دانشگاه آزاد اسلامي
واحد ارسنجان
دانشکده علوم پايه، گروه زيست شناسي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.Sc.)
گرايش زيست شناسي جانوري
عنوان پايان نامه:
بررسي اثر حفاظتي عصاره الکلي يونجه (Medicago sativa) بر روي آنزيمهاي عملکردي کبد و پارامترهاي خوني در مسموميت کبدي در جوجه‏هاي گوشتي نژاد Rass
استاد راهنما:
دکتر حيدر آقا بابا
استاد مشاور:
دکتر حميده افتخاري
نگارش:
امين رضا ژوليده پور
زمستان 1393
دانشگاه آزاد اسلامي واحد ارسنجان
دانشکده علوم پايه، گروه زيست شناسي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.Sc.)
گرايش زيست شناسي جانوري
عنوان پايان نامه:
بررسي اثر حفاظتي عصاره الکلي يونجه (Medicago sativa) بر روي آنزيمهاي عملکردي کبد و پارامترهاي خوني در مسموميت کبدي در جوجه‏هاي گوشتي نژاد Rass
نگارش:
امين رضا ژوليده پور
زمستان 1393
ارزيابي و تصويب شده توسط کميته داوران پايان نامه با درجه عالي
امضاء اعضا کميته پايان نامه
دکتر حيدر آقابابا (استاد راهنما)
دکتر حميده افتخاري (استاد مشاور)
دکتر محمد حسن اسکندري (استاد داور)
مدير گروه تحصيلات تکميليمعاون پژوهش و فنآوري دانشگاه
دانشگاه آزاد اسلاميتاريخ
سازمان مرکزي شماره
تعهدنامه اصالت رساله پايان نامه
اينجانب امين رضا ژوليده پور دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته در رشته زيست شناسي جانوري گرايش فيزيولوژي جانوري که در تاريخ 27/11/1393 از پايان نامه خود تحت عنوان: بررسي اثر حفاظتي عصاره الکلي يونجه(Medicago sativa) بر روي آنزيمهاي عملکردي کبد و پارامترهاي خوني در مسموميت کبدي در جوجههاي گوشتي نژاد Rass ؛ با کسب نمره 18 و با درجه عالي دفاع نموده ام.
بدينوسيله متعهد مي‏شوم:
1) اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و … استفاده نموده‏ام، مطابق ضوايط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده‏ام.
2) اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي هم سطح، پايين‏تر يا بالاتر در ساير دانشگاه‏ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره‏برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي‏پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي‏ام هيچ‏گونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي: امين رضا ژوليده پور
تاريخ و امضاء اثر انگشت
اين تعهد مي‏بايست در حضور نماينده پژوهش امضاء و اثر انگشت شود.
سپاسگزاري
برخود لازم ميدانم تا بدين وسيله از زحمات و راهنماييهاي فراوان اساتيد محترم دانشگاه آزاد اسلامي واحد ارسنجان بويژه جناب آقاي دکتر آقابابا و سرکار خانم دکتر افتخاري
کمال تشکر و قدرداني را داشته باشم
و
همچنين از استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر حسيني و همسر ايشان سرکار خانم دکتر استواني که در محضرشان درسها آموختيم سپاسگزاري ميکنم و قدردان آنها خواهم بود.
تقديم به:
تنها کساني که ستودني هستند
مادرم اسوهي مهر و محبت
و
پدرم اسوهي صبر و تلاش
بررسي اثر حفاظتي عصاره الکلي يونجه(Medicago sativa) برروي آنزيم‏هاي عملکردي کبد و پارامترهاي خوني در مسموميت کبدي درجوجه‏هاي گوشتي نژادRass
نگارنده: امين رضا ژوليده پور
چکيده:
مقدمه: اکثر بيماريهاي رايج در صنعت مرغداري کشورکه بطور همهگير جوجههاي گوشتي را مبتلا ميکنند، عملکرد کبد را مختل مينمايند. کبد به عنوان اندام تشخيصي بسيار مهمي در جوجههاي گوشتي مطرح است. از طرفي به دليل تشديد متابوليسم در جوجههاي گوشتي به منظور افزايش توليد و راندمان، کبد به عنوان مرکز مهم درگير در متابوليسم و واسطهي مهم دستگاه گوارش و خون، از اهميت خاصي برخوردار است، بطوريکه هر گونه آسيب کبدي در جوجههاي گوشتي در نخستين گام روي تغذيه و نهايتا راندمان توليد جوجهها تاثير خواهد داشت.
روش بررسي: تعداد 120 قطعه جوجه يک‏روزه به‏طور تصادفي به دو گروه مسموم و غير مسموم با سه تيمار براي هر گروه و 20 تکرار براي هر تيمار تقسيم شدند. تيمارها شامل: کنترل شاهد، يونجه1رقيق، يونجه2غليظ؛ شاهد مسموم، يونجه1رقيق مسموم، يونجه2غليظ مسموم ميباشد؛ که در پايان دوره پرورش، آنزيم‏هاي شاخص عملکرد کبد(AST,ALT,ALP) به همراه فاکتورهاي خوني: پروتئين تام، آلبومين و بيليروبين، کلسترول و تريگليسيريد سرم تعيين شدکه نتايج به شرح زير ميباشد: از لحاظ آماري نسبت به شاهد مسموم، يونجه 1/0 ? براي آنزيم کبدي AST در سطح P<0/05 و آنزيم کبدي ALP در سطح01/0P< بطور معنيدار کاهش نشان داد. آنزيم ALT کاهش يافته، ولي معنيدار نبود. فاکتور بيليروبين در دوز 15/0 ? بطور معنيداري در سطح P<0/05 افزايش نشان داد. فاکتور پروتئين تام نيز کاهش معنيداري در سطح01/0P< داشت. فاکتور آلبومين تغيير معنيداري نسبت به شاهد مسموم نشان نداد. فاکتور تريگليسيريد بطور معنيداري درسطح01/0P< کاهش يافت. کلسترول به همراه متغير وزن، افزايش معنيداري در سطح01/0P< داشتند.
نتيجه گيري: عصارهي الکلي يونجه در غلظت 1/0 درصد در شرايط مسموميت اثر حافظتي بر کبد دارد و سبب کاهش آنزيمهاي کبديAST و ALP در جوجههاي گوشتي ميگردد و در غلظت بالاتر ممکن است بهدليل افزايش بيليروبين و کاهش پروتئين تام سرم، باعث تشديد مسموميت گردد.
واژگان کليدي: عصارهي يونجه، آنزيم‏هاي عملکردي کبد، فاکتورهاي خوني، مسموميت، طيور گوشتي.
فهرست مطالب
چکيده 1
فصل اول: مقدمه2
1-کليات3
1-1- مقدمه3
1-2- ميکروبها و دستگاه گوارش پرندگان8
1-3- تاثير ميکروارگانيسمها بر فيزيولوژي دستگاه گوارش9
1-4- موارد مصرف آنتيبيوتيکها در طيور10
1-4- 1- محرک رشد آنتيبيوتيکي و مکانيسم عمل آنتيبيوتيکها11
1-4- 2- آنتيبيوتيکها و معايب مصرف آنها12
1-4- 3- ممنوعيت مصرف آنتي بيوتيکهاي خوراکي13
1-4-4- افزودنيهاي خوراکي جايگزين آنتيبيوتيکها14
1-4-4-1- اسيد هاي آلي14
1-4-4-2-پريبيوتيکها15
1-4-4-3- پروبيوتيکها16
1-4-4-3-1- تعريف پروبيوتيکها16
1-4-4-3-2- پروبيوتيکها و اثرات آنها17
1-4-4-3-4- اثر مکملهاي پروبيوتيکي بر عملکرد طيور گوشتي18
1-4-4-3-5- پروبيوتيک ها و اثرات آنها بر فراسنجه هاي خوني19
1-4-4-4- مصرف داروهاي گياهي به عنوان محرک رشد20
1-4-4-6- چگونگي اثرگذاري ترکيبات فعال گياهي 22
1-4-4-7- اثرات داروهاي گياهي به عنوان محرکرشد و چگونگي عمل آنها27
1-4-4-8- پاسخ پرنده به محرکهاي رشد گياهي28
1-4-4-10- کلسترول سرم و اثرات ترکيبات گياهي بر آن 28
1-4-4-11- محرکهاي رشد گياهي و تاثير آنها بر عملکرد طيور گوشتي30
1-4-4-12- جمعيت ميکروبي روده و تاثير محرکهاي رشد گياهي بر آن31
1-4-4- 13- خواص آنتياکسيداني محرکهاي رشد گياهي 33
1-4-4-14- محرکهاي رشد گياهي و اثرات آنها بر هضم مواد مغذي34
1-4-5- محرکهاي رشد گياهي و اثر بر فراسنجههاي خوني35
1-4-5-1- عوامل مؤثر بر غلظت کلسترول پلاسما36
1-5- کبد37
1-5-1- هپاتيت ناشي از داروها و سموم40
1-5-1-1- هپاتيت ناشي از مسکنها41
1-5-1-2- هپاتيت ناشي از آنتي بيوتيکها و ضد ويروسها42
1-5-1-3- هپاتيت ناشي از گياهان دارويي42
1-5-2- بررسي عملکرد کبد43
1-5-2-1- آنزيم هاي کبدي43
1-5-2-1-1- آنزيم آلانين آمينو ترانسفراز(ALT) 44
1-5-2-1-2- آنزيم آسپارتات آمينوترانسفراز (AST)45
1-5-2-1-3- آنزيم آلکالين فسفاتاز (ALP)46
1-5-2-2-بيليروبينBilirubin46
1-5-2-3- پروتئين تام Total Protein47
1-5-2-4- آلبومين Albumin 48
1-6- معرفي گياه يونجه49
1-6-1- يونجه alfalfa50
1-7- اهداف تحقيق57
فصل دوم: مواد و روش ها58
2-1-مواد و روش ‏ها59
2-1-1-مواد و وسايل مورد نياز براي عصاره گيري59
2-1-2- عصاره گيري60
2-2-محل و زمان اجراي طرح63
2- 3-موقعيت و ابعاد سالن63
2-4-آماده سازي سالن65
2-5- برنامه بهداشتي و واکسيناسيون66
2-6- اصول پرورش جوجه ها67
2-7- صفات مورد بررسي در آزمايش2-7-1- ميانگين افزايش وزن68
2-7-1- ميانگين افزايش وزن68
2-7-2- فراسنجه هاي خوني69
2-7-3- آزمايشگاه و پارامتر ‏هاي خوني72
2-8- مدل آماري73
2-8-1- روش تحقيق73
2-8-2- آناليز آماري دادهها74
فصل سوم: نتايج75
3-1- روش تحقيق76
3-1-1- مقايسه گروهها از حيث آنزيمهاي کبدي77
3-1-1-1-آنزيم کبدي AST80
3-1-1-2- آنزيم کبدي ALT81
3-1-1-3- آنزيم کبدي ALP83
3-1-2- مقايسه گروهها از حيث ساير فاکتورها85
3-1-2-1- مقايسه گروهها از نظر ميزان پروتئين90
3-1-2-2- مقايسه گروهها از نظر ميزان آلبومين91
3-1-2-3- مقايسه گروهها از نظر ميزان بيليروبين92
3-1-2-4- مقايسه گروهها از نظر ميزان تريگليسيريد93
3-1-2-5- مقايسه گروهها از نظر ميزان کلسترول94
3-1-2-6- مقايسه گروهها از نظر ميزان وزن95
فصل چهارم: بحث و نتيجهگيري96
4-1- بررسي فايتوژنيکهاي شناخته شده97
4-2- استفاده از فايتوژنيک ها در جيرهي غذايي طيور98
4-3- ساير تحقيقات در زمينهي استفاده از گياهان دارويي در طيور98
4-4- بحث و نتيجه گيري100
4-5- نتيجه گيري105
پيشنهادها108
فهرست منابع109
فهرست نمودارها
3-1- نمودار ستوني ميزان AST در گروه هاي مورد مطالعه81
3-2- نمودار ستوني ميزان ALT در گروه هاي مورد مطالعه82
3-3- نمودار ستوني ميزان ALT در گروه هاي مورد مطالعه84
3-4- مقايسه ميانگين گروه هاي مورد مطالعه از حيث ميزان پروتئين90
3-5- مقايسه ميانگين گروه هاي مورد مطالعه از حيث ميزان آلبومين91
3-6- مقايسه ميانگين گروه هاي مورد مطالعه از حيث ميزان بيليروبين92
3-7- مقايسه ميانگين گروه هاي مورد مطالعه از حيث ميزان تريگليسيريد93
3-8- مقايسه ميانگين گروه هاي مورد مطالعه از حيث ميزان کلسترول94
3-9- مقايسه ميانگين گروه هاي مورد مطالعه از حيث وزن95
فهرست جداول
1-1: تاکسونومي گياه يونجه50
2- 1- گروه بندي تيمارها و غلظت مصرفي عصارهها65
2- 2- برنامه واکسيناسيون جوجههاي گوشتي66
2-3- روش آزمايش و کيتهاي مورد استفاده72
3-1: مقدار ميانگين و انحراف استاندارد گروههاي مورد مطالعه در سه متغير وابسته(آنزيم هاي کبدي)78
3-2- تاثيرعصاره يونجه بر کاهش مسموميت 79
3-3- آزمون مقايسههاي زوجي دانت بين گروههاي آزمايشي و شاهدمسموم از نظر آنزيم کبدي AST80
3-4- آزمون مقايسهاي زوجي دانت، بين گروههاي آزمايشي و شاهد مسموم از نظر آنزيم کبدي ALT82
3-5- آزمون مقايسههاي زوجي بين گروههاي آزمايشي و شاهد مسموم از نظر آنزيم کبدي ALP83
3- 6- مقدار ميانگين و انحراف استاندارد گروههاي مورد مطالعه در شش متغير وابسته85
3-7- جدول تحليل واريانس تاثير کاربنديهاي مختلف بر 6 متغير وابسته87
3-8- آزمون مقايسههاي زوجي بين گروههاي آزمايشي و شاهد مسموم از نظر 6 متغير وابسته88
بررسي اثر حفاظتي عصاره الکلي يونجه(Medicago sativa) برروي آنزيم‏هاي عملکردي کبد و پارامترهاي خوني در مسموميت کبدي درجوجه‏هاي گوشتي نژادRass
بوسيله: امين رضا ژوليده پور
چکيده:
مقدمه: اکثر بيماريهاي رايج در صنعت مرغداري کشورکه بطور همهگير جوجههاي گوشتي را مبتلا ميکنند، عملکرد کبد را مختل مينمايند. کبد به عنوان اندام تشخيصي بسيار مهمي در جوجههاي گوشتي مطرح است. از طرفي به دليل تشديد متابوليسم در جوجههاي گوشتي به منظور افزايش توليد و راندمان، کبد به عنوان مرکز مهم درگير در متابوليسم و واسطهي مهم دستگاه گوارش و خون از اهميت خاصي برخوردار است، بطوريکه هر گونه آسيب کبدي در جوجههاي گوشتي در نخستين گام روي تغذيه و نهايتاٌ راندمان توليد جوجهها تاثير خواهد داشت.
روش بررسي: تعداد 120 قطعه جوجه يک‏روزه به‏طور تصادفي به دو گروه مسموم و غير مسموم با سه تيمار براي هر گروه و 20 تکرار براي هر تيمار تقسيم شدند. تيمارها شامل: کنترل شاهد، يونجه1رقيق، يونجه2غليظ؛ شاهد مسموم، يونجه1رقيق مسموم، يونجه2غليظ مسموم ميباشد؛ که در پايان دوره پرورش، آنزيم‏هاي شاخص عملکرد کبد(AST,ALT,ALP) به همراه فاکتورهاي خوني: پروتئين تام، آلبومين و بيليروبين، کلسترول و تريگليسيريد سرم تعيين شدکه نتايج به شرح زير ميباشد: از لحاظ آماري يونجه 1/0 ? براي آنزيم کبدي AST در سطح P<0/05 و آنزيم کبدي ALP در سطح01/0P< بطور معنيدار کاهش نشان داد. آنزيم ALT کاهش معنيداري نداشت. فاکتور بيليروبين در دوز 15/0 ? بطور معنيداري در سطح P<0/05 افزايش نشان داد. فاکتور پروتئين تام نيز کاهش معنيداري در سطح01/0P< داشت. فاکتور آلبومين تغيير معنيداري نسبت به شاهد مسموم نشان نداد. فاکتور تريگليسيريد بطور معنيداري درسطح01/0P< کاهش يافت. کلسترول به همراه متغير وزن، افزايش معنيداري در سطح01/0P< داشتند.
نتيجه گيري: عصاره الکلي يونجه در غلظت 1/0 درصد در شرايط مسموميت اثر حافظتي بر کبد دارد و سبب کاهش آنزيمهاي کبديASTوALTوALP در جوجههاي گوشتي ميگردد و در غلظت بالاتر ممکن است بهدليل افزايش بيليروبين و کاهش پروتئين تام، باعث تشديد مسموميت گردد.
واژگان کليدي: عصارهيونجه، آنزيم‏هاي عملکردي کبد، فاکتورهاي خوني، مسموميت، طيور گوشتي.

فصل اول: مقدمه

1-کليات
1-1-مقدمه
گوشت طيور يکي از منابع اصلي تامين کننده نيازهاي پروتئين حيواني در تغذيه جوامع انساني بشمار ميرود و امروزه با پيشرفتهايي که در اين زمينه به وجود آمده، اين صنعت روز به روز از اهميت بيشتري برخوردار شده و توجه مسئولين تغذيه را بخود جلب کرده است تا جهت توليد سريعتر و بيشتر پروتئين، شيوههاي متنوع و مختلفي را در رابطه با ضريب تبديل غذايي به گوشت در طيور ارائه دهند(39) در سالهاي اخير سرعت رشد جوجههاي گوشتي به دليل پيشرفتهاي موجود در زمينه تغذيه و ژنتيک افزايش يافته است(149) از جمله اقدامات انجام شده در اين زمينه، مصرف آنتيبيوتيکها و افزودنيها، جهت ضدعفوني و مکمل در تغذيه طيور ميباشد که علاوه بر اثر پيشگيرانه و درماني، در دوز پايين در مراحل اوليه دوره رشد، باعث افزايش رشد نيز ميگردد(9).
طيور، کارآمدترين راه تبديل محصولات فرعي و ضايعات کشاورزي به گوشت و تخم‏مرغ براي مصرف انسان مي‏باشد. بنابراين پرورش طيور و افزايش توليدات آنها يکي از مهم‏ترين و عملي‏ترين راه‏هاي تأمين پروتئين حيواني در کشور ما است. پرورش طيور صنعتي توسعه يافته مي‏باشد، بهطوريکه قادر است غذاي قابل مصرف بيشتر و با هزينهي کمتر، براي جمعيت کشور فراهم سازد(39).کشور ايران هفتمين کشور توليدکننده مرغ جهان با توليد 2 ميليون تن مرغ آماده طبخ در سال1392 بوده است(19). استان فارس چهارمين استان توليدکننده مرغ گوشتي با سهم 5/7 درصدي بهشمار مي‏آيد و پيش بيني ميشود به استان دوم کشور در سال 1393 تبديل شود(5). گوشت مرغ مهم‏ترين منبع تأمين کننده پروتئين حيواني مردم کشور با مصرف سرانه 25 کيلوگرم در سال، محسوب ميشود(5). سند امنيت غذايي کشور و چشم‏انداز توسعه صنعت مرغداري کشور، نشاندهندهي افزايش توليد و مصرف اين محصول در سال‏هاي آتي است(34). با پيشرفتهايي که در اين زمينه به وجود آمده، اين صنعت روز به روز از اهميت بيشتري برخوردار شده و توجه مسئولين تغذيه را بهخود جلب کرده است تا جهت توليد سريعتر و بيشتر پروتئين، شيوههاي متنوع و مختلفي را در رابطه با ضريب تبديل غذايي به گوشت در طيور ارائه دهند(38). در سالهاي اخير سرعت رشد جوجههاي گوشتي به دليل پيشرفتهاي موجود در زمينه تغذيه و ژنتيک افزايش يافته است(149). امروزه از مواد افزودني خوراکي ضدميکروبي، بطور گسترده در پرورش حيوانات مزرعهاي، براي افزايش بهرهوري و فراهم نمودن شرايط اکولوژيکي مناسب سيستم گوارشي بهمنظور افزايش سرعت رشد، کاهش ريسک در برابر خطر بيماريها، استفاده ميشود(209). افزايش توجه به توسعه مقاومت آنتيبيوتيکي در باکتريها و احتمال وجود بقاياي آنتيبيوتيکي در فرآوردههاي طيور و همچنين ايجاد سميت کبدي ناشي از مصرف آنتيبيوتيکها در دوز بالا، تلاش محققان براي يافتن راههاي ديگري غير از استفاده از آنتيبيوتيکها در جيرهي غذايي طيور را سبب شده است(51).
با توجه به مشکلات استفاده از آنتيبيوتيکها در تغذيه جوجههاي گوشتي، نظر محققان به سمت مواد افزودني ديگري به عنوان جانشين آنتيبيوتيکها در غذاي طيور معطوف شد، که اين مواد افزودني باعث سلامتي و بهبود ميکرو فلور دستگاه گوارش طيور شوند(102).
از اين رو محققين، ترکيبات گياهي مختلفي را به عنوان جايگزين آنتيبيوتيکها در مواد توليدي حيواني مورد مطالعه قرار دادهاند؛ که باعث بهبود سيستم ايمني و عملکرد ارگانهاي مهم بدن مانند کبد شده و نهايتاٌ سبب افزايش در عملکرد توليدي آنها نيز شده است(149). گياهان دارويي و فرآوردههاي آنها از جملهي اين افزودنيهاي طبيعي هستند که ميتوان از آنها به عنوان آنتيبيوتيکهاي طبيعي استفاده کرد(11) گياهان دارويي به عنوان افزودنيهاي خوراکي طبيعي؛ اخيراً در جيره غذايي طيور جهت بهبود عملکرد و افزايش پاسخهاي ايمني پرندگان به جاي آنتي بيوتيکها مطرح شده است(69و71).
تمايل به استفاده از گياهان دارويي در تغذيه دام و طيور را ميتوان به صورت افزايش معنيدار مقالات علمي چاپ شده از سال 2000 به بعد مشاهده کرد(175). عامل اصلي اين رخداد، شروع ممنوعيت استفاده از آنتيبيوتيکها در اتحاديه اروپا از سال 1999 و قطع کامل آن در سال 2006 بوده است(163). گياهان دارويي و فرآوردههاي آنها، يکي از جايگزينهاي مطرح آنتيبيوتيکها هستند که در سالهاي اخير به خاطر ممنوعيت استفاده از آنتيبيوتيکها، مورد توجه قرار گرفتهاند(188).
گياهان دارويي و فرآوردههاي آنها به دليل عواملي چون؛ ارزش بالاي اقتصادي و کمهزينه بودن توليد آنها، نداشتن اثرات تخريبي بر محيط زيست، ارگانيک بودن اين داروها، کم بودن عوارض جانبي در مقايسه با داروهاي شيميايي، کاهش ايجاد مقاومت نسبي عوامل بيماريزا، انحصاري بودن درمان برخي بيماريها با گياهان دارويي و وجود تجربيات مختلف باليني، باعث شده است تا اين منابع دارويي در سالهاي اخير از ارزش و جايگاه خاصي در پرورش، توليد و درمان دام و طيور برخوردار باشند(30). همچنين استفاده از پروبيوتيک، پريبيوتيک و ترکيبات طبيعي به عنوان جانشين آنتي بيوتيکها مد نظر قرار گرفته است؛ که برخلاف آنتيبيوتيکها، اين ترکيبات طبيعي، اثرات جانبي بسيار کمي داشته و مطمئنتر هستند(195).
تحقيقات نشان ميدهد که بهبود در وزن و سن ارائه به بازار سويههاي امروزي جوجههاي گوشتي، بيشتر ناشي از افزايش شدت انتخاب براي رشد بالاتر ميباشد(177). بهگزيني ژنتيکي، نقش موثري در بهبود سرعت رشد و افزايش وزن جوجههاي گوشتي ايفا کرده است(114). با افزايش شدت انتخاب، ميزان اشتهاي جوجههاي گوشتي کنوني، افزايش معنيداري داشته و نميتوانند بطور بهينه، مصرف اختياري را مطابق با انرژي مورد نياز طيور، تنظيم کنند و زماني که بطور آزاد به خوراک دسترسي داشته باشند؛ حالت پرخوري، نشان داده و بيش از 2 تا 3 برابر نياز نگهداري و رشد، غذا مصرف ميکنند(46). بهاين دليل است که؛ افزايش شدت انتخاب براي رشد بالاتر همراه با تغذيه کامل، بروز مشکلاتي مانند افزايش بافت ذخيره چربي ؛ به سطحي بالاتر از نياز فيزيولوژيک(139)، افزايش اختلالات سيستمهاي قلبي و عروقي، افزايش نرخ متابوليکي، اختلالات اسکلتي، حساسيت بالاتر به بيماريهاي متابوليکي مانند سندرم مرگ ناگهاني(210)، آسيت(177)، کاهش ايمني و مقاومت در برابر بيماريها؛ که در نهايت امر، منجر به افزايش مرگ و مير و تلفات ميگردد(104).
امروزه با توجه به بالا رفتن ميزان توليد و مصرف گوشت مرغ، توجه بيشتري به سلامت محصولات طيور مي‏شود. مصرف آنتي‏بيوتيك‏ها باعث ظهور مقاومت آنتي‏بيوتيكي شده و عوارض جبران ناپذيري برجاي مي‏گذارند. از مهم ترين جانشين‏هاي آنتي‏بيوتيك‏هاي محرك رشد در صنعت طيور مي توان به گياهان دارويي اشاره كرد(132). گياهان دارويي علاوه بر اثرات ضدميكروبي، اثرات مفيدي؛ از جمله: كاهش ليپيدهاي سرمي و بهبود ديگر فاكتورهاي خوني از جمله آنزيمهاي کبدي دارند(12).
در طي ساليان اخير و به دليل محدوديت استفاده از آنتي‏بيوتيک‏ها به عنوان افزودني غذايي در تغذيه دام و طيور و حتي ممنوعيت مصرف، به کارگيري افزودني‏هايي مانند فيتوبيوتيک‏ها1، پروبيوتيک‏ها2 و به عنوان ترکيبات جايگزين آنتي‏بيوتيک‏ها، مورد توجه صنعت دامپروري و به ويژه صنعت پرورش طيور قرار گرفته است. نتايج حاصل از انجام برخي مطالعات به عمل آمده در ايران نيز نشان‏دهنده امکان استفاده ازاين افزودني‏ها در تغذيه طيور به منظور افزايش بازدهي توليد آنها مي‏باشد(44). پروبيوتيک‏ها، ترکيبات ميکروبي زندهاي هستند که مستقيماً به جيره دام و طيور اضافه مي‏شوند و تاثير بسيار مطلوبي بر عملکرد و سلامت اين حيوانات دارند. در سال‏هاي اخير پروبيوتيک‏ها به خاطر عدم ماندگاري در لاشه و تأثيرات مفيد بر خصوصيات توليدي طيور جايگاه ويژه‏اي را به خود اختصاص دادند(89). از مهمترين ترکيبهاي جايگزين آنتي بيوتيکها، گياهان دارويي و عصارههاي آنها ميباشد. گياهان دارويي علاوه بر اثرات ضدميكروبي، فوايد ديگري نيز دارند. اين اثرات مفيد شامل اثرات كاهش ليپيدهاي سرمي و بهبود ديگر فاكتورهاي خوني است(2). افزودنيهاي خوراکي فيتوژنيک3 به عنوان مواد مشتق شده از گياهان تعريف مي‏شوند که با بهبود ويژگيهاي جيره، افزايش توليد حيوان و بالا بردن کيفيت محصولات حيواني به جيره افزوده ميشوند(77). شکي وجود ندارد که جيرههاي غذايي سرشار از اسيدهاي چرب اشباع، براي انسان زيان آور است و موجب تشديد بيماري تصلب شرائين در افراد مي‏گردد و اين امر در کشورهاي پيشرفته که داراي منابع غذايي بسيار متنوع هستند باعث نگراني‏هايي شده است. بحث حاضر مربوط به ترکيبات فيتوژنيک ميباشد که اخيراً از آن‏ها به عنوان افزودنيهاي محرک رشد در تغذيه دام و طيور استفاده شده است. از جمله مزاياي استفاده از گياهان دارويي ميتوان به ساده بودن کاربرد و نداشتن اثرات سوء در اکثر آن‏ها بر عملکرد حيوانات و نيز باقي نماندن بقاياي مضر در فرآوردههاي توليدي اشاره نمود(42).
1-2- ميکروبها و دستگاه گوارش پرندگان
جمعيت ميکروبي در طيور گوشتي به سهولتي که در طبيعت حاصل ميشود، در شرايط پرورش تجارتي به دست نميآيد. عدم وجود چالش ميکروبي پاسخ محرک رشد را به طور مؤثري محدود مينمايد. رودهي استريل جوجه‏هاي تازه بهدنيا آمده، بهتدريج با چندين گونه باکتريايي که تمايل در استقرار و رقابت دو طرفه دارند، مورد چالش قرار ميگيرد. در طول 2 تا 4 روز پس از تفريخ، آنتروباکترها4و استرپتوکوکوسها5 در سکوم و روده باريک تشکيل کلوني مي‏دهند. لاکتوباسيلوسها6 پس از 7 روز، در روده باريک غالب ميشوند و عمدتاً باکتريهاي بيهوازي اجباري، همانند باکتروئيدها7 و اشريشياکلي8 و باکتريهاي هوازي اختياري، در سکوم تشکيل کلوني ميدهند(182). جمعيت ميکروبي کامل روده در طول 2 هفته اول زندگي جوجههاي گوشتي ايجاد ميشود، ولي اين زمان براي سکوم غالباً توسط بيفيدوباکترها9 و باکتروئيدها، تا بيش از 30 روز به طول ميانجامد. اين روند آهسته تشکيل جمعيت ميکروبي روده به نظر ميرسد که به علت نگهداري و پرورش، در شرايط بسيار بهداشتي و همچنين شرايط پرورش تجارتي جوجهها و عدم تماس با مادر باشد. هر عدم تعادلي در جمعيت ميکروبي روده ميتواند به تشکيل کلوني باکتريهاي بيماريزا منجر شود که نهايتاً موجب کاهش عملکرد ميشود. در حيوانات سالم نسبت ميکروارگانيسمهاي مختلف در دستگاه گوارش حائز اهميت است و با افزايش جمعيت ميکروبي يک گونه ميکروبي خاص، جمعيت انواع ديگر ميکروبها و احتمالاً ميکروبهاي مفيد، در آن ناحيه کاهش مييابد(156).
1-3- تاثير ميکروارگانيسمها بر فيزيولوژي دستگاه گوارش
اثرات فيزيولوژيکي مرتبط با تغيير در تعداد و ترکيب ميکروبي روده طيور به صورت زير خلاصه شده است : 1)کاهش در بازچرخ پروتئين و احتياجات انرژي در روده به علت سرعت کمتر در تکثير سلول کريپت10 و کاهش وزن روده 2)کاهش اندک در تقاضاي پروتئين در کبد به علت تغيير وضعيت ايمنولوژيک 3) افزايش در ميزان ذخيره اسيد آمينه در دسترس براي ساير بافتها به ويژه براي سنتز عضله اسکلتي 4) کاهش در مقدار دفع نيتروژن از طريق ترشح موسين و بازيافت پروتئين وارد شده در داخل حفره روده 5) افزايش در قابليت هضم ظاهري و جذب نيتروژن(158).
اگر چه افزايش سرعت رشد به خاطر کاهش زمان مورد نياز براي رسيدن طيور به وزن مناسب جهت بازار و کاهش مقدار خوراک مورد نياز آن براي صنعت پرورش جوجههاي گوشتي سودمند بوده است، ولي اثرات متقابل، بر سلامت حيوان داشته و باعث افزايش بروز بيماريهاي متابوليکي و در عين حال افزايش ذخيره چربي در لاشه آنها شده است(209).
1-4- موارد مصرف آنتيبيوتيکها در طيور
عموماً آنتي بيوتيکها به سه منظور در جيره طيور مصرف ميشوند:
1- پيشگيري از شيوع بيماري‏هايي که وجود آنها در مرغداريها به اثبات رسيده است.
2- کمک به درمان طيور و باز گرداندن آنها به حالت طبيعي
3- افزايش رشد و راندمان غذايي
در مجموع 32 ترکيب ضد ميکروبي غيردارويي و دارويي براي استفاده در خوراک طيور در آمريکا ارائه شده است. 11 ترکيب به عنوان محرک رشد، 15 ترکيب به منظور درمان کوکسيديوز و 6 ترکيب ديگر براي اهداف ديگر معرفي شدند. در صنعت طيور، باسيتراسين، کلروتتراسايکلين، پنيسيلين، تايلوزين 11و ويرجينامايسين12 به عنوان آنتيبيوتيکهاي مهم محرک رشد شناخته شدهاند. براساس نظريه پژوهشگران، افزودنيهاي خوراکي بيشتر براي افزايش وزن به کار ميروند. آنتيبيوتيکهايي که جهت تحريک رشد به خوراک طيور افزوده ميشوند، آنهايي هستند که در دستگاه گوارش جذب نميشوند (ويرجينامايسين و فلاووفسفوليپول13) يا جذب آن ها اندک است (باسيتراسين). برخي از آنتيبيوتيکها مانند لينکومايسين، پس از جذب و انتشار سريع در خون، بافتها و دستگاه گوارش، توانايي تجمع در روده و حذف باکتريهاي مضر را دارند. اين ترکيبات به ميزان زيادي براي پيشگيري و درمان بيماريها در پرندگان مصرف شده‏اند. آنتيبيوتيکها سبب کاهش ضخامت ديواره روده، کاهش تعداد ميکروارگانيسمهاي مضر در روده، بهبود ضريب تبديل غذايي، افزايش رشد جوجههاي گوشتي، کاهش مرگ و مير به همراه کاهش جمعيت ميکروبي مضر دستگاه گوارش و افزايش مواد غذايي قابل دسترس ميشوند(103).
1-4- 1- محرک رشد آنتيبيوتيکي و مکانيسم عمل آنتيبيوتيکها
آنتيبيوتيکها ميتوانند محيط را براي رشد ميکروارگانيسمهاي مفيد مناسب و آماده نمايند و فعاليت ميکروارگانيسمهاي مضر را متوقف سازند. تحقيقات نشان دادهاند که آنتيبيوتيکهاي جيره به رفع کمبود ماده مغذي کمک ميکنند، آنتيبيوتيکها تخريب ماده مغذي را کاهش مي‏دهند، باعث افزايش در ساخت ماده مغذي ميگردند يا بازده استفاده از ماده مغذي مورد نياز را افزايش ميدهند. آنتيبيوتيکها جذب و قابليت دسترسي برخي مواد مغذي را افزايش ميدهند. افزودن آنتيبيوتيک به جيره، جذب مواد مغذي نظير Ca، P و Mn را افزايش ميدهد(23). آنتيبيوتيکها باعث نازک شدن غشاء روده و افزايش ضريب جذب مواد غذايي بهويژه املاح معدني ميشوند. برخي از محققان معتقدند که نازک شدن غشاء روده اثر اختصاصي آنتيبيوتيک روي روده نيست، بلکه حضور اجرام بيماريزا باعث تورم غشاء روده ميشود.که با مصرف آنتيبيوتيکها اين اجرام از بين رفته و درنتيجه حالت تورم روده برطرف ميشود. آنتيبيوتيکها باعث افزايش حساسيت باکتريها در مقابل فاگوسيتها خواهند شد. در نتيجه تعداد زيادي از باکتريها از بين رفته و بدين ترتيب ضريب تبديل غذايي بهبود مييابد ممکن است آنتيبيوتيکها در متابوليسم مواد غذايي داخل روده حيوانات دخالت نموده و باعث بهبود متابوليسم گردند(33). غالباً آنتيبيوتيکها از بيماريهاي ميکروبي که در دستگاه گوارش يا در ساير نقاط بدن بوجود ميآيند، جلوگيري کرده و منجر به درمان آنها ميشوند. محققان معتقدند؛ محور اصلي فعاليت آنتيبيوتيکها، خون و بافتهاي داخلي است. ولي در رابطه با اثرات محرک رشد آنتيبيوتيکهاي غير قابل جذب شواهدي وجود دارد که نشان مي‏دهد اثرات مفيد آن ها بر ميکروبهاي دستگاه گوارش است(23و36).
1-4- 2- آنتيبيوتيکها و معايب مصرف آنها
استفاده از آنتيبيوتيکها با وجود مزاياي متعدد، معايبي نيز به همراه دارد آنتيبيوتيکهاي موجود در داروخانههاي دامپزشکي؛ نظير جنتامايسين، که جزو آمينوگليکوزيدها ميباشد؛ با ايجاد آپوپتوزيس يا مرگ برنامهريزي شده سلول و از همه مهمتر، ايجاد راديکالهاي آزاد، بر روي بافتهاي بدن؛ مانند کبد و کليه تاثير منفي ميگذارند. اثر اتوتوکسيسيتي برخي از داروهاي مصرفي در صنعت طيور از جمله جنتامايسين به اثبات رسيده است(189) اين اثر جنتامايسين دقيقا در مورد استامينوفن نيز ديده مي شود(63).
استفاده از اين ترکيبات جمعيت ميکروبي طبيعي روده را تغيير ميدهد که ممکن است سبب حساسيت حيوان نسبت به برخي عوامل بيماريزا شود. با مصرف آنتيبيوتيکها، باکتريها به آن مقاوم شده و ميتوانند اين مقاومت را از طريق ژنتيکي و پلاسميدها 14به باکتريهاي نسل بعد انتقال دهند و از طرفي باقي ماندن اين ترکيبات در گوشت و تخم مرغ و انتقال آنها به انسان از طريق مصرف محصولات دامي باعث ميشود که پاتوژنهاي بدن انسان نسبت به آنتي‏بيوتيکها مقاوم گردند، به طوري که در موقع بروز بيماري يا عفونت در افراد، مصرف آنتيبيوتيکها مؤثر واقع نميشود(33). اسپرين15 و همکاران، نشان دادند که انتروکوکسي جداشده از مدفوع جوجهها به آمپيسيلين16، کليندامايسين17، اريترومايسين، استرپتومايسين18، تتراسايکلين19 و تايلوزين مقاوم بوده است(196).
علاوه بر بحث مقاومت دارويي، بحث ديگر اين است که، آنتيبيوتيکها همانند داروهاي ديگر اثرات جانبي نامطلوبي را سبب ميشوند و در دوز مصرفي بالا، بدن طيور به يک واکنش سمي مزمن، با عنوان کم خوني بازگشت ناپذير20دچار شده و همچنين بعلت ايجاد سميت شديد کبدي، همراه با برخي از داروها مثل نئومايسين و جنتامايسين باعث مرگ ناگهاني در طيور ميشوند(9و25).
1-4- 3- ممنوعيت مصرف آنتي بيوتيکهاي خوراکي
استفاده از عوامل ضد ميکروبي براي تحريک رشد بهويژه در طي 10 سال اخير، در برخي از کشورها با تغييرات اساسي همراه بوده است. در سال 1986 دولت سوئد استفاده از آنتيبيوتيکهاي محرک رشد را ممنوع کرد. دانمارک استفاده از اووپارسين، در سال 1995 و استفاده از ويرجينامايسين، در سال 1998 ممنوع کرد. مقاومت گليکوپپتيدي21 استرپتوکوکوس فاسيوم22 در جوجههاي گوشتي پس از ممنوعيت اووپارسين از 7/72 درصد در سال 1995، به 8/5 درصد در سال 2000 کاهش پيدا کرد. در سال 2006 اتحاديه اروپا استفاده از آنتيبيوتيکهاي محرک رشد را به طور کلي ممنوع کرده است و به دنبال اتحاديه اروپا، بسياري از کشورها نيز با ابراز نگراني در مورد استفاده از آنتيبيوتيکهاي رايج در صنعت پرورش دام و طيور، به دليل توسعه مقاومت باکتريايي، استفاده از آن‏ها را در خوراک دام محدود و يا ممنوع کردهاند(163).
1-4-4- افزودنيهاي خوراکي جايگزين آنتيبيوتيکها
از افزودنيهاي خوراکي که جايگزين آنتيبيوتيکها ميشوند، ميتوان به اسيدهاي آلي، پروبيوتيکها، پريبيوتيکها23، آنزيمها، عصارهها ومحرکهاي رشد گياهي اشاره نمود.
1-4-4-1- اسيد هاي آلي
اسيدهاي آلي بهمنظور نگهداري خوراک، حفظ خوراک در برابر فساد ميکروبي يا قارچي و يا به واسطه اثرات نگهدارنده بر خوراکهاي تخميري نظير سيلاژ24 مورد استفاده قرار مي‏گيرند. اسيدهاي فرميک25، پروپيونيک26، سوربيک27 و تارتاريک28 داراي تأثير مثبت بر افزايش وزن و ضريب تبديل غذايي طيور هستند(7). هدف از افزودن اسيدهاي آلي به جيره طيور؛ مهار رقابت باکتريهاي روده با ميزبان براي استفاده مواد مغذي در دسترس و کاهش توليد متابوليت سمي باکتريايي همانند آمونيوم و آمينها، بهبود افزايش وزن حيوان ميباشد. با کاهش فعاليت ميکروبي، ميزان دفع نيتروژن با منشأ داخلي کاهش يافته و با کند شدن سرعت جايگزيني سلولهاي مجراي گوارشي و ترشح موسين ميزان اتلاف انرژي کاهش مي‏يابد. همچنين با جلوگيري از رشد باکتريهاي بيماريزا، مانند اشرشياکلي و سالمونلا29، براي سلامتي حيوان مفيد ميباشند(97). اسيدهاي آلي اصولاً جهت رفع مشکلات تغذيهاي ناشي از عفونتهاي سالمونلايي استفاده ميشوند(29). اسيدهاي آلي ميتوانند به صورت محلول در چربي و يا به کمک ناقل از ديواره سلولي عبور نمايند. با ورود اسيد آلي به سلول باکتري و تجزيه شدن آن به آنيون و کاتيون، متابوليسم ميکروبي تحت تاثير قرار ميگيرد. بنابراين از فعاليت آنزيمهاي مهم باکتري جلوگيري کرده و ديواره سلولي را مجبور ميکند تا براي آزاد کردن پروتونها، انرژي مصرف نمايند و در نهايت آنيونهاي اسيد درون سلول تجمع مييابند و ساخت پروتئين و DNA را مختل ميسازند و با کاهش pH درون باکتري، شرايط تنشزا را براي سلول پديد ميآورند. اين تجمع به ميزان pH در سمت ديواره سلولي وابسته است(120). اثر ضد ميکروبي اسيدهاي آلي جيره در جوجهها، اساساً در بخش بالايي دستگاه گوارش(چينهدان و سنگدان) اتفاق ميافتد(120).
1-4-4-2-پريبيوتيکها
پري بيوتيکها اجزاي غير قابل هضم خوراک هستند که بر طيور وسيله تحريک انتخابي رشد و فعاليت يک يا تعداد محدودي از گونههاي باکتريايي بطور سودمند تاثير گذاشته و هدف آنها حفظ و بهبود سلامتي طيور ميباشد)99). پريبيوتيکها کربوهيدراتهاي غيرقابل هضمي هستند که با تحريک انتخابي رشد و يا فعاليت يک يا تعدادي از باکتريها در بخش وسيعي از دستگاه گوارش، بر ميزبان اثرات مفيدي دارند. بسياري از اين کربوهيدراتها، اليگوساکاريدها هستند. برخي از پري‏بيوتيکها از طريق تحريک ميکروارگانيسمهاي دستگاه گوارش عمل مينمايند و برخي ديگر به عنوان مکانهاي اتصال رقابتي براي باکتريهاي پاتوژن عمل مي‏کنند، بدين ترتيب باعث ميشوند باکتريهاي بيماريزا به جاي اتصال به گيرندههاي روده به اين ترکيبات متصل شده و از دستگاه گوارش خارج شوند(29). دو گروه از اليگوساکاريدهاي رايج که معمولاً بهعنوان پريبيوتيک استفاده ميشوند فروکتواليگوساکاريدها30 و مانان‏اليگوساکاريدها31 هستند. فروکتواليگوساکاريدها را ميتوان در برخي محصولات نظير غلات و پيازها يافت و ماناناليگوساکاريدها از ديواره سلولي مخمر ساکارومايسس سرويسيا32 به‏دست ميآيد. محصولات تجاري پروبيوتيکهاي موجود، اساساً پلي‏ساکاريدهايي از گالاکتوز، فروکتوز يا مانوز ميباشند(29).
1-4-4-3- پروبيوتيکها
1-4-4-3-1- تعريف پروبيوتيک‏ها
پروبيوتيکها فرآورده و يا محصولاتي هستند که داراي ميکروارگانيسمهاي زنده مشخص هستند که به تعداد کافي براي تغيير ميکرو فلور روده مورد استفاده قرار ميگيرند و داراي اثرات مفيدي بر سلامت طيور ميباشند(183). پارکر33در سال 1974 اين واژه را براي ميکروارگانيسمها يا موادي که به تعادل ميکروبهاي رودهاي کمک ميکنند، بکار برد(167). پس از آن در سال 1979، از پروبيوتيکها به عنوان مجموعهاي از ميکروارگانيسمهاي زنده خاص ياد نمود، که در حيواناتي که از آن تغذيه ميکنند، به برقراري جمعيت مفيد ميکروارگانيسمها در روده کمک ميکنند(1). براساس نظر فولر34يک پروبيوتيک مؤثر بايد قادر باشد تا در شرايط انبار و مزرعه براي مدت طولاني زنده مانده و داراي توانايي زندهماني(نه الزاماً رشد) در روده که بصورت يک محصول پايدار در مقياس تجاري آماده شود. اين محقق همچنين مکانيسمهايي نظير تحريک ايمني با رقابت براي اتصال به گيرندهها در اپيتليوم روده، رقابت براي مواد مغذي، توليد مواد ضدباکتريايي را در مورد اثرات سودمند پروبيوتيکها پيشنهاد کرده است(96). هاونار35و همکارانش، پروبيوتيکها را اينگونه تعريف کردهاند: پروبيوتيکها کشتهاي حاوي يک يا ترکيبي از ميکروارگانيسمهاي زنده هستند که از طريق بهبود قابليتهاي جمعيت ميکروبي طبيعي تاثير مثبت روي بدن ميگذارند(113). در واقع واژه پروبيوتيک به فرآوردهاي محدود ميشود که؛ اولاً حاوي ميکروارگانيسمهاي زنده مانند سلولهاي خشک شده در حالت انجماد يا محصول تخمير شده باشد، ثانياً سلامتي حيوانات را بهبود بخشيده و تأثيرات خود را در دهان يا ساير قسمتهاي بدن اعمال نمايد(1). نشان داده شده است که سطح آنزيمهاي کبدي سرم تحت تاثير پروبيوتيکها قرار ميگيرد(201)
1-4-4-3-2- پروبيوتيکها و اثرات آنها
پروبيوتيک‏ها از سه طريق اثرات مفيد خود را برحيوان ميزبان اعمال ميکنند:
1- تاثير بر متابوليسم باکتريها: افزايش و کاهش فعاليت آنزيمي باکتريها
2- تاثير مستقيم بر تعداد جمعيت باکتريها: الف- توليد ترکيبات ضد باکتريايي نظير اسيدهاي آلي(اسيد لاکتيک) و اسيدهاي چرب فرار(اسيد استيک، پروپيونيک و بوتيريک) که ترشح اين اسيدها باعث اسيدي شدن دستگاه گوارش ميشود و در نتيجه رشد ميکروارگانيسمهاي مضر را کاهش ميدهد ب- خنثي سازي سموم حاصل از ميکروبهاي بيماري زا(مانند خنثي سازي لاکتوباسيلوس بولگاريکوس36 بر روي انتروتوکسين37 آزاد شده از کلي‏فرم ها38 و يا اتصال سويه باکتري لاکتوباسيلوس رامنوسوس39 با آفلاتوکسين Bدر مجاري روده و کاهش جذب آفلاتوکسينBاز بافت روده) ج- رقابت براي مواد مغذيد- رقابت براي جايگاه‏هاي اتصال
3 -تحريک سيستم ايمني :
الف- افزايش فعاليت ماکروفاژها.
ب- افزايش سطوح آنتي بادي(96).
1-4-4-3-4- اثر مکملهاي پروبيوتيکي بر عملکرد طيور گوشتي
در برخي تحقيقات صورت گرفته، استفاده از مکمل‏هاي پروبيوتيک در جيره جوجههاي گوشتي باعث بهبود ضريب تبديل غذايي ميگردد(184و50). فيوريلو ، اثر پروبيوتيک ساخته شده در آزمايشگاه و پروبيوتيک تجاري صناعي، را بر روي جوجه گوشتي بررسي نمود. هيچ يک از مکملهاي استفاده شده موجب بهبود ضريب تبديل غذايي نشدند(93). مانت زوريس و همکاران در آزمايش خود به منظور بررسي اثر يک پروبيوتيک چند گونه اختلاف معني‏داري در ضريب تبديل نسبت به شاهد مشاهده نکردند(157). سامانيا و ياماوچي40 ، باسيلوس سوبتليس را به مدت 28 و 35 روز، روي جوجههاي گوشتي مورد آزمايش قرار دادند، گروهي که به مدت 28 روز از اين سويه در جيره آنها استفاده شده بود، ضريب تبديل غذايي بهتري داشت(179). در پژوهش عبدالهي ، ضريب تبديل غذايي در جوجههاي گوشتي در دوره آغازي و همچنين كل دوره تحت تاثير مصرف پروبيوتيك قرار گرفت(28).
1-4-4-3-5- پروبيوتيک ها و اثرات آنها بر فراسنجه هاي خوني
وجود ميکروارگانيسم‏هايي خاص مانند باسيلوس سوبتليس41و باسيلوس ليچنيفرميس42 از بازجذب نمک‏هاي صفراوي اوليه جلوگيري مي‏کند و فرصت بيشتري براي تبديل به فرم ثانويه دارند و در نتيجه جذب آن‏ها را مهار مي‏کند. از سوي ديگر اين ارگانيسم‏ها توانايي سنتز آنزيم استراز43 و ليپاز را دارند و اسيدهاي چرب آزاد را به فرم هاي مختلف استريفه44 شده در روده تبديل مي‏کند و موجب کاهش جذب تري گليسريد به پلاسما مي‏شود. کاهش غلظت کلسترول سرم در جوجه‏ها نيز گزارش شده است(67). در مقابل زارعي و همکارانش ، گزارش کردند افزودن پروبيوتيک تأثير معني داري بر غلظت کلسترول، تري گليسريد نداشت(211). اين يافته‏ها با مشاهدات کورتوگلو45 و همکارانش، که نشان دادند پروبيوتيک بر غلظت کلسترول سرم در روز 30 آزمايش تأثير معني‏داري نداشت، مطابقت دارد(135). کاهش جذب و سنتز کلسترول در دستگاه گوارش مي‏تواند موجب کاهش کلسترول سرم شود(152و154). ميکروارگانيسم‏هاي پروبيوتيک فعاليت هيدروکسي متيل گلوتاريل46COA ( آنزيم ضروري جهت بيوسنتز کلسترول) را مهار مي‏کند و در نتيجه سنتز کلسترول کاهش مي‏يابد(95).
1-4-4-4- مصرف داروهاي گياهي به عنوان محرک رشد
اگرچه علم گياهان دارويي علمي جديد است؛ اما ريشه در زمانهاي بسيار دور و حتي عهد باستان دارد. اين نسل جديد از محرکهاي رشد، شامل افزودني‏هايي با منشاء گياهي ميباشند که با مخلوطي از گياهان يا عصارههاي آن‏ها بدست ميآيند. اين محصولات کاملاً براي انسان و حيوان بيضرر هستند و مي‏توانند بدون هيچ خطري مورد استفاده قرار گيرند. اين گونه مواد ميتوانند بطور دائم و بدون نياز به در نظر گرفتن دوره حذف استفاده شوند و هيچگونه مقاومت آنتيبيوتيکي ناشي از مصرف آن‏ها بوجود نميآيد(75). پس از ژوئن 1999 به دليل احتمال بروز مقاومت دارويي در باکتريهاي بيماريزاي انساني، تنها 4 ترکيب دارويي براي استفاده در صنعت دامپروري کشورهاي اروپايي، مورد تأييد قرار گرفت. از سوي ديگر با افزايش جمعيت و به تبع آن کوتاه کردن دوره پرورش، بهبود ضريب تبديل غذايي و نياز به افزايش توليد گوشت، ضرورت استفاده از محرکهاي رشد افزايش مييابد. همچنين باتوجه به لزوم صادرات، رعايت قوانين اتحاديه اروپا لازم به نظر ميرسد. در اين شرايط تعجبي ندارد که نظارت شديد اتحاديه اروپا، موجب افزايش تقاضا براي محرکهاي رشد غيردارويي شود. در پاسخ به اين نياز، توليدکنندگان اروپايي در حال توسعه استفاده از اسيدهاي آلي، اليگوساکاريدها، آنزيمها و ديگر افزودنيها ميباشند. آن‏ها اشکال جديدي از افزودنيهاي غذايي کاملاً طبيعي را پذيرفتهاند. اين اشکال، محصول و فرآورده علم جديد گياهان دارويي ميباشند. راه حل بهتري که توسط توليدکنندگان فرآوردههاي محرک رشد گياهي انجام ميگيرد، انتخاب و استفاده از مخلوط گروهي از گياهان داراي مواد مؤثره، در يک فرمول اختصاصي ميباشد. اين مخلوطها ممکن است باعث بهبود خوش‏خوراکي جيره از طريق مواد طبيعي موجود در مواد گياهي، بهبود در پاسخهاي ايمني بدن و افزايش فعاليت ميکروبخواري در گلبول سفيد، تحريک ترشح لوزالمعده براي افزايش آنزيمهاي مترشحه داخلي به منظور کمک به هضم مواد غذايي، هضم بهتر پروتئين و ذخيره بهتر ازت(که موجب افزايش کيفيت و توليد گوشت و کاهش دفع نيتروژن به خصوص به شکل آمونياک مي‏گردد)، مهار ميکروبهاي بيماريزا و غير مفيد در دستگاه گوارش از همان ابتداي دستگاه به واسطه داشتن مواد ضد ميکروبي، جلوگيري از وقوع اسهال به واسطه وجود مقادير متفاوتي از تانن گردند. ترکيبات مواد محرک گياهي، با تحريک عصبي و کاهش استرسهايي مانند واکسيناسيون به عنوان ترکيب ضداسترس عمل مينمايند، اين ترکيبات با خنثي نمودن سموم موجود در جيره باعث بهبود عملکرد طيور ميگردند(33). محرکهاي رشد گياهي مواد مشتق شده از گياهان هستند که در تغذيه حيوانات به منظور بهبود عملکرد پرورش حيوانات اهلي استفاده ميشود(205). اين مواد با هدف بهبود جيره، افزايش توليد حيوان و بالابردن کيفيت محصولات حيواني به جيره افزوده ميشوند(77). ارزش دارويي گياهان و مواد مشتق شده از آن‏ها قرنهاست که شناخته شده است و بطور گسترده در بسياري از کشورها مورد استفاده قرار ميگيرند. به بياني ديگر، اصطلاح محرکهاي رشد گياهي اشاره به بخشهاي قابل مصرف(نظير دانهها، ميوهها، ريشه، ساقه و برگ) گياهان معطر و ادويهها(مثل پونه کوهي، آويشن، رزماري، گشنيز، دارچين، سير، فلفل و…) و نيز عصارههاي حاصل از اين گياهان به صورت روغنهاي ضروري دارد(130). بنابراين محرکهاي رشد گياهي دامنه وسيعي از مواد گياهي را شامل ميشوند. محرکهاي رشد گياهي



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید