موضوع: انس با قرآن در قرآن وحدیث چگونه تبیین شده است
فصل اول:
کلیات تحقیق
1-1-بیان مسئله
قرآن کریم کتاب بزرگ مسلمانان ،یکی از دو ثقل مهم بیان شده در سخن پیامبر بزرگ اسلام و راهنمای زندگی مسلمانان است .برای بهره مندی از نور این کتاب و یافتن راه و عملکرد صحیح درزندگی،باید انسان در هر لحظه از زندگیش به آیات الهی آن تمسک جسته و آنچه را مایه سعادت اوست به دست بیاورد .لازمه ی این مهم ،انس همیشگی با قرآن است. به گونه ای که انسان تمام افکار واندیشه ورفتار خود را در زندگی،بر اساس آن سامان دهد.
با بررسی سخنان گهربار ائمه معصومین (علیهم السلام) ورهروان راستین آنها یعنی علمای بزرگ اسلام در یافته می شود که انس با قرآن دارای اهمیت فراوان است؛و ازجهات مختلف قابل بررسی و کاربردی کردن درزندگی افرادو جامعه اسلامی می باشد.
از جمله مهم ترین منابع بررسی این موضوع مهم می توان به سخنان امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری (مد ظله)اشاره نمود. ناگفته پیداست بررسی سخنان راهبردی این بزرگواران که همانا جایگاه رفیع راهبری جامعه شیعی-اسلامی در ایران –وبلکه در جهان-را برعهده داشته ودارند ؛واز سرچشمه زلال وپاک تعالیم اسلام تعالی یافته اند؛ منجر به یافتن شیوه ی صحیح در برخورد با قرآن وفهم دقیق معنای انس با آن وابعاد وجنبه های مختلف مرتبطش وعملیاتی کردن دستورات آن در زندگی فردی واجتماعی می گردد.

1-2-اهمیت وضرورت مسئله
پیش از آنکه به بحث انس با قرآن پرداخته شود؛سخن از اهمیت وضرورت انس با قرآن ضروری می نماید.زیرا که با بیان این مطلب عظمت وبزرگی قرآن وبه تبع آن اهمیت وظیفه خطیر ما مسلمانان در قبال این امانت الهی بیشتر وبهتر شناخته می شود.این کتاب شریف خود به معرفی خویش پرداخته است.برخی از صفات قرآن کریم که در آیات بیان شده است به قرار زیر می باشد:
احسن الحديث‏ ( الزمر- 23)،برهان(النساء- 173) ، بشرى (النحل- 89 )، بشيرونذیر (فصلت- 4)،بيان (آل عمران- 138)،تبيان (النحل- 89)،تذكره (الحاقه- 48 )، حكيم ( يونس- 1 )،ذكر ( انبياء- 50 )،رحمة (يونس- 57)،شفاء (يونس- 57)،عربى ( الزمر- 28)،عزيز (فصلت- 41)،غير ذى عوج ( زمر- 28)،كريم (واقعه- 77)،المبين (دخان- 2)،مجيد (البروج- 21)،هادى ( اسراء -9)،هدى (يونس- 57).
آیات قرآن به خوبی بیانگر عظمت وجایگاه والای قرآن ونقش مهم آن در زندگی دنیوی واخروی مسلمانان است.
پس از آیات قرآن،شایسته است به سخن مفسران حقیقی آن ،که پیامبر بزرگوار اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) وائمه معصومین (علیهم السلام) هستند، توجه کنیم:
پیشوای متقین،امام علی( علیه السلام)،در سخنی موجزورسا اهمیت قرآن را چنین بیان نموده اند:«خدا را خدا را در باره قرآن در نظر بگيريد. در عمل به آن ديگران از شما سبقت نگيرند.»(نهج البلاغه،نامه 47)
در جایی دیگر به بیان صفات قرآن وجایگاه والا وارزشمند آن پرداخته می فرمایند:
« قرآن را بياموزيد، كه بهترين گفتار است و آن را نیک بفهميد كه‏ بهار دل‏هاست. از نور آن شفا و بهبودى خواهيد كه شفاى سينه‏هاى بيمار است ، و قرآن را نيكو تلاوت كنيد كه سود بخش‏ترين داستان‏هاست .» (دشتی، 1379ش،ص211)
مولای متقین کتاب خدا را چنین وصف میفرمایند:
«كتاب خدا، قرآن، در ميان شما سخنگويى است كه هيچ گاه زبانش از حق گويى كند و خسته نمی شود و همواره گوياست ، خانه‏اى است كه ستون‏هاى آن هرگز فرو نمى‏ريزد ، و صاحب عزّتى است كه يارانش هرگز شكست ندارند.»( همان، ص251)
  و درجای دیگری فرموده اند:« قرآن فرماندهى باز دارنده، و ساكتى گويا، و حجّت خدا بر مخلوقات است. خداوند پيمان عمل كردن به قرآن را از بندگان گرفته، و آنان را در گرو دستوراتش قرار داده است. نورانيّت قرآن را تمام، و دين خود را به وسيله آن كامل فرمود، و پيامبرش را هنگامى از جهان برد كه از تبليغ احكام قرآن فراغت يافته بود. » (همان، ص 353)
«قرآن نورى است كه خاموشى ندارد، چراغى است كه درخشندگى آن زوال نپذيرد،دريايى است كه ژرفاى آن درك نشود، راهى است كه رونده آن گمراه نگردد، شعله‏اى است كه نور آن تاريک نشود ، جدا كننده حق و باطلى است كه درخشش برهانش خاموش نگردد، بنايى است كه ستون‏هاى آن خراب نشود، شفا دهنده‏اى است كه بيمارى‏هاى وحشت انگيز را بزدايد، قدرتى است كه ياورانش شكست ندارند، و حقّى است كه يارى كنندگانش مغلوب نشوند. قرآن، معدن ايمان و اصل آن است، چشمه‏هاى دانش و درياهاى علوم است، سرچشمه عدالت، و نهر جارى دل است، پايه‏هاى اسلام و ستون‏هاى محكم آن است، نهرهاى جارى زلال حقيقت، و سرزمين‏هاى آن است. دريايى است كه تشنگان آن، آبش را تمام نتوانند كشيد، و چشمه‏اى است كه آبش كمى ندارد، محل برداشت آبى است كه هرچه از آن برگيرند،كاهش نمى‏يابد. منزلى است كه مسافران راه آن را فراموش نخواهند كرد، و نشانه‏هايى است كه روندگان از آن غفلت نمى‏كنند، كوهسار زيبايى است كه از آن نمى‏گذرند.خدا قرآن را فرو نشاننده عطش علمى دانشمندان، و باران بهارى براى قلب فقيهان، و راه گسترده و وسيع براى صالحان قرار داده است. قرآن دارويى است كه با آن بيمارى وجود ندارد، نورى است كه با آن تاريكى يافت نمى‏شود، ريسمانى است كه رشته‏هاى آن محكم، پناهگاهى است كه قلّه آن بلند ، و توان و قدرتى است براى آن كه قرآن را برگزيند، محل امنى است براى هر كس كه وارد آن شود، راهنمايى است تا از او پيروى كند، وسيله انجام وظيفه است براى آن كه قرآن را راه و رسم خود قرار دهد، برهانى است بر آن كس كه با آن سخن بگويد، عامل پيروزى است براى آن كس كه با آن استدلال كند ، نجات دهنده است براى آن كس كه حافظ آن باشد و به آن عمل كند، و راهبر آن كه آن را به كار گيرد، و نشانه هدايت است براى آن كس كه در او بنگرد، سپر نگهدارنده است براى آن كس كه با آن خود را بپوشاند، و دانش كسى است كه آن را به خاطر بسپارد، و حديث كسى است كه از آن روايت كند، و فرمان كسى است كه با آن قضاوت كند.»( همان، ص 419)
در سخنان سلاله پاک وپیرو راستین ائمه معصومین (علیهم السلام)،بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران، امام خمینی (ره)، نیز به وفور، به اهمیت والای قرآن کریم پرداخته شده است.
ایشان در بیان عظمت وجایگاه والای قرآن می فرمایند:«قرآن‏ يک كتابى است كه نمى‏شود در اطراف او با اين زبان‏هاى الكن صحبت كرد. قرآن‏ يك سفره گسترده‏اى است از ازل تا ابد كه از او همه قشرهاى بشر استفاده مى‏كنند و مى‏توانند استفاده كنند. منتها هر قشرى كه يك مسلك خاصى دارد، روى آن مسلك خاص تكيه مى‏كند؛ فلاسفه روى مسائل فلسفى اسلام، عرفا روى مسائل عرفانى اسلام، فقها روى مسائل فقهى اسلام، سياسيون روى مسائل سياسى و اجتماعى اسلام تكيه مى‏كنند، لكن اسلام همه چيز است و قرآن‏ همه چيز. قرآن‏ يك رحمتى است براى همه بشر و پيغمبر اسلام يك رحمتى است براى عالمين كه در همه امور رحمت است.»(خمینی، بی تا، ج‏19 ،ص112)
امام خمینی قرآن را تجلی گاه اسماء وصفات خداوند تعالی وبزرگتر، رحمت الهی دانسته وتوصیه می کنند:«ذات مقدس حق تعالى كه غيب است و در عين حال ظاهر است، مستجمع همه كمال به طور غير متناهى است، در رسول اكرم متجلى است به تمام اسماء و صفات و در قرآن‏ متجلى است به تمام اسماء و صفات.قرآن‏ است كه كتاب همه اعصار است.» (همان، ج‏12 ،ص 420)
«بزرگتر رحمتهاى الهى قرآن است، تو اگر به رحمت ارحم الرّاحمين طمع دارى و آرزوى رحمت واسعه دارى، از اين رحمت واسعه استفاده كن.» (خمینی،1388 ،ص 31)
ایشان در توصیه به فرزندشان در مورد قرآن می فرمایند:
«فرزندم! با قرآن‏ اين بزرگ كتاب معرفت آشنا شو اگر چه با قرائت آن؛ و راهى از آن به سوى محبوب باز كن و تصوّر نكن كه قرائت بدون معرفت اثرى ندارد كه اين وسوسه شيطان است. آخر، اين كتاب از طرف محبوب است براى تو و براى همه كس، و نامه محبوبْ محبوب است اگر چه عاشق و محبّ مفاد آن را نداند و با اين انگيزه حبّ محبوب كه كمال مطلوب است به سراغت آيد و شايد دستت گيرد. ما اگر در تمام لحظات عمر به شكرانه اين كه قرآن‏ كتاب ما است به سجده رويم از عهده برنيامده‏ايم .»(همان،ج‏16،ص207)
در جای دیگر در مورد هدف نزول قرآن می فرمایند:«آيات شريفه قرآن‏ در هر ذره ذره از آن نكات هست. اين طور نيست كه بى‏جهت مثل يك نويسنده باشد، كه مقدم و مؤخر بودن ممكن است كه در نظر نباشد. تلاوت آيات شريفه، خوب، همان، «رسالت» است. يعنى رسول آمده است كه آيات قرآن‏ را بر مردم تلاوت كند. تلاوت براى چى؟ تلاوت كند و مردم را «تزكيه» كند، نفوس مردم را تزكيه كند؛ تطهير كند(همان،ج‏8، ص254)
ایشان در بیان جامعیت قرآن فرموده اند:
«هر كس قرآن‏ را مشاهده كند، مى‏بيند همه چيزهاى ماده در آن هست لكن نه به عنوان مادى. همه‏اش به عنوان يك مرتبه ديگرى؛ تعليم به يك مرتبه ديگرى.» (همان، ج‏8،ص435)
رهبر کبیر انقلاب قرآن را تربیت کننده ی انسان واصلاح کننده ی جامعه معرفی نموده ،آن را چنین توصیف می کنند:«مربّى همه، قرآن‏ است و آن كه براى همه است قرآن‏ است؛ و آن كه بايد زير سايه او همه ما باشيم آن عبارت از قرآن‏ است.»( همان، ج‏9 ،ص362)
«انسان غير محدود است و مربى انسان غير محدود است و نسخه تربيت انسان كه قرآن‏ است غير محدود است؛ نه محدود به عالَم طبيعت و ماده است، نه محدود به عالَم غيب است، نه محدود به عالَم تجرد است، همه چيز است.»( همان، ج‏12 ،ص : 421)
«قرآن‏ آيات الهى است و انگيزه بعثت آوردن اين كتاب بزرگ است و تلاوت كردن اين كتاب بزرگ و آيه عظيم الهى است. گرچه همه عالم آيات حق تعالى هستند، لكن قرآن‏ كريم فشرده از تمام خلقت و تمام چيزهايى است‏ كه در بعثت بايد انجام بگيرد.»( همان،ج‏14،ص386)
« قرآن‏ كتابى است براى انسان‏سازى، در تمام مراحلى كه انسان طى مى‏كند، قرآن‏ در همه مراحلش دعوت دارد و راه دارد. و تمام قصه‏هايى كه در قرآن‏ نقل شده است- گاهى هم تكرار شده است، براى اين بوده است كه مسأله اهميت داشته است- اين قصه‏ها راهنماى مردم بوده است و براى تهذيب بوده است. قرآن‏ كتاب احكام نيست؛ كليات را، كليات احكام را، اصولش را ذكر فرموده است آن‏هم نه به طور تمام آن. قرآن‏ كتاب دعوت است و كتاب اصلاح يك جامعه است .»( همان، ج‏15،ص504)
با توجه به شان بالای قرآن در تربیت انسانها ایشان هدف نهضت مردم ایران را چنین بیان می کنند:«ما نهضت را براى آن كرديم كه اسلام و قوانين اسلام و قرآن‏ و قوانين قرآن‏ در كشور ما حكومت كند. و هيچ قانونى در مقابل قانون اسلام و قرآن‏ عرض وجود نكند، و نخواهد كرد.»( همان، ج‏9 ،ص165)
به بیان امام خمینی تاثیرشگفت انگیز قرآن در عصر جاهلیت خود نشانه مهمی در اعجاز وعظمت قرآن است:«اين كتاب عزيز در محيطى و عصرى نازل شد كه تاريك ترين محيط و عقب افتاده ترين مردم در آن زندگى مى‏كردند و به دست كسى و قلب الهى كسى نازل شد كه زندگى خود را در آن محيط ادامه مى‏داد، و در آن حقايق و معارفى است كه درجهان آن روز- چه رسد به محيط نزول آن- سابقه نداشت و بالاترين و بزرگ ترين معجزه آن همين است. آن مسائل بزرگ عرفانى كه در يونان و نزد فلاسفه آن سابقه نداشت و كتب ارسطو و افلاطون بزرگ ترين فلاسفه آن عصرها از رسيدن به آن عاجز بودند، و حتّى فلاسفه اسلام كه در مهد قرآن كريم بزرگ شدند و از آن استفاده‏ها نمودند به آياتى كه صراحت زنده بودن همه موجودات جهان را ذكر كرده، آن آيات را تأويل مى‏كنند، و عرفاى بزرگ اسلام كه از آن ذكر مى‏كنند همه از اسلام اخذ نموده و از قرآن كريم گرفته‏اند، و مسائل عرفانى به آن نحو كه در قرآن كريم است در كتاب ديگر نيست.»( همان، ج‏16، ص210)
ایشان سپس به تفاسیر نوشته شده در باب قرآن اشاره کرده می فرمایند:
«اين مفسرين در عين حالى كه زحمتهاى زياد كشيده‏اند لكن دستشان از لطايف قرآن‏ كوتاه است؛ نه از باب آنكه آنها تقصيرى كرده‏اند، از باب اينكه عظمت قرآن‏ بيشتر از اين مسائل است .»( همان، ج‏17،ص430)
اهمیت قرآن در سخنان رهبر عظیم الشان انقلاب چنین وصف شده است:«اين قرآن يک اقيانوس عظيم است. هر چه بيشتر جلو برويد، تشنه‌تر مي‌شويد و علاقه‌مند‌تر مي‌شويد و دل شما روشن‌تر مي‌شود. در قرآن بايد تدبر كرد.»(خامنه ای، نرم افزار حدیث ولایت، ‏09/ 08/ 1379)
در جایی دیگر فرموده اند:
«باید به قرآن نزدیک شد. شما جوان‌های عزیز و همه‌ی جوان‌هایی که این حرف را در سرتاسر کشور می‌شنوید، بدانید در قرآن حکمت هست، نور هست، شفاء هست. عقده‌هایی که بر اثر چالش‌های موجود مادی دنیا در دل و جان انسان به وجود می‌آید، سرانگشت حکمت قرآنی می‌تواند همه‌ی این عقده‌ها را باز کند، این واقعیت است، دل‌ها را باز می‌کند، شرح صدر می‌دهد، امید می‌دهد، نور می‌دهد، عزم راسخ برای حرکت در صراط مستقیم می‌دهد. با قرآن باید مواجه شد و اینها را گرفت.»( خامنه ای،پیشین، 14/07/1384)
بر اساس آنچه در اهمیت قرآن از زبان آیات وروایات وامام خمینی ورهبر معظم انقلاب آورده شد،به خوبی دریافت می شود که روح نیازمند وتشنه بلکه عطش دار انسان بر اساس فطرتی که خداوند متعال برای انسان قرار داده است نیازمند به تعالیمی وحیانی ومتعالی است که اورا در مسیر حرکت به سوی خداوند راهنما وتربیت کننده باشد.و قرآن همان مربی بزرگ ونامحدود برای بشرو خوان گسترده الهی و بهار دل‏ها و شفاى سينه‏هاى بيمار است.
پس انسان مومن خود را چون بیماری به قرآن عرضه میدارد وشفای خود از امراض مخصوصا امراض روحی اش راونور هدایت الهی را از آن طلب می کند.
آنچنان که مولای متقین می فرماید:
« إنّ فيه شفاء من أكبر الدّاء، و هو الكفر و النّفاق و الغىّ و الضّلال؛براستى در آن بهبودى از بزرگترين امراض، وجود دارد، و آن مرض كفر است و نفاق، تباهى و گمراهى است.(سید رضی،1379ش، خ 176،ص252)
ونیز جامعه مسلمین برای رشد وشکوفایی وحرکت در مسیر کمال وتعالیش نیاز مبرم به انس با قرآن در همه مراتب دارد.
نکته اساسی دیگری که باید مورد توجه قرار بگیرد این است که بدانیم آنکه در بیان قرآن وپیشوایان دین انس با قرآن یک وظیفه خطیر برای عموم مسلمانان می باشد.که هم هر فرد جامعه اسلامی به خصوص جوانان باید در پی کسب آن باشند وهم قشرهای خاصی از افراد جامعه از حوزه ودانشگاه مسئول ترویج وآموزش آن برای اقشار مختلف جامعه می باشند.
امام خمینی (ره)در بیاناتی برمطالب فوق تاکید کرده می فرمایند:« به زائران محترم تذكر مى‏دهم كه در اين مواقف معظمه و در طول سفر به مكه مكرمه و مدينه منوره، از انس‏ با قرآن‏ كريم، اين صحيفه الهى و كتاب هدايت، غفلت نورزند كه مسلمانان هر چه دارند و خواهند داشت در طول تاريخ گذشته و آينده از بركات سرشار اين كتاب مقدس است. و از همين فرصت از تمامى علماى اعلام وفرزندان قرآن و دانشمندان ارجمند تقاضا دارم كه از كتاب مقدسى كه(‏تِبْيان كُلِّ شَيْ‏ءٍ( است و صادر از مقام جمع الهى به قلب نور اول و ظهور جمع الجمع تابيده است، غفلت نفرمايند.» (خمینی،پیشین، ج‏20، ص92)
رهبر معظم انقلاب درباره اهمیت انس با قرآن فرموده اند:«یکی از راه‌هایی که عمق در اعتقادات انسان، در مبانی فکری انسان، در روح انسان، در ایمان انسان ایجاد می‌کند، انس با قرآن است. بنابراین در زندگی حتماً تلاوت قرآن با تدبر را در نظر داشته باشید و نگذارید حذف شود.»( خامنه ای،پیشین ، 17/07/1384)
در جای دیگر ایشان یک خلاء بزرگ در بین علماء را نبود انس با قرآن یاد کرده ،می فرمایند:« اینقدر مفاهیم مورد سؤال در یک اشاره‌ی قرآنی بیان شده است که اگر کسی متوجه باشد، می‌تواند با بهترین و رساترین بیان، به یک استفهام پاسخ دهد و گره‌های ذهنی را باز کند؛ اما بر اثر انس نداشتن و ناآشنایی با قرآن، در بین خیلی از علمای ما این خلأ وجود دارد.» (خامنه ای،پیشین، 11/04/1380)
اهمیت انس با قرآن در میان علما با توجه به نقش بسیار تاثیر گذار آنها در جامعه مخصوصا در ترویج قرآن در بین نسل جوان به خوبی آشکار است.یکی از مصادیق مورد اشاره رهبری این است که انس با قرآن در علما توان پاسخ به سوالات وگره های ذهنی است.این امر در مورد نسل جوان تشنه به معارف دینی دارای اهمیت بیشتری می باشد .
مسئله ای که اهمیت انس با قرآن را به خوبی نشان می دهد نقشه های دشمنان اسلام برای مهجوریت قرآن در بین مسلمین است.
امام خمینی (ره) در سخنانی یکی از علل ایجاد مهجوریت قرآن وعدم انس با آن در بین مسلمانان را نقشه دشمنان اسلام دانسته ،فرموده اند:«آن چيزى كه براى مسلمين امروز لازم است اين است كه خودشان را با هم، صف واحد كنند در مقابل كفار؛ در مقابل آنها كه با اساس اسلام بدند و در مقابل آنها كه با قرآن‏ اصلًا بدند، قرآن‏ را براى خودشان خطر مى‏بينند. اين را همه مى‏گويند كه آن نخست وزير انگلستان، در آن زمان سابق، قرآن‏ را برداشت، يك توهينى هم به كتاب كرد، گفت تا اين بين مسلمين هست ما نمى‏توانيم سيادت كنيم! از اول همين نقشه بود كه قرآن‏ نباشد. و من اميدوارم كه قرآن‏ كريم نفوذ خودش را در همه جا نشان بدهد.»(خمینی،پیشین، ج‏14، ص509)
رهبر انقلاب نیز در بیاناتی فرموده اند:
« دشمن نمی‌خواهد مسلمانان آيات قرآن را مثل علم در دست بگيرند؛ چون قرآن تكليف‌ها را معين كرده است؛ تكليف مسلمانان را، تكليف جهاد را، تكليف زندگي اسلامي و مرگ اسلامي را. » (خامنه ای،پیشین ،17/11/1370)
حال پس از بیان اهمیت انس با قرآن،به اهمیت وضرورت انس با قرآن در جوانی پرداخته می شود.
در پرداختن به این موضوع باید چند نکته اساسی را مد نظر داشت:
نخست آنکه جوانی بهار زندگی ومهم ترین وتاثیر گذارترین دوران زندگی هر فردی است.هر فرد مسلمانی که اساس زندگیش را دستورات اسلام قرار میدهد وطالب سعادت خویش است باید به اهمیت قرآن وانس با آن در جوانیش توجه نماید.
نکته قابل توجه دیگر آنکه جوانان همواره دارای خصوصیات منحصر به فردی هستند که به دلیل وجود این صفات در آنها انس با قرآن برای آنها هم آسانتر و هم ضروری تر است.
امام صادق (عليه السّلام ) در این باره فرموده اند:« هر كه در حال جوانى قرآن بخواند و با ايمان هم باشد قرآن با گوشت و خونش بياميزد، و خداى عز و جل او را با فرشتگان پيغام برنده و نيك رفتارش رفيق كند، و قرآن براى او در روز قيامت پرده و مانعى از آتش باشد و گويد: بار پروردگارا هر كارگرى بمزد كار خويشتن‏رسيده جز كارگر من، پس گرامى‏ترين عطاهاى خود را به او برسان، فرمود: پس خداى عزيز و جبار دو جامه از جامه‏هاى بهشتى باو بپوشاند و بر سرش تاج كرامت نهاده شود.
سپس به قرآن گفته شود: آيا ما تو را در باره اين شخص خشنود كرديم؟ قرآن گويد: بار پروردگارا من برتر از اين در باره او ميل داشتم، پس نامه امان (از دوزخ را) بدست راستش دهند، و فرمان جاويدان ماندن در بهشت را در دست چپش گذارند و وارد بهشت گردد، پس باو گفته شود: بخوان (قرآن را) و يكدرجه بالا برو، سپس به قرآن گويند: آيا آنچه تو خواستى به او رسانديم و تو را خشنود كرديم؟ گويد: آرى.» (کلینی، 1369ش،ج‏4، ص: 406)
بر اساس تاریخ، جوانان به دلیل صداقت ذاتی وجسارت وشجاعت وپاکی و…مهم ترین حامیان پیامبران وانقلابیون در تاریخ بوده اند.
امام علی (علیه السلام) نیز در اشاره به این حقیقت می فرمایند:«قلب نوجوان چونان زمين كاشته نشده، آماده پذيرش هر بذرى است كه در آن پاشيده شود.» (دشتی،پیشین،  ص 523)
ودر سخنی دیگر فرموده اند:« به جوانان روى آوريد كه آنها به هر كار خيرى شتابان‏ترند.»(کلینی،1381ش،ص 129 )   
در روایت جالبی از امام صادق (علیه السلام)اشاره به شتاب جوانان به سوی خیر درمورد ورود به مذهب شیعه دیده میشود:
روایت است که امام صادق (علیه السلام) به ابى جعفر احول فرمود:« تو به بصره رفتى؟ عرض كرد: آرى. امام عليه السّلام فرمود: شتاب مردم را در پذيرش شيعه چگونه يافتى؟ او در پاسخ عرض كرد: بخدا سوگند آنها اندكند و اگر چه كوشش هم مى‏كنند ولى كوشش آنها هم ناچيز است. حضرت عليه السّلام فرمود: به جوانان روى آوريد كه آنها به هر كار خيرى شتابان‏ترند.»( همان، ص 129)  
  رهبر کبیر انقلاب در توصیف جوانان واهمیت تربیت دینی آنان ،در سخنانی زیبا چنین می فرمایند:
«جوانها جديد العهد هستند به ملكوت عالم و نفوسشان پاكتر است. هر چه بالاتر بروند، چنانچه مجاهده نكنند و تحت تربيت واقع نشوند، هر قدمى كه به بالا بردارند و هر مقدارى كه از سنّشان بگذرد، بعيدتر مى‏شوند از ملكوت اعلى و اذهانشان كدورتش بيشتر مى‏شود.ولهذا تربيتها بايد از اول باشد. از همان كودكى تحت تربيت انسان قرار بگيرد. »(خمینی،پیشین، ج‏14 ،ص152)
رهبر معظم انقلاب در سخنانی با بیان اهمیت ترویج قرآن درجامعه ، به اهمیت قشر جوان اشاره نموده می فرمایند:«واقعيت تلخ اين است كه قرآن هنوز در جامعة ما يک امر عمومي نشده است. همه به قرآن عشق مي‌ورزند و احترام مي‌كنند؛ اما عدّة كمي همواره آن را تلاوت و عدّة كمتري در آن تدبّر مي‌كنند. براي رفع اين نقيصه كه كاري ممكن و رواست، در گام اول بايد جوانان و نوجوانان را با متن قرآن آشنا كرد و از شربت گوارا و حيات‌بخش قرآن، به ذائقة آنان چشانيد.» (خامنه ای، پیشین، ،20/7/1368)
گذشته ازاهمیت دوران جوانی که به آن اشاره شد، جوانان مهم ترین قشر تاثیر گذار هر جامعه ای می باشند؛زیرا که سرنوشت وآینده آن جامعه را رقم خواهند زد.
آنچه که در جامعه اسلامی ما اهمیت فراوان دارد تربیت ورشد نسل جوان در جهت اهداف مقدس اسلام می باشد چرا كه حفظ و تداوم انقلاب در گرو بارور شدن فكر و روح جوانان بر اساس فرهنگ قرآن مى‏باشد؛
این مهم حاصل نمی شود مگر اینکه نسل جوان در مراتب مختلف با قرآن انس پیدا کنند.این امر مهم درسخنان امام خمینی ورهبرمعظم انقلاب مورد تاکید قرار گرفته است.
امام خمینی در توصیه به جوانان،برای مقابله با دشمنان، فرموده اند:«جوانان عزيزم كه چشم اميد من به شماست، با یک دست قرآن‏ را و با دست ديگر، سلاح را برگيريد و چنان از حيثيت و شرافت خود دفاع كنيد كه قدرت تفكر توطئه عليه خود را از آنان سلب نماييد.»(خمینی،پیشین، ج‏12 ،ص 202)
آنچه از سخن ارزشمند ایشان قابل برداشت است اینکه دفاع جوانان ازکشور و به طریق اولی دفاع از اسلام ،حاصل نمی گردد مگر اینکه آنها از جهت مادی ومعنوی خود را مسلح وآماده کنند.آنچه در کنار سلاح مادی برای جوانان میهنمان بلکه همه جوانان مسلمان،ضروری وبلکه بسیار مهم تر است ؛سلاح ایمان است که همانا با قرآن در دلها بارور ومستحکم می گردد.
رهبر معظم انقلاب در سخنانی رشادتهای بی نظیر جوانان سلحشور ایران در جبهه های نبرد را حاصل انس با قرآن دانسته ،می فرمایند:
« اين جوانان ما از وقتي كه با قرآن مأنوس شدند، وضعيت خيلي فرق كرد. ما در طول هشت سال جنگ، زير آتش توپ و تفنگ، جواناني را در جبهه‌ها داشتيم كه به مجردي كه بر زمين مي‌نشستند و اندك فراغتي پيدا مي‌كردند، قرآنشان را باز مي‌كردند و مشغول تلاوت مي‌شدند؛ يا مثلاً اگر در اتوبوس و يا كاميون نشسته بودند و داشتند مي‌رفتند، قرآنشان را درمي‌آوردند و بنا مي‌كردند به خواندن. اين است كه ما مي‌گوئيم قرآن همه چيز ما بوده است. الان هم به بركت قرآن، كشور رو به پيشرفت است.» (خامنه ای،پیشین، 05/11/1371)
بر اساس دیدگاه مقام معظم رهبری(مدظله)، هدف انس جوانان با قرآن ،یک هدف بلند مدت بوده وبسیاری از نتایج آن پس از یک برنامه مستمر وطولانی در جامعه نمایان خواهد شد.به همین دلیل ایشان می فرمایند:«مهم است كه جوانان ما قرآن خوان بشوند و با صداهاي خوش بتوانند قرآن را بخوانند. اين فقط يک سرگرمي و تفنن نيست.» (خامنه ای،پیشین، 17/12/1371)

1-3-اهداف تحقیق:
این تحقیق دو دسته اهداف علمی وکاربردی(عملی)را تعقیب می نماید.
1-دستیابی به تعریفی جامع وکامل از انس با قرآن در منابع اسلامی وسخنان امام خمینی ومقام معظم رهبری.
2-استخراج عوامل،موانع،آثار،اهداف،مراحل و…انس با قرآن کریم از نگاه رهبران دینی.
3-کمک به سیاست گذاری وبرنامه ریزی در حوزه ی انس با قرآن به عنوان یک تحقیق بنیادی.
4-ارائه الگویی مناسب وکامل برای انس با قرآن در جوانان با تکیه بر دیدگاه امام خمینی ومقام معظم رهبری
1-4-سئوالات تحقیق
این تحقیق دارای دو نوع سئوال اصلی وسئوالات فرعی است.
پرسش اصلی عبارت است از:انس با قرآن در قرآن وحدیث چگونه تبیین شده است؟
وپرسشهای فرعی عبارتند از:
1- انس با قرآن در قرآن وحدیث وبا تکیه بردیدگاه امام خمینی ومقام معظم رهبری چگونه تعریف شده است؟
2-اهداف انس با قرآن بر اساس قرآن وحدیث وبا تکیه بر دیدگاه امام خمینی ومقام معظم رهبری کدامند؟
3-آثار انس با قرآن در قرآن وحدیث و با تکیه بر دیدگاه امام خمینی ومقام معظم رهبری چیست؟
4-مراحل انس با قرآن در قرآن وحدیث و سخنان امام خمینی ومقام معظم رهبری کدامند؟
5-موانع انس با قرآن در قرآن وحدیث و سخنان امام خمینی ومقام معظم رهبری چه چیزهایی هستند؟
6-راهکارهای انس با قرآن با تکیه بر دیدگاه امام خمینی ومقام معظم رهبری چیست؟
7-الگوی انس در قرآن وحدیث با قرآن با تکیه بر دیدگاه امام خمینی ومقام معظم رهبری چیست؟

1-5-فرضیه های تحقیق:
1-بر اساس آیات وروایات انس با قرآن از وظایف مهم وخطیر برای مسلمانان وجامعه ی اسلامی است.
2-انس با قرآن دارای مراتب ومراحلی است که در آیات وروایات وسخنان امام خمینی (ره)ومقام معظم رهبری (مد ظله)به آنها اشاره شده است.
3-بر اساس منابع دینی انس با قرآن اهداف والایی را برای فرد وجامعه در پی دارد که از جمله مهم ترین آنها تربیت قرآنی ورسیدن به کمال می باشد.
3-انس با قرآن دارای آثار فردی واجتماعی در جامعه ی اسلامی می باشد.
4-موانع درونی وبیرونی برای عدم انس با قرآن وجود دارد که به هر کدام از مراتب ومراحل انس با قرآن مربوط می گردد.
5-بر اساس سخنان مقام معظم رهبری راهکارهای متعددی برای ایجاد وگسترش انس با قرآن در خانواده،مراکز آموزشی وادارات و…وجود دارد.
6-با توجه به آیات،روایات وسخنان امام خمینی (ره)ومقام معظم رهبری (مد ظله)می توان به الگویی برای انس با قرآن دست یافت.
1-6- روش تحقیق:
روش جمع آوری اطلاعات در این تحقیق از نوع مطالعه کتابخانه ای وفیش برداری از مطالب وسپس تحلیل محتوا ونتیجه گیری از آنها است.به این معنا که با مطالعه آیات قرآن وتفاسیر واحادیث مربوط در این موضوع پرداخته و بررسی سخنان امام خمینی(ره)ومقام معظم رهبری(مدظله) به تکمیل بحث پرداخته شده است ودر نهایت به تحلیل وپردازش همه این مطالب ونتیجه گیری نهایی انجام شده است.
1-7-پیشینه تحقیق:
پس از بررسی های انجام شده ،هیچ پایان نامه ای با عنوان «عوامل وموانع انس با قرآن در جوانان با تکیه بر دیدگاه امام خمینی(ره)ومقام معظم رهبری(مدظله)»و یا حتی نزدیک به این عنوان نیز یافت نشد.
در زمینه موضوع انس با قرآن با تکیه بر دیدگاه امام خمینی(ره)ومقام معظم رهبری(مدظله)کتابی نوشته نشده است.تنها در کتاب” نقشه راه” (مروری بر منویات حضرت امام خامنه‌ای(حفظه الله) پیرامون انس با قرآن کریم)به گردآوری سخنان مقام معظم رهبری (مدظله)در مورد انس با قرآن پرداخته شده است.این کتاب به کوشش مدیریت مطالعات فرهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها نوشته شده است.در این کتاب به بیان مطالبی از جمله:تعریف انس،اهمیت انس،آثار وموانع انس با قرآن وراهکارهای ایجاد وگسترش انس با قرآن و… پرداخته شده است .
از جمله مقالاتی که در این موضوع نوشته شده است؛مقالاتی در موضوع انس با قرآن کریم است که در جلد چهارم از مجموعه مقالات برگزیده بیست وهشتمین دوره مسابقات بین المللی قرآن کریم جمع آوری شده است.در این کتاب که در اردیبهشت سال 91 چاپ شده است،10 عنوان مقاله با موضوعات مختلف در مورد انس با قرآن نوشته شده است.
از جمله این مقالات که دراین مجموعه مقالات آمده است می توان به موارد زیر اشاره نمود:
مراتب ومراحل انس با قرآن کریم در آیات وروایات،با تاکید بر اندیشه امام خمینی(ره)،مراحل انس با قرآن کریم در نهج البلاغه،مفهوم شناسی انس با قرآن کریم ،آثار انس با قرآن کریم بر سلامت روحی وروانی از دیدگاه قرآن کریم وروایات،آثار فرهنگی واجتماعی انس با قرآن کریم،می باشد.
لازم به ذکر است در سایت «مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی»نیز مقالاتی با موضوعات مرتبط با انس با قرآن وجود دارد که از برخی از آنها در این پروژه تحقیقاتی بهره برده شده است.
بحث تدبر در قرآن ،از جمله مهم ترین مباحث مرتبط با موضوع انس با قرآن است؛از جمله مقالاتی که در این بحث مورد استفاده قرار گرفته است؛مقاله«روش تدبر در سوره های قرآن کریم» می باشد که مجری آن آقای علی صبوحی طسوجی می باشد.در این مقاله که تحت نظر دبیر خانه شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآنی در بهار 1388 اجرا ونوشته شده است؛به بیان مطالبی در مورد ضرورت تدبر در قرآن کریم،مفهوم شناسی تدبر،روش تدبر در سوره ها و در نهایت ارائه روش تدبر پیشنهادی در برخی از سور پرداخته شده است.
1-8-تعریف انس با قرآن
انس در لغت مصدری به معنای الفت است.(قرشی،1371 ش، ج‏1، ص132)ونیز ابن منظور در لسان العرب میگوید: «الأَنَسُ خلاف الوَحْشَةِ»؛ یعنی انس در مقابل وحشت به کار میرود. (ابن منظور،1414 ق، ج‏6، ص13 )
از این رو گفته اند: «مع‏ التَّجَانُس‏ التَّآنُس»: همجنسى و همانندى انس‏ و الفت مى‏آورد. (مهیار،بی تا، ص 208)بنابراین کسی که با چیزی انس بگیرد با آن هم جنس وهم سنخ میشود.
راغب نیز در مفردات میگوید: الأنس: خلاف النفور یعنی ألفت و محبّت ،بر خلاف تنفّر و بى‏محبّتى است( راغب،1375 ش، ج‏1، ص 216)
معانی فوق با توضیحات جامع تر در التحقیق به این نحو بیان شده است که:« أنس: أصل واحد، و هو ظهور الشي‏ء و كلّ شي‏ء خالف طريقة التوحّش.و استأنست به و تأنّست به: إذا سكن اليه القلب و لم ينفر. أنّ الأصل الواحد في هذه المادّة: هو القرب مع الظهور بعنوان الاستيناس، في مقابل النفور و الوحشة و البعد. و هذا المعنى محفوظ في جميع صيغ مشتقّاتها.»( مصطفوی،حسن، ج‏1، اقتباس از صص: 161-159)
باتوجه به تعریف جامع بیان شده در التحقیق ومطالب فوق میتوان نتیجه گرفت: انس در لغت به معنای قرب ونزدیکی والفت ومحبتی است که در شی بروزو ظهور پیدا میکند.وحالتی است که قلب به آن آرام میگیرد؛و در مقابل نفرت ،وحشت ودوری قرار دارد. باید توجه داشت که بین دو چیز هم جنس وهمانند انس ایجاد میشود واز طرفی هرچقدر این انس بیشتر شود تجانس وهمانندی بین آن دو نیز افزایش پیدا میکند.
برای انس با قرآن از نظر بزرگان دین وشخصیتهای قرآنی ، تعاریف متعددی وجود دارد که به امور مختلفی چون عصر زندگی آنها،دیدگاههای آنها وموقعیت علمی واجتماعی آنان بستگی دارد.
آنچه به عنوان اصطلاح اُنس در این پایان نامه مد نظر ومحور بحث،قرار داده شده است؛تعریفی است که مقام معظم رهبری (مدظله)مطرح نموده اند.لازم به ذکر است که با بررسی های انجام شده ،مشخص شد که برای انس با قرآن تعاریف خاصی بیان نشده است.تنها تعریف بیان شده از مقام معظم رهبری است.در این مورد نیز باید چندین سخن از ایشان را در کنار هم قرار دهیم تا مفهوم مد نظر ایشان از انس را به درستی در یابیم .
این تعریف در بخشهای مختلف به صورتهای زیر بیان شده است:
ایشان در جایی می فرمایند: «انس با قرآن يعني قرآن را خواندن و باز خواندن و در مفاهيم قرآني تدبر كردن و آنها را فهميدن.»(خامنه ای، پیشین،10/01/1369)
در جای دیگر تاکید دارند:«برادران من! اين خواندن و تلاوت قرآن قدم اول است، قدم آخر نيست. اول آشنايي و انس با قرآن لازم است. بعد، مفاهيم قرآني را به صورت سطور قطعي و مجسم برنامه زندگی در مقابل چشم نگه داشتن.»(خامنه ای، پیشین ،26 /06/1383)
ایشان در تاکید بر اینکه عمل به قرآن یک مرحله مهم از انس با قرآن است؛می فرمایند:« اگر ما معتقديم ـ كه معتقديم ـ كه عمل به قرآن، اساس و محور احياء قرآن است و مسئله به تلاوت و خواندن و اينها ختم نمي‌شود ـ كه به آن اعتقاد داريم؛ معتقديم بايد به قرآن عمل كنيم، بايد جامعه‌مان را قرآني كنيم، بايد فكرمان را قرآني كنيم، بايد عملمان را قرآني كنيم، بايد قرآن را باور كنيم؛ و وعدة قرآن را وعدة صدق و حق بدانيم، همين‌طور كه خود قرآن مي‌فرمايد:( وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ( ؛همچناني كه بايد تعاملمان با شخص خودمان، با افراد خانواده‌مان، با افراد محيط كارمان، با افراد اجتماعمان، با مسلمين كشورهاي ديگر، با قدرت‌ها، با ملت‌ها و همه اينها بايد نَفَس و روح قرآني تنظيم بشود؛ اينها همه‌اش درست است و به آن اعتقاد داريم؛احياء قرآن، عمل به قرآن و گراميداشت قرآن اين است.»( خامنه ای،پیشین، 04/ 07/ 1385)
با جمعبندی دیدگاه ایشان در یافته می شود که انس با قرآن از مرحله خواندن مکرر وسعی در فهم مفاهیم وتدبر در آیات آغاز می گردد ودر نهایت باید به عمل به آیات نورانی قرآن منجر گردد.

فصل 2:
اهداف انس
با قرآن

پیش در آمد:
با بررسی سخنان امام خمینی(ره)ومقام معظم رهبری (مدظله)،ملاحظه می شود که برای انس با قرآن،اهدافی بیان شده است.این اهداف را می توان در سه جنبه کلی دسته بندی نمود که شامل:اهداف فردی،اجتماعی وجهانی می باشند.لازم به ذکر است که منظور از اهداف اجتماعی آن اهدافی است که به جامعه اسلامی مربوط می گردد؛واهداف جهانی آن مواردی را شامل می گردد که به مردم جهان وموقعیت امت اسلامی در جهان ارتباط دارد.در این گفتار ابتدا به اهداف فردی،سپس اهداف اجتماعی ودر نهایت اهداف جهانی پرداخته می شود.
لازم به ذکر است که بین این اهداف رابطه بر قرار است به این نحو که دستیابی به اهداف فردی منجر به دستیابی به اهداف اجتماعی می گرددو هر دوی اینها در نهایت دست یابی به اهداف جهانی را نتیجه می دهد. در صورت دستیابی به اهداف اجتماعی،دست یابی به اهداف فردی نیز تقویت می گردد.دست یابی به اهداف جهانی نیز خود تقویت کننده اهداف اجتماعی وفردی خواهد بود.این روابط را می توان به صورت زیر نمایش داد:

شکل (2-1)

2-1-اهداف فردی:این اهداف برای هر یک از افراد جامعه اسلامی مد نظر است.که شامل موارد زیر می شود:
2-1-1-انسان سازی وتربیت قرآنی انسان:
هدف خداوند از ارسال پیامبران ووحی وکتب مقدس الهی ،در اختیار قرار دادن تعلیماتی برای بشر بوده است که انسان را در جهت الهی ومورد نظر خداوند تربیت نماید،امام خمینی(ره)در این رابطه می فرمایند:
«در هر صورت انبيا آمدند كه همه مردم را آدم كنند. علم انبيا علم آدمسازى است. قرآن‏ هم يك كتابى است كتاب آدمسازى. نه كتاب طب است، نه كتاب فلسفه است.» (خمینی،بی تا ، ج‏8 ،ص 437)
بنا بر آنچه گفته شد،قرآن کتاب پیامبر خاتم به طریق اولی برای چنین هدفی نازل شده است؛در سخنی دیگر از امام خمینی(ره)،آمده است:«قرآن‏ اصلًا آمده است كه يک انسان صحيح درست كند؛ انسان‏ساز است. »(همان، ج‏9، ص 457)
2-1-1-1-اهمیت تربیت انسان به وسیله قرآن:
امام خمینی(ره)در این باره می فرمایند:« انبيا هم كه آمده‏اند از طرف خداى تبارک و تعالى، براى همين تربيت بشر و براى انسان‏سازى است.



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید