهشمار میرود. از ین رو، تحقیقات بسیاری به منظور شناخت عوامل متفاوت بروز خستگی وتدابیر عملی به تعویق انداختن آن انجام گرفتهاند ( گائینی، ظفری، 1384).
البته با توجه به نوع فعالیت ورزشی، یک یا تعدادی از این عاملها در ایجاد خستگی نقش بارزتری دارند. برای مثال، در فعالیتهای استقامتی، تخلیه ذخیرههای گلیکوژنی نقش بیشتری در درماندگی دارند و در فعالیتهای سرعتی که سرعت تأمین اکسیژن با سرعت تجزیه گلیکوژن هماهنگ نیستند و در نتیجه کسر اکسیژن بوجود می آید، تجمع اسیدلاکتیک باعث بروزخستگی و درماندگی میشود. بنابراین، پاسخ اسیدلاکتیک به فعالیتهای ورزشی سنگین و سریع مشهود است ( گائینی، ظفری، 1384).
با شناخت بهتر و عملیترفرایندهای دوره برگشت به حالت اولیه، شاید بتوان امکان بازسازی انرژی را در زمان کمتری فراهم ساخت. در صورتی که بتوانیم با حرکتهای مناسب، وضعیت بدنی خود را سریعتر به حالت اولیه برگردانیم، قطعاً برای مسابقه یا تمرین بعدی آمادهتر خواهیم بود. آگاهی از ویژگیهای این دوره، همچنین شناخت راهها و روشهایی که بتوان با آنها سریعتر به وضعیت استراحتی نزدیک شد، میتوان رمز موفقیت مربیان و ورزشکاران در میادین ورزشی باشد ( گائینی، ظفری، 1384).
لازم به ذکر است که تحقیقات زیادی(فالک13 1995، بگدینز1996، پیترز 141987، سیگنوریل1993، ریبرن 151990، هاپر16 1999)، بر روی مقایسه دو نوع برگشت به حالت اولیه بهصورت فعال و غیرفعال بر میزان لاکتات خون افراد ورزشکار صورت گرفته است.
یکی از مهمترین مراحل تمرین یا مسابقه، مرحله برگشت به حالت اولیه است. گاهی فاصله دو نوبت تمرین یا مسابقه آنقدر طولانی نیست که زمان، خودبهخود بتواند مشکل بازسازی انرژی از دست رفته را حل کند. ناقص ماندن دوره برگشت به حالت اولیه بیشک به کاهش توانایی در اجرای فعالیتهای بدنی منجر خواهد شد. اگر شدت و مدت دوره برگشت به حالت اولیه کافی نباشد ممکن است که ورزشکار به عوارضی از قبیل خستگی مزمن و سندرم بیشتمرینی دچار شود. این حالت، اغلب بر کیفیت و کمیت اجرا و توانایی بدنی افراد تأثیر منفی خواهد گذاشت. با شناخت بهتر و عملیتر فرایندهای دوره بازگشت به حالت اولیه شاید بتوان امکان بازسازی انرژی را در زمان کمتری فراهم ساخت. در صورتی که بتوانیم با حرکتهای مناسب وضعیت بدنی خود را سریعتر به حالت اولیه بازگردانیم قطعأ برای مسابقه یا تمرین بعدی آمادهتر خواهیم شد. آگاهی از ویژگیهای این دوره و شناخت راه و روشهایی که بتوان سریعتر به حالت استراحت برگردیم میتواند رمز موفقیت مربیان و ورزشکاران در میادین ورزشی باشد (گائینی و ظفری، 1384). این تحقیق از این نظر اهمیت دارد که بسیاری از تحقیقاتی که تا کنون انجام شدهاند تنها برگشت به حالت اولیه در آب با شدتهای مختلف و یا برگشت به حالت اولیه به صورت مقایسه بین حالتهای فعال و غیرفعال را بررسی کردهاند. بنابراین پس از انجام این تحقیق میتوان پیشنهاد کرد، ورزشکارانی که مایل باشند جهت برگشت به حالت اولیه از یکی از این دو روش استفاده کنند کدام روش برگشت به حالت اولیه برای کاهش میزان لاکتات خون و ضربان قلب در شناگران مفیدتر است و تأثیر بهتری در عملکرد افراد داشت.
1-3- اهداف تحقيق
1-3-1- هدف کلی
بررسی و مقایسه تأثیر روشهای برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب پس از یک فعالیت بدنی شدید بیهوازی در شناگران نخبه .
1-3-2- اهداف اختصاصی
مقایسه تأثیر دو روش برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب بر میزان تغييرات لاکتات خون در شناگران نخبه.
مقایسه تأثیر دو روش برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب بر میزان تغييرات ضربان قلب در شناگران نخبه.
1-4- فرضيات تحقيق
میزان تغییرات لاکتات خون در روش برگشت به حالت اولیه در آب با خشکی تفاوت دارد.
میزان تغییرات ضربان قلب در روش برگشت به حالت اولیه در آب با خشکی تفاوت دارد.
1-5- تعاریف مفهومي متغيرها
1-5-1- برگشت به حالت اولیه:
دوره برگشت به حالت اولیه، به دورهای گفته میشود که از پایان فعالیت تا رسیدن به سوخت و ساز استراحتی در بدن به طول میانجامد (سندگل،1374).
1-5-2- لاکتات
لاكتات نامي است كه براي ساختار اسيدلاكتيك فاقد پروتون بهكار میرود ( رابرگز17،.2000)
1-5-3- اسیدلاکتیک
اسيدلاكتيك محصول نهايي فرايند گليكوليز بيهوازي است كه توليد و تجمع آن در عضله و انتشار آن به خون پس از فعاليت شديد و سريع سبب خستگي ميشود (شباني، 1382).
1-5-4- ضربان قلب
انقباض دهلیزها و بطنها و استراحت عمومی قلب را یک دوره کاری قلب یا یک ضربان قلب گویند، که این دوره در انسان و در حالت استراحت به ترتیب 1/0، 3/0 و 4/0 ثانیه طول میکشد (گریسهایمر و ویدمن، 1981).
1-5-5- فعالیت ورزشی بیهوازی
شامل فعالیتهایی است که شدت فعالیت آنقدر زیاد است که امکان حفظ حالت پایدار ممکن نمیشود، و ادامه فعالیت به ذخایر غیرمیتوکندریایی و نیز توانایی به تأخیر انداختن اسیدوز و یا تحمل اسیدوز بستگی دارد (رابرگز، 2000).
1-6- تعاریف عملیاتی متغيرها
1-6-1- شناگرنخبه
در این تحقیق شناگر نخبه به ورزشکاری گفته میشود که حداقل به مدت 3 سال عضو تیمهای ورزشی دانشگاه بوده و هفتهای 3 جلسه به طور منظم فعالیت ورزشی داشته و همچنین مسلط به 4 شنا باشند.
1-6-2- برگشت به حالت اولیه در آب
منظور از برگشت به حالت اولیه در آب در این تحقیق شامل راه رفتن در محیط کنار استخر، به مدت 3 دقیقه و با شدتی معادل50 -60 درصد از حداکثر ضربان قلب، به منظور بررسی میزان تغییرات لاکتات خون و ضربان قلب شناگران، در طی این مدت زمان بود.
1-6-3- برگشت به حالت اولیه در خشکی
منظور از برگشت به حالت اولیه در خشکی در این تحقیق شامل راه رفتن در محیط کنار استخر، به مدت 3 دقیقه و با شدتی معادل 50 -60 درصد از حداکثر ضربان قلب، به منظور بررسی میزان تغییرات لاکتات خون و ضربان قلب شناگران، در طی این مدت زمان بود.

فصل دوم
پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه
محققان راهبرهاي مختلفی را که میتواند در کاهش علائم و نشانههاي خستگی عضلانی تأخیري و بازگرداندن حداکثر عملکرد عضله در کوتا ترین زمان ممکن یا کاهش مقدار آسیب اولیه نقش داشته باشند را مورد بررسی قرار دادهاند. یکی از این راهبردها استفاده از روش بازگشت به حالت اولیه مفید و مؤثر است. در این فصل نخست ضربان قلب، سپس دستگاههای تولید انرژی و چگونگی تولید و انتشار لاکتات به درون خون و نیز عوامل مرتبط واثرگذار بر آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، وهمچنین در قسمت پایانی این فصل مطالعات انجام شده در داخل و سپس خارج از کشور، به ترتیب اهمیت و ارتباط با موضوع ذکر شده است.
2-2- مفاهیم بنیادی
2-2-1- ضربان قلب
کنترل تعداد ضربان قلب از راه دستگاه عصبی خود مختار به انجام میرسد. عضله قلب دارای این قابلیت است، که میتواند امواج تحریکی را به طور خودکار و ریتمیک تولید کند و این خاصیت ذاتی است که مستقل از هر گونه تحریکی از راه اعصاب است. برای اینکه انقباضات ریتمیک انجام شود، عضله قلبی باید از نظر یونهای مخصوص با غلظتهای مناسب تأمین شود، که این یونها از طریق خون تأمین میشوند. هرگاه غلظت سدیم کم باشد انقباضات سریع و ضعیف میشوند. هرگاه غلظت پتاسیم بسیار زیاد باشد عضله قلبی دپلاریزه شده و از زدن باز میایستد. تعداد ضربان قلب نسبت معکوس با جثه حیوان و نسبت مستقیم با میزان متابولیسم حیوان دارد. تعداد طبیعی ضربان قلب در انسان در حال استراحت در حدود 70 بار در دقیقه است (گریسهایمر،18 1981).
تکانه لازم برای انقباض قلب از گره سینوسی دهلیزی آغاز میشود. چون این بافت تکانهای بین 60 تا 80 ضربه در دقیقه ایجاد میکند، به همین علت به این گره آغازگر ضربان قلب میگویند. تعداد ضربان در حالت استراحت بین 60 تا 85 بار در دقیقه است، و با افزایش مدت تمرین استقامتی ضربان قلب استراحت ممکن است به 28 بار در دقیقه هم (در قهرمانان برجسته جهان) برسد (ویلمر 1994).
2-2-2- دستگاه هاي مختلف تولید کننده انرژی در بدن
در هنگام استراحت در حدود دو سوم مواد غذایی سوختی توسط چربی تأمین شده و یک سوم باقیمانده توسط کربوهیدرات (گلیکوژن و گلوکز) تأمین میشود.جالب است بدانیم که دستگاه هوازی است که انرژی مورد نیاز هنگام استراحت را تأمین میکند. شاهد این مدعا را میتوان ثابت بودن اسید لاکتیک خون در حالت استراحت (1 میلی مول بر لیتر) و نیز ثابت بودن میزان تهویه و نیز اکسیژن مصرفی در حد lit/min 0.3 در نظر گرفت (فاكس،1981).
هنگام استراحت، مصرف اكسيژن (3/0 ليتر در دقيقه) ثابت مانده و جهت تأمين ATP 19مورد نياز كفايت ميكند، در نتيجه سطح اسيدلاكتيك خون در حد طبيعي (10 mg%) ثابت باقي ميماند. تركيب اين عوامل نشان دهنده سوخت و ساز هوازي است (فاكس،1981).
اما در هنگام تمرین هر دو دستگاه هوازی و بیهوازی درتأمین ATP سهیم میباشند. با این حال نقش نسبی آنها به نوع تمرینات اجرایی بستگی دارد. در این خصوص فعالیتها را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
الف) تمریناتی که میتوانند برای دورههای کوتاه زمان به اجراء در آمده لیکن نیاز به فشار بیشینه دارد.
ب) تمریناتی که میتوانند برای دورههای نسبتاً طولانیتری اجراء شده ولی نیاز به فشار زیر بیشینه دارد (شباني، 1382).
تمرینات گروه الف شامل مسابقات شنا و دوهای سرعت 100 متر، 200متر، 400 متر و سایر ورزشهایی که درآنها سرعت انجام کار را میتوان فقط برای 2 و احیاناً 3 دقیقه حفظ کرد میباشد (خالدي، 1384).
هنگام تمرينات كوتاه زمان بيشينه دستگاههاي بيهوازي، گليكوليز بيهوازي و دستگاه فسفاژن بيشترين سهم ATP مورد نياز را تامين ميكنند (فاكس، 1981).
بنابراين سطح اسيدلاكتيك خون، يكي از نشانههاي مهمي است كه ميتواند نوع دستگاه انرژي غالب را در تمريتات مشخص نمايد. سطوح بالای اسيدلاكتيك نشانه آن است كه انرژي عمده توسط گليكوليز بيهوازي و سطوح پايين اسيدلاكتيك بدان معناست كه انرژي اصلي توسط دستگاه هوازي تامين ميگردد (شباني، 1382).
قابل ذکر است که دستگاههای اسیدلاکتیک و فسفاژن نیز فقط درآغاز تمرین و قبل از آنکه مصرف اکسیژن به سطح ثابت جدیدی برسد، در این انباشتگی اسیدلاکتیک سهیم خواهند بود. در این زمان است که یک کسر اکسیژن حادث میشود و مقدار ناچیز اسیدلاکیتک انباشته شده در این دوره تا پایان تمرین تقریباً یکنواخت باقی میماند (شباني، 1382).

2-2-3- چگونگی تولید و انتقال انرژی در بدن
معمولااً انرژی را بهعنوان ظرفیت انجام کار تعریف میکنند ( شبانی، 1382). انرژی در مواد غذایی به شکل کربوهیدرات، چربیها و پروتئینها ذخیره میشود که این ترکیبات میتوانند به اجزای تشکیل دهنده خود تجزیه شده و انرژی آزاد نمایید. بنابراین مواد غذایی بطور مستقیم برای اعمال سلولی مورد استفاده قرار نمیگیرند. در واقع انرژی موجود در پیوندهای مولکولی مواد غذایی به طور شیمیایی در درون سلولها آزاد میشود و سپس به شکل یک ترکیب پر انرژی به نام آدنوزین تری فسفات (ATP) ذخیره میشود. پیوندهای شیمیایی موجود بین دو اتصال گروه فسفات نماینده انرژی فوقالعاده زیادی میباشد. با شکسته شدن یکی از پیوندها یعنی جدا شدن از سایر مولکولها، بین 7000 تا 12000 کالری انرژی آزاد میشود. این انرژی آزاد شده که در اثر تجزیه ATP بهوجود میآید نماینده منبع انرژی آنی و فوری است که برای کار عضلانی فقط این شکل انرژی مورد استفاده قرار میگیرد ( شبانی، 1382).
در جریان فعالیتهای عضلانی سبک تا شدید، کربوهیدراتها بیشتر از چربیها به مصرف می رسند. در فعالیتهای کوتاه مدت بیشینه، تقریباً همه ATP مورد نیاز از کربوهیدراتها به دست می آید. برای حفظ و تداوم فعالیت انقباض عضله در هنگام ورزش، تأمین پیوسته ATP در میوفیلامنتهای موجود در عضله اسکلتی فعال، بسیار حیاتی است. هنگام ورزش، بازسازی ATP به مقدار قابل ملاحظهای افزایش می یابد که این موضوع نتیجه فعال شدن مسیرهای متابولیک مستلزم و نیازمند به حرکت در آمدن و مصرف ذخایر سوختی درون و برون سلولی است. یک مولکول ATP از ترکیب آدنوزین ( یک مولکول آدنین متصل به یک مولکول ریبوز) و سه گروه فسفات آلی (Pi ) تشکیل میشود (ويلمور، 1994).
2-2-4- فعالیت بیهوازی وگلیکولیز
شامل فعالیتهایی است که شدت فعالیت آنقد زیاد است که امکان حفظ حالت پایدار ممکن نمیشود، و ادامه فعالیت به ذخایر غیرمیتوکندریایی و نیز توانایی به تأخیر انداختن اسیدوز و یا تحمل اسیدوز بستگی دارد. هنگام فعالیتهای ورزشی شدید، مدت فعالیت با گسترش اسیدوز عضله و تخلیه کراتین فسفات محدود میشود، در نتیجه مدت فعالیت ورزشی به کمتر از 2 تا 3 دقیقه میرسد. این مدت زمان برای گسترش سازگاریهای سوخت و سازی زیاد تنفس میتوکندریایی کافی نیست، هر چند تحقیقات افزایش اندکی در فعالیت آنزیم سیترات سنتاز در اثر فعالیتهای ورزشی کوتاه مدت را گزارش کردهاند (رابرگز2000 ).
هنگامی که عضلات در یک فعالیت خیلی شدید برای بیشتر از 15 یا 20 ثانیه بایستی منقبض شوند، دستگاه گلیکولیز تأمین کننده انرژی و دستگاه غالب میباشد (شبانی، 1382). این دستگاه تحت عنوان دستگاه گلیکولیتیک نامیده میشود چون در این سیستم از فرآیند گیکولیز استفاده میشود.
گلیکولیز عبارت از تجزیه گلوکز توسط آنزیمهای گلیلولیتیک ویژه است ( ویلمور20، 1996). در این دستگاه گلوکز به صورت ناقص تجزیه شده و حاصل آن تولید اسیدلاکتیک و 2 مول ATP می باشد (البته اگر عضلات بتوانند متحمل 2 الی 3/2 گرم اسیدلاکتیک در هر کیلوگرم عضله یا 60 تا 70 گرم کل وزن عضله شوند، تولید خالص و مفید ATP از این دستگاه 1 تا2/1 مول ATP یعنی تقریباً 2 برابر دستگاه فسفاژن می باشد). البته از تجزیه یک مول گلیکوژن 3 مول ATP سنتز میشود (شبانی ، 1382). گلیکولیز بسیار پیچیدهتر از سیستم ATP –Pcr است و نیاز به 12 واکنش آنزیمی برای تبدیل گلیکوژن به اسید لاکتیک دارد. همه این آنزیمها در سیتوپلاسم سلول عمل میکنند (ویلمور، 1994).
این سلسله واکنشها در سال 1930 توسط گوستا و امبدن و اتومیرموف دو نفر از دانشمندان آلمانی کشف شده است. به این دلیل گلیکولیز بیهوازی بعضاً به عنوان سیکل امبدن – میروموف ولی عموماً به صورت ساده گلیکولیز خوانده میشود ( شبانی، 1382).
اکثر بافتها حداقل یک نیاز جزئی به گلوکز دارند. در برخی از موارد مانند مغز، این نیاز بسیار اساسی است. در حالیکه بعضی بافتها، مانند گلبولهای قرمز، تقریبأ همه نیاز خود را از گلوکز تأمین میکنند. گلیکولیز مسیر اصلی مصرف گلوکز است و در سیتوزول کلیه سلولها وجود دارد. گلیکولیز یک مسیر منحصر به فرد است زیرا اگر اکسیژن در دسترس باشد، از طریق زنجیره تنفسی در میتوکندری مورد استفاده قرار میگیرد(هوازی) و در صورت فقدان اکسیژن نیز میتواند کارایی داشته باشد (بیهوازی). بههرحال برای اکسید کردن گلوکز بعد از پیروات (مرحله نهایی گلیکولیز) به اکسیژن مولکولی و سیستمهای آنزیمی میتوکندری مانند مجموعه پیرووات دهیدروژناز، چرخه اسیدسیتریک و زنجیره تنفسی نیاز است. گلیکولیز راه اصلی متابولیسم گلوکز است و موجب تولید استیلکوآ و اکسیداسیون در چرخه اسیدسیتریک میشود، ضمنأ مسیر اصلی متابولیسم فروکتوز و گالاکتوز موجود در رژیم غذایی را فراهم میآورد. توانایی گلیکولیز در تولید ATP در شرایط فقدان اکسیژن، اهمیت زیست پزشکی بسزایی دارد زیرا به عضله اسکلتی امکان میدهد که در هنگام نارسایی اکسیداسیون هوازی، در سطح بالایی فعالیت داشته باشد و به بافتهایی که توانایی گلیکولیتیک قابل ملاحظهای دارند اجازه میدهد که در دوره آنوکسی زنده بمانند. بالعکس، عضله قلبی که با فعالیت در شرایط هوازی تطابق یافتهاست توانایی گلیکولیتیک نسبتاً ضعیفی دارد و در برابر ایسکمی پایداری نسبتاً کمی از خود نشان میدهد. اگر نقصهای آنزیمی در عضله اسکلتی وجود داشته باشد (مانند فسفوفروکتوکیناز) تظاهر عمده آنها خستگی است (هارپر،212000).
در یکی از مراحل اولیه تحقیقاتی که بر روی گلیکولیز صورت گرفت، مشخص شد که فرایند تخمیر در مخمرها بسیار شبیه تجزیه گلیکوژن در عضلات است. ذکر شده است که هنگامی که عضلهای در یک محیط بیهوازی مانند محیطی که اکسیژن از آن حذف شدهاست انقباض پیدا میکند، گلیکوژن ناپدید میشود و لاکتات بهعنوان محصول نهایی اصلی، ظاهر میگردد. وقتی که اکسیژن به محیط وارد میشود، جبران هوازی اتفاق میافتد، گلیکوژن دوباره ظاهر و لاکتات ناپدید میگردد. البته اگر انقباضات عضلانی در شرایط هوازی صورت بگیرند، لاکتات تجمع پیدا نخواهد کرد و پیرووات مهمترین فرآورده نهایی گلیکولیز خواهد بود. پیرووات باز هم اکسید میشود و به دیاکسیدکربن و آب تبدیل میشود. در نتیجه این مشاهدات، تقسیمبندی متابولیسم کربوهیدرات به مراحل هوازی و بیهوازی مرسوم شدهاست. به هر جهت این تقسیمبندی جنبه قراردادی دارد، زیرا واکنشهای گلیکولیز هم در صورت وجود و هم در فقدان اکسیژن بهطور یکسان صورت میگیرند و فقط از نظر گستردگی و محصولات نهایی با هم تفاوت دارند (هارپر،2000).
گلیکولیز بیهوازی، مانند دستگاه فسفاژن، هنگام تمرینات ورزشی برای ما کمال اهمیت را دارد، زیرا آن نیز تولید و ذخیره ATP نسبتأ سریعی را باعث میشود. به عنوان مثال، تمرینات ورزشی که با حداکثر سرعت بین 1 تا 3 دقیقه به طول میانجامد (مثل دوهای 400 و 800 مترسریع) جهت تأمین ATP بستگی شدید به دستگاه فسفاژن و گلیکولیز بیهوازی دارد. حد اکثر مقدار ATPساخته شده توسط گلیکولیز بین 1000 الی 1200 میلی مول میباشد که حدود 2 برابر انرژی تولیدی از طریق دستگاه فسفاژن خواهد بود (فاکس و ماتیوس،1981).
2-2-5- اسيدلاكتيك
اسيدلاكتيك، اسیدی با فرمول C3H6O3است که محصول نهايي فرايند گليكوليز بيهوازي میباشد (ویلمر، 119:1994). توليد و تجمع آن در عضله و انتشار آن به خون پس از فعاليت شديد و سريع سبب خستگي ميشود (شباني، 1382) و تنها در جريان فعاليتهاي عضلاني شديد و كوتاه مدت در درون تارهاي عضلاني تجمع مييابد ( ويلمور، 1994).
ارتباط قوی بین اسیدلاکتیک و تمرین بطور وسیعی نسبت داده میشود به پیشگامی کار اتومیرهوف و آرچی بال ویهیل در اوایل دهه 1920 که به مطالعه تفکیک کربوهیدرات در عضلات اسکلتی پرداختند. میرهوف بطور ویژه علاقمند به سیستم گلیکولیتی بود و اولین دانشمندی بود که چندین جزئیات از عکسالعمل اتفاق افتاده را فهمید. او مشاهد کرد که در طی گلیکولیز وقتی که اکسیژن وجود ندارد اسیدلاکتیک تولید میشود و ارتباط بین اسیدلاکتیک، تخمیر و اسیدوز را نشان داد. علاوه بر این، هیل فکر کرد که تولید اسیدلاکتیک وقتی که ذخیره اکسیژن در عضلات ناکافی و یا وقتی که تقاضای انرژِی تمرین افزایش پیدا میکند، آغاز میشود (رابرگز، 2004).
در تمام شدتهای تمرین اسید لاکتیک انباشته نمیشود. هنگام تمرینهای سبک و متوسط، نیازهای انرژی هر دو گروه به مقدار کافی توسط واکنشهایی که از اکسیژن استفاده میکنند برآورده میشوند. همه اسیدلاکتیک تشکیل شده طی فعالیت سبک خیلی سریع اکسیده میشود. همچنین سطح اسیدلاکتیک نسبتاً پایدار میماند، هرچند مصرف اکسیژن افزایش مییابد. اسیدلاکتیک در شدت حدود 55 درصد ظرفیت بیشینه سوخت و ساز هوازی آزمودنیهای سالم و بیتمرین به طور تصاعدی شروع به تجمع و افزایش



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید