دانشگاه علوم پزشکي تبريز
دانشکده پرستاري و مامايي تبريز
پاياننامه:
جهت دريافت درجه کارشناسي ارشد پرستاري
(گرايش آموزش پرستاري داخلي جراحي)
عنوان:
ماهيت اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز آموزشي- درماني امام خميني (ره) اردبيل، 1392
اساتيد راهنما:
دکتر آزاد رحماني
فرحناز عبدالهزاده
استاد مشاور:
دکتر وحيد زمانزاده
نگارش:
راشد افروز
دي 1393
شماره پايان نامه: 433
دانشکده پرستاري مامايي بسمه تعالي

اينجانب راشد افروز دانشجوي مقطع کارشناسي ارشد رشته پرستاري به شماره دانشجويي 9115140317 گواهي مينمايم که اين پايان نامه تحت عنوان ً سطح اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز آموزشي- درماني امام خميني (ره) اردبيل،1392 ً به راهنمايي استاد محترم جناب آقاي دکتر آزاد رحماني بطورکامل اصل و بدون هرگونه سرقت علمي/ ادبي بر اساس تعريف Plagiarism نگارش شده است و تمام يا قسمتي از آن توسط فرد ديگري در پايان نامه يا مراکز علمي ديگر ارائه نشده است. در ضمن اينجانب از مقررات مربوط به عدم رعايت صداقت در ارائه پاياننامه که منجر به مردود شدن و ارجاع به شوراي پژوهشي دانشکده ميشود، اطلاع کافي دارم.

بدينوسيلـه اصالت (ORIGINALITY) و صحت نتايـج اين پـايـان نامـه مورد تأييد اينجـانب دکتر آزاد رحماني استاد راهنماي اول ميباشد.
استاد راهنماي اول تاريخ و امضاء
تقديم به:
روح پاک پدرم که عالمانه به من آموخت تا چگونه در عرصه زندگي، ايستادگي را تجربه نمايم
مادر مهربانم، مقدسترين واژه در لغتنامه دلم، که زندگيم را مديون مهر و عطوفت او ميدانم
همسرم، اسطوره زندگيم، پناه خستگيم و اميد بودنم
دلبندم، اميد بخش جانم که آسايش او آرامش من است
استاد گرامي آقاي دکتر رحماني او که آموخت مرا تا بياموزم
دوستان عزيز و همکاران محترم

سپاس بي کران پروردگار يکتا را که هستيمان بخشيد و به طريق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت.
اما از آنجايي که تجليل از معلم، سپاس از انساني است که هدف و غايت آفرينش را تأمين و سلامت
امانتهايي را که به دستش سپردهاند، تضمين ميکند بر حسب وظيفه و از باب
ً من لم يشکر المنعم من المخلوقين لم يشکر الله عز و جل ً
از استاد شايسته، جناب آقاي دکتر آزاد رحماني که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتني، از هيچ کمکي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمت راهنمايي اين پاياننامه را بر عهده گرفتند؛ همچنين سپاس و قدرداني خود را از سرکار خانم فرحناز عبدالهزاده استاد راهنماي دوم و استاد مشاورم آقاي دکتر زمانزاده اعلام مينمايم و نيز مراتب امتنان و تشکر خود را از سرکار خانم دکتر ليلا وليزاده و سرکار خانم سيما مقدسيان که به عنوان اساتيد محترم ناظر قبول زحمت فرمودند ابراز مينمايم.
بر خود لازم ميدانم از رياست محترم دانشکده، معاونين محترم آموزشي و پژوهشي دانشکده، اساتيد محترم دانشکده و سرکار خانم عباسزاده کارشناس محترم معاونت پژوهشي دانشکده که بنده را در انجام اين پژوهش راهنمايي و ياري نمودند صميمانه تشکر نمايم.
در پايان از رياست، مديريت، مدير خدمات پرستاري، پرسنل، بيماران مشارکت کننده و آقاي دکتر اصغر پيرزاده فوقتخصص خون و سرطان مرکز آموزشي – درماني امام خميني (ره) اردبيل که همکاريهاي لازم را انجام دادند کمال تشکر را دارم.
فهرست مطالب
فصل اول / معرفي پژوهش
چکيده فارسي1
زمينه پژوهش4
تعريف واژههاي اختصاصي12
اهداف و سوالات پژوهش14
فصل دوم / دانستنيهاي پژوهش
چارچوب پنداشتي18
مروري بر متون45
فصل سوم / روش پژوهش
نوع پژوهش57
محيط پژوهش57
جامعه پژوهش58
نمونه پژوهش58
روش نمونهگيري و حجم نمونه59
ابزار گردآوري دادهها60
روايي و پايايي ابزار62
روش کار63
روش تجزيه و تحليل دادهها64
ملاحظات اخلاقي64
فصل چهارم / يافتههاي پژوهش
يافتههاي پژوهش67
فصل پنجم / تعبير و تفسير يافتهها
بحث و بررسي يافتهها83
نتيجهگيري نهايي98
محدوديتهاي پژوهش100
کاربرد يافتهها100
پيشنهادات براي پژوهشهاي بعدي102
منابع103
مقالات منتشر شده از پايان نامه:
The Nature of Hope among Iranian Cancer Patients
فهرست مندرجات و ضمايم:
1) نمونه فرم جمع آوري اطلاعات
2) تصوير مقاله
3) صورتجلسه دفاع پاياننامه
4) فرم ارزيابي نهايي پاياننامه
5) چکيده انگليسي
فهرست جداول، اشكال و نمودارها:
جدول شماره 1: مشخصات فردي – اجتماعي بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 2: ميانگين سطح اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 3: ميانگين سطح حمايت اجتماعي (خانواده و دوستان) در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 4: ميانگين سطح حمايت پرسنل درماني (پزشکان و پرستاران) در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 5: ارتباط سطح اميد با حمايت اجتماعي (خانواده و دوستان) در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 6: ارتباط سطح اميد با حمايت پرسنل درماني (پزشکان و پرستاران) در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 7: انواع اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 8: منابع اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
جدول شماره 9: راهکارهاي افزايش دهنده اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بيمارستان امام خميني (ره) اردبيل
ماهيت اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز آموزشي- درماني امام خميني (ره) اردبيل، 1392
چکيده
مقدمه: اميد از مهمترين منابع مقابلهاي براي بيماران مبتلا به سرطان است. حمايت پرسنل درماني و حمايت اجتماعي در ارتقاء اميد نقش دارند. سطح حمايت پرسنلدرماني و حمايت اجتماعي مهيا شده توسط خانواده و دوستان و ارتباط آن با اميد و نيز انواع، منابع و راهکارهاي ارتقاء دهنده اميد در بيماران ايراني مبتلا به سرطان مورد بررسي قرار نگرفتهاند. بنابراين، هدف اين مطالعه بررسي ماهيت اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز آموزشي – درماني امام خميني (ره) اردبيل بود.
روش کار: اين مطالعه توصيفي – همبستگي در مرکز آموزشي – درماني امام خميني (ره) وابسته به دانشگاه علوم پزشکي اردبيل انجام گرفت. 230 بيمار داراي تشخيص قطعي سرطان با روش در دسترس در اين مطالعه شرکت داده شدند. شاخص اميد هرث، پرسشنامه حمايت اجتماعي واکس، پرسشنامه حمايت پرسنل درماني نورتوس و پرسشنامهاي طراحي شده جهت بررسي انواع اميد، منابع و راهکارهاي ارتقاء دهنده اميد مورد استفاده قرار گرفت. جهت تجزيه و تحليل آماري يافتهها از نرمافزار آماري SPSS و آمار توصيفي و استنباطي استفاده شد.
نتايج: بيماران مبتلا سطح متوسط به بالايي از اميد، حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني داشتند. بين اميد با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني رابطه مثبت و معنيداري وجود داشت. اکثر بيماران ً بازگشت به زندگي طبيعي ً و ً شفاي کامل بيماري با کمک پزشکان و داروها ً را نوع اميد خود ذکر کردند. منابع معنوي، خانواده، پرسنلدرماني و تکنولوژي درماني
مهمترين منابع اميد بودند. راهبردهاي معنوي، حمايت خانواده، کنترل علايم بيماري و راهبردهاي مورد استفاده توسط پزشکان و پرستاران مهمترين راهکارهاي ارتقاء دهنده اميد بودند.
نتيجهگيري:
حمايت خانواده، حمايت دوستان، حمايت پرسنل درماني از عوامل موثر در اميد در بيماران مبتلا به سرطان هستند و پرستاران و پزشکان ميتوانند با فراهم کردن حمايت از بيماران، برخورد مناسب با آنها، برآوردهنمودن نيازهاي معنوي بيماران و ارتقاء حمايت خانواده، در افزايش اميد بيماران که يکي از روشهاي سازگاري با بيماري بوده نقش مفيد و موثري ايفا نمايند.
کليد واژهها: اميد، سرطان، حمايت اجتماعي، حمايت پرسنل درماني، حفظ اميد
معرفي پژوهش
عنوان پژوهش: ماهيت اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز آموزشي – درماني امام خميني (ره) اردبيل، 1392
زمينه پژوهش
واژه سرطان براي توصيف بيش از 100 بيماري که در آنها سلولها به طور غير عادي تکثير يافته و بافتهاي سالم را تخريب ميکنند به کار ميرود (1). سرطان مشکل عمده بهداشتي در ايالات متحده آمريکا و ديگر نقاط جهان بوده و بعد از بيماريهاي قلبي و عروقي دومين علت مرگ محسوب ميشود (2). سرطان يکي از شايعترين و شديدترين بيماريهاي مشاهده شده در پزشکي و به عنوان يکي از معضلات سلامتي در دنيا مطرح بوده و شيوع آن در حال افزايش ميباشد (3). انتظار ميرود تعداد موارد جديد سرطان از 10 ميليون نفر در سال 2000 به 15 ميليون نفر در سال 2020 افزايش يابد و حدود 60 درصد اين موارد در کشورهاي کمتر توسعه يافته جهان خواهد بود (4). طبق آمار ارائه شده، در سال 2007، 12ميليون مورد جديد سرطان و نزديک به 6/7 ميليون مرگ ناشي از اين بيماري در جهان رخداده است (5, 6). همچنين، پيشبيني ميشود در سال 2030 تعداد موارد جديد سرطان و مرگ ناشي از آن به ترتيب به 4/26 و 17 ميليون نفر برسد (7). درکشورهاي منطقه مديترانه شرقي سازمان بهداشت جهاني، سرطان چهارمين عامل مرگ و مير و مشکل مهم سلامتي رو به گسترش ميباشد (8). در ايران، سرطان سومين عامل مرگ و مير است (9) و بيشتر از 30 هزار نفر در اثر سرطان در هر سال فوت مينمايند (10) و سالانه بيش از 50 هزار مورد جديد سرطان در ايران بروز مينمايد
(11). پيشبيني ميشود تا سال2020 تعداد مرگ و مير سرطان در ايران به 62 هزار نفر برسد (12). بر اساس آمارهاي منتشر شده توسط وزارت بهداشت تعداد موارد ابتلا به سرطان در سال1382، 38469 نفر بوده که در سال1387به 76159 نفر رسيده است (13). مطالعه موسوي و همکاران نيز نشان داد که در سال 1383 ميزان بروز سرطان براي زنان 98 درصد هزار نفر و براي مردان 110 درصد هزار نفر و ميزان مرگ 41 درصد هزار نفر براي زنان و 65 درصد هزار نفر جمعيت براي مردان بوده است (14). در سال 1385 از تعداد كل 59786 مورد سرطان ثبت شده تعداد 33770 مورد مربوط به مردان و 26016 مورد مربوط به زنان و در سال1386 از تعداد كل 62040 مورد سرطان تعداد 34636 مورد مربوط به مردان و 27404 مورد مربوط به زنان بوده است (15).
سرطان باعث کاهش اعتماد به نفس بيماران و آسيبپذيرتر شدن آنها در مقابل مشکلات و اختلال در فعاليتهاي روزمره و اجتماعي آنان ميگردد (16) و به عنوان يک پديده اجتماعي با ايجاد نابساماني در انجام نقشهاي معمول و ايجاد بحران در بيمار باعث مختل شدن ارتباطات فردي و غير موثر شدن مکانيسمهاي سازگاري وي شده و به علت بستريشدنهاي مکرر در بيمار ايجاد تنش رواني ميکند (17). ابتلاء به سرطان با تاثير در جنبههاي جسمي، روحي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي زندگي بيمار در دورههاي مختلف بيمار را با مشکلات متعددي شامل مشکلات خانوادگي، تغيير در عملکرد، انزوا، تغيير در تصوير ذهني و مشکلات رواني مواجه ميسازد (18). همچنين، بيماري باعث يأس و نااميدي در بيماران شده و آنها احساس ميكنند در يك موقعيت غير قابل كنترل و سخت گرفتار شدهاند (19). در تحقيق کيفي که توسط اسمعيلي و همکاران (1391) انجام شده بيماران ايراني مبتلا به سرطان مشکلات خانوادگي و فردي، تصور آينده نامشخص و احساس عجز و نوميدي را به عنوان دغدغه اصلي خودشان بيان نمودند (20). در مطالعه ديگري توسط شبان و همکاران (1383)
بيماران ايراني مبتلا به سرطان خستگي، مشکلات روحي – رواني، اختلال در تصوير ذهني، تغيير در عملکرد اعضاي بدن و کاهش کيفيت زندگي داشتند (21). در مطالعه سلماني و همکاران (1387) بيماران ايراني مبتلا به سرطان داراي مشکلاتي از جمله کاهش عملکرد زندگي، از دست دادن شغل، از هم گسيختگي خانواده، اختلال در ارتباطات بين فردي، عدم توانايي در انجام مسئوليتهاي فردي، خانوادگي و اجتماعي بودند (22).
با توجه به مسائل گفته شده، تشخيص سرطان ميتواند يک تجربه پيچيده و چالش برانگيز باشد که نياز به مقابله فردي در سطح بالايي دارد (23). در مرور متون منابعي مانند مذهب و معنويت (24, 25) سرمايه اجتماعي (15) ايجاد معنا در زندگي (26)، اميدواري (27)، حمايتهاي خانوادگي (25, 28) و حمايت کارکنان درماني (29) به عنوان منابعي مهم براي مقابله با سرطان ذکر شده است. يک راهبرد موثر مقابله با استرس و برخورد با بيماري و يکي از اين منابع که ميتواند به بيماران در تطابق با بيماري کمک کند اميد است که تحت تاثير عوامل مختلف شامل حمايت اطرافيان، مذهب، پذيرش بيماري، آگاهي و شناخت وضعيت بيماري خود قرار ميگيرد (30-33). اميد منبع اساسي براي رويارويي با سرطان و ديگر بيماريهاي مزمن ميباشد (34). با وجود اين که براي ارائه تعريف يکسان از اميد بين محققين توافقي وجود ندارد ولي در کل محققين اميد را جزئي از وجود انسان دانسته که اثرات غير قابل انکاري بر سلامتي دارد (35). اميد يکي از مهمترين منابعي است که سبب افزايش اعتماد به نفس در بيماران و افزايش مشارکت آنان در فرايند درمان بيماري سرطان ميشود (36). اميد مکانيسم مقابلهاي موثري را براي بيماران مبتلا به سرطان فراهم نموده و آنان را در مراحل مختلف بيماري از تشخيص تا مرحله نهايي ياري ميرساند (37) و نقش مهمي در فرايند بهبودي از سرطان دارد (38).
نتايج تحقيق چي1 (2007) در آمريکا نشان داد که بيماران مبتلا به سرطان که سطح بالاتري از اميد دارند بهتر با بيماري خود روبرو ميشوند (34). اميد به عنوان يک عنصر ضروري زندگي در بيماران مبتلا به سرطان براي مقابله با استرس و سازگاري تعريف شده است (39). اميد نقش مثبتي در زندگي فرد و سلامتي بيماران ايفا نموده و راهبرد سازگاري مهمي در بحران ميباشد و در طول فرايند بيماري نقش مهمي دارد (40). اميد عامل شفا بخش، پويا، قدرتمند و نقش مهمي در سازگاري با بيماري دارد (41). حفظ و ارتقاء اميد در بيماران مبتلا يکي از حيطههاي مهم مراقبت پرستاري ميباشد (42). اميد داراي ويژگيهاي چند بعدي بوده و شامل تصورات و توجه افراد به آينده است و باعث تلاش بيشتر بيمار ميگردد (43). اميد به بيماران کمک ميکند تا با تشخيص خود بهتر برخورد نمايند (44). بنزين2 و برگ3 (2005) بيان ميدارد که اميد از نظر فيزيولوژيکي و عاطفي به بيماران کمک ميکند تا بحران بيماري را به طور مطلوب تحمل کنند (45) و با تطابق با بيماري و کاهش مشکلات، کيفيت زندگي جسمي، رواني و اجتماعي خودشان را افزايش دهند (44). حتي اگر سرطان در مراحل پيشرفته باشد و اميدي براي بهبودي نباشد بيماران اميدوار ميتوانند اهداف ديگري مانند صرف وقت بيشتر با خانواده و استفاده از فرصتهاي باقيمانده را جايگزين نمايند (46). اميد تاثير زيادي در تطابق بيمار با درد و محروميت و ناتوانيهاي جسمي دارد (47, 48). اعتماد، اعتقادات معنوي قوي، نگرش مثبت، رهايي از علائم بيماري و حضور در ميان مردم از تاثيرات اميد عنوان شده است (39). اميد با کيفيت زندگي، اعتماد به نفس، تطابق با بيماري، راحتي در بيمارستان، دريافت حمايت از دوستان و خانواده مرتبط است. پس، به نظر ميرسد اميد نقش اساسي در تطابق بيمار با بيماري سرطان و فرايند بهبودي از بيماري دارد (39). در متون پزشکي و پرستاري بيشتر تحقيقات در زمينه اميد بر روي بيماران مبتلا به سرطان انجام شده و سرطان نسبت به ساير بيماريها تاثير بيشتري روي اميد دارد (49). اميد مفهومي پويا و داراي هفت خصوصيت مهم جهتيابي آينده، انتظارات مثبت، واقعگرايي، تنظيم اهداف، فعاليت، ارتباطات دروني و هدفمندي ميباشد و به عنوان يک نيروي دروني باعث غناي زندگي شده و باعث ميشود بيماران خود را فراتر از وضعيت کنوني تصور کنند (36).
ضرورت پژوهش
در مطالعاتي در ايران سطح اميد بيماران مورد بررسي قرارگرفته (50, 51) بايد توجه داشت که، چه در اين مطالعات (50, 51) و چه در مطالعات انجام گرفته در ساير کشورها (43, 52-54) بيشتر سطح اميد بررسي شده است. البته در برخي متون خارجي منابع اميد بررسي شده است. براي مثال، کلايتون4و همکاران (2005) اميد به بهبودي و شفا، کسب عمر طولاني و مرگ باوقار (55) و راينولدز5 و همکاران (2008) بازگشت به زندگي طبيعي، حفظ کيفيت زندگي و کسب پيامدهاي مثبت در خانواده را انواع اميد معرفي نمودهاند (23). در مطالعات ولوون6(2006)(39)، بروکوپ7(2001)(47)، کوهن8(2000)(48)، بالارد9(1997)(56)، خداوند، ارتباط با خانواده، ارتباط با پرسنل درماني، حمايت خانواده، حمايت مراقبان سلامت، حمايت دوستان، ارايه اطلاعات مناسب به عنوان منابع اميد بودهاند. در مطالعه داگلبي10 و همکاران
(2004) حمايت خانوادگي از مهمترين منابع اميد معرفي شده است (57). در مطالعات ولوون (39)، داگلبي (57)، بلاند11و همکاران (2002)(58)، حمايت دريافتي از خانواده و دوستان و اطرافيان در کنار يکديگر آورده شده است. اما در مطالعه کيفي انجام شده توسط رحماني (1391) اهميت منابع خانوادگي در حفظ و ارتقاء اميد بعد از منابع درماني و معنوي در درجه دوم قرار داشت ضمن اينکه اهميت حمايت دريافتي از دوستان و اطرافيان نيز در درجه بعدي و کمتر بود. بنابراين، به نظر ميرسد که تفاوتهاي بارزي بين متون داخلي و خارجي در اين زمينه وجود دارد و توافقي در مورد منابع اميد در بيماران مبتلا به سرطان وجود ندارد (59).
در خصوص انواع و راهکارهاي ارتقا دهنده اميد نيز اتفاق نظري در بين محققين وجود ندارد و هر محقق جنبهاي از آن را عنوانکردهاند و توافق کلي در اين خصوص وجود ندارد. به عنوان، مثال کلايتون و همکاران (2005) اميد به بهبودي خود به خودي يا اعجازآميز، کسب عمر طولانيتر از پيش بينيشده و مرگ باعزت (55)، راينولدز (2008) بازگشت به کار و انجام امور روزمره زندگي و نقشهاي خانوادگي، داشتن زندگي خوب و کمک به اعضاي خانواده را از انواع اميد معرفي کردهاند (23). در مورد راهکارهاي ارتقا دهنده اميد کراس12و اشنايدر13(2010) کاهش درد و کنترل علايم جسمي و فيزيکي، ارايه اطلاعات مناسب (60)، کلايتون و همکاران (2005) دريافت حمايت از ديگران (55)، کلوتز14(2010) گوش دادن، حضور فيزيکي و داشتن دانش و مهارت مناسب و نشان دادن تعهد به درمان (61)، بنزين (2001) دوري از بيماري (62) را راهکارهاي ارتقا دهنده اميد دانستهاند. نکتهاي که در زمينه اين متون وجود دارد اين است که تمامي اين متون در کشورهاي غربي انجام شدهاند و با توجه به وابسته به فرهنگ و
مذهب بودن مفهوم اميد (63, 64) نتايج آنها در کشور ايران مورد سوال ميباشد. همانطور که ذکر شد يکي از منابع موثر بر اميد در مطالعات قبلي حمايت بوده است (39, 57-59) و نتايج تحقيقاتي نشان ميدهد که بيماران پس از تشخيص بيماري نياز به حمايت دارند (19). حمايت شدت استرسهاي زندگي در بيماران را کاهش ميدهد (65). حمايت يكي از مكانيسمهاي مقابلهاي بزرگ و قوي براي مقابله موفقيتآميز و آسان افراد در زمان ابتلاء به سرطان ميباشد و تحمل اين مشكلات را براي بيماران تسهيل ميكند (66). حمايت نياز چند بعدي و حياتي است که در مراحل مختلف بيماري ميتواند پديد آيد. حمايت فرايندي است ارتباطي که در هر تعامل اجتماعي وجود دارد و داراي مراحلي چون برقراري ارتباط به عنوان قانون اصلي و زمينهاي براي حمايت، ايجاد يک شبکه ايمني، درک حمايت و خلق معني به عنوان رسالت حمايت ميباشد. محور اصلي حمايت توانمندسازي است که نشان دهنده کيفيت و اثرات مراحل حمايت و کارهاي حمايتي است. يعني هدف حمايت آن است که بيمار بتواند با سرطان زندگي کند (67). حمايت از بيمار به مجموعهاي از اعمال و رفتارهايي گفته ميشود که متضمن درک موقعيت و منزلت بيمار به عنوان انسان و پاسخ به نيازهاي جسمي، روحي و اجتماعي او شامل آگاهي دادن، ارج نهادن، محترم شمردن، پشتيباني کردن جسمي، عاطفي، مالي، حفاظت کردن، تامين استمرار مراقبتها و پيگيري و هماهنگ کردن ميباشد (68). در حقيقت، حمايت عبارت است از چهار گروه رفتار حمايتي شامل پشتيباني عاطفي، حمايت مادي، حمايت اطلاعاتي و حمايت ارزيابي (69). از جمله نيازهاي حمايتي بيماران پس از تشخيص بيماري نياز به رابطه نزديک و صميمي و احترام از سوي کادر درماني و صحبت کردن با آنها (19)، نياز به اطلاعات، عبادتکردن و رابطه با گروههاي حمايتي (70)، نياز به پذيرش توسط خانواده و دوستان و توجه به مراقبت بيشتر توسط خانواده ميباشد (71). پرستاران و ساير كاركنان كادر بهداشتي نيز در تامين مراقبتهاي حمايتي براي بيمار نقش اساسي را به عهده دارند (72). اين
عوامل نشان ميدهد که حمايت يکي از اصليترين نياز بيماران مبتلا به سرطان است (73). نتايج مطالعه هايسفيلد- ولف15و همکاران (2012) نشان داد که حمايت خانوادگي نقش مهمي در مقابله با سرطان دارد و سبب ميشود که بسياري از بيماران مبتلا جستجوي منابع اجتماعي و خانوادگي را راهکارهايي مهم براي رويارويي خود با سرطان بدانند (74). نتايج مطالعه دکر16(2007) نيز نشان داد حمايت دريافتي از دوستان و مادر بيشترين نقش را در مقابله با بيماري براي بازماندگان سرطان دوره نوجواني داشت ضمن اينکه حمايت دريافتي از مادر در درجه بالاتري نسبت به دوستان قرار داشت (75). نتايج تحقيق طالقاني و همکاران (2006) نشان داد که حمايت دريافتي از سوي همسر در زنان مبتلا به سرطان سينه داراي اهميت ميباشد (76). نتايج مطالعه ولوني و همکاران (39)، بوکلي17(2004)(77)، هرث (2002)(78)، بنزين (2001)(62) نشان داد که ارتباط مناسب با پرسنل درماني از عوامل موثر در حفظ اميد ميباشد.نتايج تحقيقات پورغزنين (1379)(51)، نگارنده (1384)(68)، سجاديان (1390)(79)، حيدري و همکاران (1388)(80) در ايران، نشان داد که مشارکتکنندگان پشتيباني توسط خانواده، فاميل و اطرافيان را از نظر مالي، عاطفي، رواني و معنوي و حمايت کارکنان درمان به خصوص پزشکان و پرستاران را مهمترين نيازهاي حمايتي خودشان عنوان نمودهاند که باعث حفظ روحيه و همکاري آنها در درمان شده است.
با توجه به مسائل ذکر شده بايد گفت که در مورد اميد و سطح آن در بيماران ايراني مبتلا به سرطان مطالعاتي در ايران انجام شده است (50, 81, 82). نتايج اين مطالعات نشان داد که بيماران ايراني مبتلا به سرطان سطح مناسبي از اميد دارند. از طرفي، در مورد ديگر جنبههاي
اميد مانند انواع، منابع و راهکارهاي ارتقاء دهنده اميد مطالعاتي در ايران صورت نگرفته است. از طرفي، اميد مفهومي وابسته به فرهنگ و مذهب است (63, 64) و به اين دليل نتايج مطالعات ديگر کشورها در ايران مورد سوال ميباشد. در ايران تنها در مطالعه رحماني (1391)(59) به اين موارد پرداخته شده است و در آن نيز با توجه به کيفي بودن مطالعه، فراواني انواع اميد، راهکارها و منابع اميد قابل بررسي نميباشد. به علاوه، اگرچه در مطالعاتي در ايران به اهميت حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در اميد بيماران مبتلا به سرطان اشاره شده است (51, 73, 79, 83) ولي با توجه به کيفي بودن اين مطالعات، تاييد آنها و بررسي شدت و نوع ارتباط نيازمند انجام مطالعه کمي ميباشد. تمامي اين مسائل محققين را به آن داشت تا در اين مطالعه، ماهيت اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني را در بيماران مبتلا به سرطان مورد بررسي قرار دهند.
تعريف واژههاي اختصاصي
سرطان
تعريف نظري: سرطان گروهي از بيماريها است که در آنها سلولها به طور غير عادي تکثير يافته و بافتهاي سالم را تخريب ميکنند (1).
تعريف عملي: سرطان در اين مطالعه بر اساس جواب پاتولوژي و تاييد فوقتخصص انکولوژي تعيين خواهد شد.
اميد
تعريف نظري: از نظر ريشهاي اميد از واژه Hapian به معني آرزو، انتظار و نگاه به جلو گرفته شده است (43). بنزين (1998) اميد را مفهومي پويا که داراي هفت خصوصيت مهم جهتيابي آينده، انتظارات مثبت، واقعگرايي، تنظيم اهداف، فعاليت، ارتباطات دروني و هدفمندي ميباشد و به عنوان يک نيروي دروني باعث غناي زندگي شده و باعث ميشود بيماران خود را فراتر از وضعيت کنوني تصورکنند تعريف ميکند (36). طبق نظر اشنايدر و همکاران (2003) اميد منعکس کننده توانايي انسانها در انجام دادن اعمال براي تعيين اهداف شفاف، توسعه راهبردهايي براي دستيابي به اهداف و ايجاد و حفظ انگيزش براي تداوم آن راهبردها ميباشد (84).
تعريف عملي: در اين مطالعه براي تعيين سطح اميد از شاخص اميد هرث (85) و براي تعيين انواع، منابع و راهکارهاي ارتقا دهنده اميد از پرسشنامهاي که بر اساس مطالعه کيفي در ايران (59) و مروري بر مطالعات انجام شده در ساير کشورها (23, 55, 56, 60, 62) طراحي شد استفاده گرديد که در فصل سوم در مورد آنها توضيح داده خواهد شد.
حمايت
تعريف نظري: حمايت از بيمار به مجموعهاي از اعمال و رفتارهايي گفته ميشود که متضمن درک موقعيت و منزلت بيمار به عنوان انسان و پاسخ به نيازهاي جسمي، روحي و اجتماعي او شامل آگاهي دادن، ارج نهادن، محترم شمردن، پشتيباني کردن جسمي، عاطفي، مالي، حفاظتکردن، تامين استمرار مراقبتها و پيگيري و هماهنگکردن ميباشد (83). درحقيقت،
حمايت عبارت است از چهار گروه رفتار حمايتي شامل پشتيباني عاطفي، حمايت مادي، حمايت اطلاعاتي و حمايت ارزيابي (69).
تعريف عملي: در اين مطالعه براي تعيين حمايت پرسنل درماني از پرسشنامه حمايت پرسنل درماني نورتوس (86) و براي حمايت اجتماعي از پرسشنامه حمايت اجتماعي واکس (87) استفاده گرديد که در فصل سوم در مورد آنها توضيح داده خواهد شد.
مرکز آموزشي- درماني
تعريف عملي: در اين مطالعه منظور مرکز آموزشي- درماني امام خميني (ره) استان اردبيل ميباشد.
اهداف پژوهش
الف) هدف كلي پژوهش: تعيين ماهيت اميد و ارتباط آن با حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز آموزشي – درماني امام خميني (ره) اردبيل، 1392
ب) اهداف اختصاصي پژوهش
1- تعيين سطح اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
2- تعيين سطح حمايت اجتماعي در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
3- تعيين سطح حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
4- تعيين ارتباط اميد و حمايت اجتماعي در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
5- تعيين ارتباط اميد و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
ج) اهداف فرعي
1- تعيين انواع اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
2- تعيين منابع اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
3- تعيين راهکارهاي ارتقا دهنده اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل
سوالات پژوهش
1- سطح اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل در چه حدي است؟
2- سطح حمايت اجتماعي در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل در چه حدي ميباشد؟
3- سطح حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل در چه حدي است؟
1-
4- آيا بين اميد و حمايت اجتماعي در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل ارتباطي وجود دارد؟
5- آيا بين اميد و حمايت پرسنل درماني در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل ارتباطي وجود دارد؟
6- انواع اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل شامل چه مواردي است؟
7- منابع اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل شامل چه مواردي است؟
8- راهکارهاي ارتقا دهنده اميد در بيماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مرکز درماني اردبيل شامل چه مواردي است؟
پيش فرضها
1- اميد منبع اساسي براي رويارويي با سرطان و ديگر بيماريهاي مزمن ميباشد (34).
2- در متون پزشکي و پرستاري بيشتر تحقيقات در زمينه اميد بر روي بيماران مبتلا به سرطان انجام شده و سرطان نسبت به ساير بيماريها تاثير بيشتري روي اميد دارد (49).
3- حمايت يكي از مكانيسمهاي مقابلهاي بزرگ و قوي براي مقابله موفقيتآميز و آسان افراد در زمان ابتلاء به سرطان ميباشد و تحمل اين مشكلات را براي بيماران تسهيل ميكند (66).
4- حمايت اجتماعي راهکاري مهم براي رويارويي با سرطان ميباشد (74).
5- ارتباط مناسب با پرسنل درماني از عوامل موثر در حفظ اميد ميباشد (62).
در اين فصل با مروري بر متون نظري ابتدا به مفاهيم سرطان، اميد، حمايت اجتماعي و حمايت پرسنل درماني اشاره شده و سپس به نتايج مهمترين پژوهشهاي مرتبط با مطالعه حاضر پرداخته شده است.
سرطان
لغت سرطان يک واژه عمومي است و به تعداد مختلف بيماري که به علت تقسيم سلولي غير طبيعي ايجاد شده و به بافتهاي طبيعي بدن حمله ميکنند گفته ميشود (88). سرطان يک بيماري مستقل با علت واحد نيست بلکه دربرگيرنده مجموعهاي از بيماريهاي مجزا است که داراي علل، تظاهرات، درمانها و پيشآگهيهاي متفاوت ميباشد (89). تقريباً 150 نوع سرطان در انسانها ديده شده و حداقل 500 نوع مختلف عامل ايجاد کننده سرطان شناسايي شدهاند (90).
سرطان فرايندي بيماريزا است و هنگامي آغاز ميشود که سلول غير طبيعي به دليل جهش ژنتيکي DNA سلولي تغيير شکل ميدهد. اين سلول غير طبيعي بدون توجه به پيامها يا سيگنالهاي تنظيم کننده رشد در محيط اطراف سلولي به طور غير طبيعي شروع به تکثير مينمايد و ژن حمايتي تومور در DNA سلولها به رشد سريع سلول کمک کرده و ژنهاي تعمير کننده DNA نميتوانند اشتباهات مذکور را جبران کنند و باعث جهش بيشتر ميشوند. سپس، سلولها ويژگيهاي تهاجمي يافته و تغييراتي نيز در بافتهاي اطراف به وقوع ميپيوندد. در نهايت، سلولها از درون اين بافتها به عروق لنفي و خون نفوذ کرده و به سلولهاي ديگر مناطق بدن حمله ميکنند (89). سرطان ميتواند تحت تاثير فاکتورهاي خارجي مثل
مواد شيميايي سمي در دود سيگار، اشعهها و ويروسها يا فاکتورهاي داخلي مانند هورمونها، وضعيت ارثي و ايمني ايجاد شود (5).
اپيدميولوژي سرطان
سرطان دومين علت مرگ و مير بعد از بيماريهاي قلبي عروقي در ايالات متحده آمريکا ميباشد (88, 91). سرطان شايعترين و شديدترين بيماريهاي مشاهده شده در پزشکي و به عنوان يکي از معضلات سلامتي در دنيا مطرح بوده و شيوع آن در حال افزايش ميباشد (3). سرطان ريه در مردان بعد از سرطان پروستات و در زنان بعد از سرطان پستان از علتهاي مهم مرگ ميباشد (91).
در سال 2007، 12 ميليون مورد جديد سرطان و نزديک به 6/7 ميليون نفر مرگ ناشي از اين بيماري در جهان رخداده است (5, 6) و پيش بيني شده است تا سال 2030 تعداد موارد جديد سرطان و مرگ ناشي از آن به ترتيب به 4/26 و 17 ميليون نفر نيز برسد (7).
در کشورهاي منطقه مديترانه شرقي سازمان بهداشت جهاني سرطان چهارمين عامل مرگ و مير و يک مشکل مهم سلامتي رو به گسترش ميباشد (8). در ايران نيز سرطان پس از بيماريهاي قلبي – عروقي و تصادفات سومين عامل مرگ و مير بوده (9) و بيشتر از 30 هزار نفر در اثر سرطان در هر سال فوت مينمايند (10) و سالانه بيش از 50 هزار مورد جديد سرطان در ايران بروز مينمايد (11) و پيش بيني ميشود تا سال 2020 تعداد مرگ و مير سرطان در ايران به 62 هزار نفر برسد (12).
بر اساس آمارهاي منتشر شده توسط وزارت بهداشت تعداد موارد ابتلا به سرطان در سال 1382، 3849 نفر بوده که در سال 1387 به 76159 نفر رسيده است (13). مطالعه موسوي و همکاران نيز نشان داد که در سال 1383 ميزان بروز سرطان براي زنان 98 در صد هزار نفر و براي مردان 110 درصد هزار نفر و ميزان مرگ 41 در صد هزار نفر براي زنان و 65 در صد هزار نفر براي مردان بوده است (14). در سال 1385 نيز از تعداد کل 59786 مورد سرطان ثبت شده تعداد 33770 مورد مربوط به مردان و 26016 مورد مربوط به زنان و در سال 1386 از تعداد کل 62040 مورد سرطان ثبت شده تعداد 34636 مورد مربوط به مردان و 27404 مورد مربوط به زنان بوده است (15).
سرطان در تمامي گروههاي قومي، نژادي، سني، جنسي و گروههاي اقتصادي و اجتماعي ميتواند پديدار شود و تمامي انسانها قابليت ابتلا به اين بيماري را دارند (82). اگرچه سرطان ميتواند تمامي گروههاي سني را مبتلا سازد اما وقوع آن در افراد سنين بالاي 65 سال بيشتر است و به طور کلي مردان بيشتر از زنان به اين بيماري مبتلا ميشوند. همچنين، سرطان در مناطق و کشورهاي صنعتي از وقوع بالاتري برخوردار است (89).
با توجه به افزايش اميد به زندگي و افزايش درصد سالمندي در کشور ايران انتظار ميرود که در دهههاي آينده ميزان بروز سرطان به طور قابل توجهي افزايش يابد (80).
علل سرطان
محققين اظهار داشتهاند سرطان در نتيجه عملکرد همزمان عوامل متعددي ايجاد ميشود (90) و تنها 5 الي 10 درصد از سرطانها به علت مشکلات ژنتيکي به وجود ميآيند (92) و 95-90 درصد آنها به علت عوامل محيطي و سبک زندگي افراد ايجاد ميشوند. از ميان عوامل محيطي مهمترين عوامل خطر ايجاد کننده سرطان سيگار کشيدن، چاقي، مصرف الکل، عوامل عفوني، نور خورشيد، فشارهاي رواني، آلودهکنندههاي محيطي و مواد غذايي ميباشند (93).
درمانهاي سرطان
درمان سرطان وابسته به نوع و مرحله سرطان ميباشد. شيميدرماني يکي از درمانهاي مورد استفاده است و در آن از داروهاي سايتوتوکسيک براي از بين بردن سلولهاي سرطاني استفاده ميشود. اين درمان از بسياري از سالهاي قبل استفاده شده و امروزه صدها داروي شيميدرماني وجود دارند که براي هر بيماري بسته به نوع و مرحله سرطان استفاده ميشوند. اين نوع درمان به صورت خوراکي، تزريق داخل وريدي يا مستقيم به قسمتي از بدن وجود دارد و ممکن است يکبار در روز يا يکبار در ماه وابسته به نوع و مرحله سرطان استفاده شود. انواع مختلفي از شيميدرماني وجود دارد که پزشکان متخصص انکولوژي از طريق بررسي تاريخچه پزشکي بيمار، وضعيت سلامتي و تستهاي آزمايشگاهي براي تعيين اينکه کدام رژيم درماني برتر از ديگري است استفاده ميکنند (88).
از درمانهاي ديگر سرطان جراحي ميباشد. برداشتن کامل توده سرطاني با عمل جراحي متداولترين روش درماني مورد استفاده براي سرطان است و همچنان به عنوان يک روش ايده آل باقي مانده است.
جراحي اولين روش انتخابي درمان است و با هدف پيشگيري، تسکين و ترميم انجام ميگيرد (89).
درمان ديگر راديوتراپي بوده که در آن براي ممانعت از رشد سلولهاي سرطاني و يا نابودي آنها از تشعشعات يونيزه استفاده ميشود. بيش از نيمي از بيماران مبتلا به سرطان در مرحلهاي از درمان يکي از اشکال راديوتراپي را دريافت ميکنند. در مواردي که تومور به صورت جراحي قابل برداشتن نيست و يا سرطان بر گرههاي لنفي منطقهاي متاستاز داده است از راديوتراپي براي کنترل بيماري بدخيم استفاده ميشود (89).
اگرچه جراحي، راديوتراپي و شيميدرماني توانستهاند ميزان بقاي بيماران مبتلا به سرطان را بهبود بخشند اما بسياري از سرطانهايي که به درمان پاسخ نشان دادهاند پس از مدتي مجدداً عود ميکنند. اين مساله به ويژه در رابطه با سرطانهاي



قیمت: تومان


پاسخ دهید