دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان
دانشکده علوم انساني
گروه : تاريخ و فلسفه آموزش و پرورش
پايان نامه جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد (MA)
رشته: تعليم و تربيت اسلامي
عنوان:
بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي 91-1390
استاد راهنما:
دکتر زهرا حضرتي صومعه
استاد مشاور:
دکتر پرويز رحماني
دانشجو:
علي محمودي
آبان ماه 91

تقديم به :
به پاس تقدير از زحمات و حمايت هاي همسر مهربانم که هميشه مشوق و پشتيبان بنده در تمام مراحل زندگي خصوصاً ادامه تحصيل بوده اين پايان نامه را به ايشان تقديم مي کنم.

سپاسگزاري:
سپاس ايزد منان را که توفيق فراگيري علم بر من عطا فرمود و مرا در کوران مشکلات و سختيها ياري نمود تا اين رساله را با موفقيت به پايان برسانم.
در طول دوران تحصيلي و تهيه اين پايان نامه از راهنماييها و مساعدتهاي استادان و دوستان عزيزي بهره بردهام که در اينجا لازم است از همه ايشان مراتب سپاس قلبي و تشکر خالصانه خود را داشته باشم. از استادان فرهيخته سرکار خانم دکتر زهراء حضرتي صومعه که زحمت راهنمايي اين رساله را برعهده داشته و جناب آقاي دکتر پرويز رحماني که زحمت مشاوره اين رساله را بر عهده داشته و با راهنماييهاي ايشان در جهت تکميل کار و رفع نواقص ياري رسان بنده بوده اند، کمال تقدير و تشکر را دارم.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول – کليات پژوهش
1-1. مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….4
1-2. بيان مسئله ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….6
1-3. اهميت موضوع و ضرورت تحقيق……………………………………………………………………………………………………………..8
1-4. سوالات تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………………………11
1-5. اهداف تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………………………..12
1-6. حدود پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………………………12
1-7. تعاريف مفاهيم و اصطلاحات پژوهش …………………………………………………………………………………………………..13
فصل دوم- پيشينه پژوهش و تدوين چارچوب نظري
1-1. مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….16
1-2. مباني نظري دينداري ……………………………………………………………………………………………………………………………17
1-2-1. تبيين فلسفي دين……………………………………………………………………………………………………………………………..17
1-2-2. تبيين جامعه شناختي دين ………………………………………………………………………………………………………………20
1-2-3. کنش اجتماعي دين…………………………………………………………………………………………………………………………..21
1-2-4. حمايت اجتماعي ……………………………………………………………………………………………………………………………….23
1-2-5. نظريه ديني دورکيم…………………………………………………………………………………………………………………………..24
1-2-6. نظريه تفاهمي وبر ……………………………………………………………………………………………………………………………..26
1-2-7. ديدگاه جامعه شناختي و تربيت ديني ……………………………………………………………………………………………..27
1-2-8. تبيين روانشناختي دين ……………………………………………………………………………………………………………………28
1-2-9. نظريه هاي تحول روانشناختي دين ………………………………………………………………………………………………….28
1-2-10. نظريه هاي تحول ديني ………………………………………………………………………………………………………………….30
1-2-11. رويکرد انگيزشي به دين …………………………………………………………………………………………………………………32
1-2-12. ديدگاه روان شناختي و تربيت ديني ……………………………………………………………………………………………..34
1-2-13. کنش انگيزشي دين ……………………………………………………………………………………………………………………….35
2-2-1. بخش دوم : جنگ نرم از نظر قرآن …………………………………………………………………………………………………..35
2-2-2. مفهوم جنگ نرم ……………………………………………………………………………………………………………………………….37
2-2-3. تاريخچه جنگ نرم…………………………………………………………………………………………………………………………….38
2-2-4. چيستي و اهداف جنگ نرم ………………………………………………………………………………………………………………41
2-2-5. ابزارهاي جنگ نرم ……………………………………………………………………………………………………………………………43
2-3. تحقيقات انجام شده قبلي ……………………………………………………………………………………………………………………..44
2-3-1. تحقيقات داخلي ………………………………………………………………………………………………………………………………..45
2-3-2.تحقيقات خارجي ………………………………………………………………………………………………………………………………..48
2-4. نقدي بر تحقيقات انجام شده ………………………………………………………………………………………………………………..49
2-5. چارچوب نظري ……………………………………………………………………………………………………………………………………..50
2-6. فرضيات تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………………………………..55
2-7. متغيرهاي تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………………………..56
متغير مستقل ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….56
متغير وابسته ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………56
2-8. تعريف نظري و عملياتي متغيرهاي تحقيقي …………………………………………………………………………………………56
فصل سوم – روش پژوهش
3-1. مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….66
3-2. روش تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………………………………..66
3-3. جامعه آماري ………………………………………………………………………………………………………………………………………….67
3-4. حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………………………………………………….68
3-5. شيوه هاي نمونه گيري ………………………………………………………………………………………………………………………….68
3-6. ابزار جمع آوري داده ها …………………………………………………………………………………………………………………………69
3-7. واحد تحليل ……………………………………………………………………………………………………………………………………………69
3-8. پايايي يا قابليت اعتماد ………………………………………………………………………………………………………………………….70
3-9. اعتبار يا روايي ……………………………………………………………………………………………………………………………………….71
3-10. آماره هاي لازم جهت تجزيه و تحليل اطلاعات …………………………………………………………………………………72
فصل چهارم – تجزيه و تحليل اطلاعات (يافته ها)
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..74
1-4. بخش اول : توصيف جمعيت نمونه ……………………………………………………………………………………………………….75
2-4. بررسي فرضيه هاي تحقيق (آمار استنباطي ) ………………………………………………………………………………………85
تحليل هاي دو متغيره …………………………………………………………………………………………………………………………………….85
فصل پنجم – نتيجه گيري
5-1. مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….98
5-2. يافته هاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………………..100
5-3. نتيجه گيري ………………………………………………………………………………………………………………………………………..104
5-4. پيشنهادهاي حاصل از پژوهش …………………………………………………………………………………………………………..107
5-5. پيشنهادات براي محققان آينده ………………………………………………………………………………………………………….107
5-6. محدوديت هاي پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………108
منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..109
ضمائم …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..115
پرسش نامه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..116
چکيده انگليسي ……………………………………………………………………………………………………………………………………………121
طرح روي جلد انگليسي ……………………………………………………………………………………………………………………………….122
فهرست جداول
جدول 1-2 ، تعريف عملياتي باور ديني …………………………………………………………………………………………………………60
جدول 2-2، تعريف عملياتي وظايف ديني………………………………………………………………………………………………………62
جدول 3-2، تعريف عملياتي تاثير گذاري کتب ديني دانشگاه ……………………………………………………………………..63
جدول 4-2تعريف عملياتي اعتقاد به تاثير گذاري جنگ نرم………………………………………………………………………….64
جدول1-4 توزيع پاسخگويان بر حسب جنسيت …………………………………………………………………………………………..75
جدول2-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان سن ………………………………………………………………………76
جدول3-4 توزيع پاسخ گويان بر حسب وضعيت تاهل ………………………………………………………………………………….77
جدول4-4 توزيع پاسخگويان بر حسب مقطع تحصيلي ………………………………………………………………………………..78
جدول 5-4 توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان درآمد بر حسب هزارتومان …………………………………………………79
جدول 6-4 توزيع پاسخگويان بر حسب وضعيت مسکن ……………………………………………………………………………..80
جدول 7-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان باورهاي ديني …………………………………………………….81
جدول 8-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان انجام وظايف ديني …………………………………………….82
جدول 9-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان اعتقاد به تاثير گذاري کتب ديني دانشگاه ………..83
جدول 10-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان اعتقاد به تاثير گذاري جنگ نرم …………………….84
جدول 11-4 همبستگي بين ميزان محتواي کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان ……..85
جدول 12-4 همبستگي بين تاثير گذاري جنگ نرم و محتواي کتب ديني دانشگاهي ……………………………….86
جدول 13-3 همبستگي بين نحوه تدريس استادان کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………87
جدول 14-4 همبستگي بين نحوه تدوين مطالب کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان..88
جدول 15-5 همبستگي بين نحوه آزمون کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان ……………89
جدول16-4 رابطه بين شخصيت استادان کتب ديني و تاثير گذاري بر وضعيت اعتقادات ديني دانشجويان………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..90
جدول 17- 4 ضرايب همبستگي چند گانه، ضريب تعيين، ضريب تعديل يافته و خطاي معيار برآورد……….92
جدول 18-4 ضرايب استاندارد شده و استاندارد نشده رگرسيوني متغير موثر بر ميزان اعتقادات ديني دانشجويان………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..94
جدول 19-4 ضرايب همبستگي چند گانه، ضريب تعيين، ضريب تعديل يافته و خطاي معيار برآورد…………95
جدول 20-4 ضرايب استاندارد شده و استاندارد نشده رگرسيوني متغير موثر بر ميزان تاثير گذاري جنگ نرم…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….96
فهرست نمودار
نمودار1-4 توزيع پاسخگويان بر حسب جنسيت …………………………………………………………………………………………..75
نمودار2-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان سن ………………………………………………………………………76
نمودار3-4 توزيع پاسخ گويان بر حسب وضعيت تاهل ………………………………………………………………………………….77
نمودار4-4 توزيع پاسخگويان بر حسب مقطع تحصيلي ………………………………………………………………………………..78
نمودار 5-4 توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان درآمد بر حسب هزارتومان …………………………………………………79
نمودار 6-4 توزيع پاسخگويان بر حسب وضعيت مسکن ……………………………………………………………………………..80
نمودار 7-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان باورهاي ديني …………………………………………………….81
نمودار 8-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان انجام وظايف ديني …………………………………………….82
نمودار 9-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان اعتقاد به تاثير گذاري کتب ديني دانشگاه ………..83
نمودار 10-4 توزيع جمعيت مورد مشاهده بر حسب ميزان اعتقاد به تاثير گذاري جنگ نرم …………………….84
نمودار 11-4 همبستگي بين ميزان محتواي کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان ……..85
چکيده:
هدف اصلي اين پژوهش بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي1390-1391بوده است، مطالعه حاضر، به لحاظ اجرا از نوع پيمايشي، به لحاظ معيار زمان، مقطعي؛ به لحاظ معيار كاربرد، كاربردي و به لحاظ معيار ژرفايي، پهنانگر است، جامعه آماري در اين پژوهش، کليه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان مي باشد که تعداد آنها 14000 نفر ميباشد، حجم نمونه اين پژوهش با استفاده فرمول حجم کوکران به تعداد 222 نفر تعيين شده است، روش نمونهگيري در اين پژوهش خوشهاي دو مرحلهاي و تصادفي ساده ميباشد. ابزار جمع آوري دادهها در اين پژوهش پرسش نامه محقق ساخته است، که اعتماد آن با استفاده از آلفاي کرونباخ 0.745 بدست آمد . براي سنجش اعتبار پرسشنامه طراحي شده، از اعتبار صوري استفاده شده است. مهمترين نظريههاي مورد بررسي نظريه ديني دورکيم، نظريه تفهمي وبر، ديدگاه جامعه شناختي و تربيت ديني، تبيين روان شناختي دين(نظريههاي تحول روان شناختي دين)، نظريههاي تحول ديني(نظريه آلپورت پياژه، الکيد، گلدمن) بوده است،
نتايج تحقيق نشان داد که بين محتواي کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطه وجود دارد، بين تاثير گذاري جنگ نرم و محتواي کتب ديني دانشگاهي رابطه معنادار وجود دارد،
بين نحوه تدوين مطالب کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطه وجود دارد، بين نحوه آزمون کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطه وجود دارد، بررسي و نتايج اين مطالعه نشان داد که بيش از 43 درصد تغييرات متغير وابسته(ميزان اعتقاد ديني دانشجويان) از طريق محتواي کتب ديني دانشگاهي، نحوه تدريس استادان کتب ديني، نحوه تدوين کتب ديني دانشگاهي، شخصيت استادان کتب ديني دانشگاهي تبيين شده است. در بين مولفههاي مورد بررسي، متغير محتواي کتب ديني داراي بيشترين اهميت است و سهم بيشتري در تبين متغير وابسته دارد و پس از آن شخصيت استادان کتب ديني دانشگاهي، و نحوه تدريس آنها به ترتيب بيشترين نقش را در تبيين متغير ميزان اعتقادات ديني دانشجويان داشتهاند.
بررسي تاثير متغير اعتقادات ديني دانشجويان بر تاثير گذاري جنگ نرم با استفاده از تحليل رگرسيون تک متغيره انجام شد، نتايج اين بررسي نشان داد 37 درصد تغييرات متغير وابسته(تاثير گذاري جنگ نرم) از طريق متغير وضعيت اعتقاد ديني دانشجويان تبيين شده است.
کليد واژهها: جنگ نرم، اعتقادات ديني،محتواي کتب ديني دانشگاهي، دانشجويان.

فصل اول
کليات پژوهش
1-1. مقدمه
دين و مذهب يکي از اساسيترين و مهمترين نهادهايي است که جامعه بشري به خود ديده است، به طوري که هيچ گاه بشر خارج از اين پديده زيست نکرده و دامن از آن بر نکشيده است به نظر يونگ ريشه کلمه دين در زبان لاتين معلوم ميشود. معني آن عبارتست از “تفکر از روي وجدان ويا توجه کمال” دربارة آن چيزي است که رودلف اتو آنرا شيئي قدسي و نوراني دانسته کيفيت قدسي و نوراني علتش هر چه باشد، حالتي است که به انسان دست ميدهد، بيآنکه اراده او در آن دخيل باشد. کيفيت قدسي و نوراني عبارت است از خاصيت چيزي که به چشم ديده ميشود يا اثر يک وجود حاضر ولي ناديدني بزعم يونگ “دين حالتي خاص از روح انسان است که بر طبق معني اصلي کلمه دين در زبان لاتين ميتوان آن را به اين عبارت تعريف کرد. دين عبارتست از حالت مراقبت و تذکر و توجه دقيق به بعضي از عوامل موثر که بشر عنوان “قدرت قاهره” را به آن اطلاق مي کند و آنها را به صورت ارواح، شياطين، خدايان، قوانين، صور مثالي، کمال مطلوب و غيره تجسم مي کند(يونگ، 1382: 5).
همه انسان ها، حتي در دوران کودکي و تا آخرين لحظات زندگي خود، در پي شناخت خدا، دنيا، قيامت و مسايل ديني ديگر است. برخي سوالات، هميشه فکر و ذهن انسان ها را به خود مشغول کرده است اينکه از کجا آمده است؟ به کجا مي رود؟ خدا کيست؟ دنيا چگونه به وجود آمده است و….
گرايش به دين و دينداري در بين نوجوانان و جوانان عميق ميشود. افراد پس از طي دورهي کودکي و رسيدن به مرحلهاي که در آن از لحاظ فکري عميق تر ميشوند و مسايل مختلف معنوي گستره ذهن آنان را در بر ميگيرد و در پي يافتن پاسخ براي سوالات گسترده خود هستند.
توجه به سوالات مختلف نوجوانان و يافتن پاسخي مناسب براي آنها از اين جهت داراي اهميت است که اگر نوجوانان جوابي مناسب براي سوالات خود نيابند، از دين زده شده و شايد به کجرويهاي ديني گرايش يابند. اما اگر به سوالات ديني نوجوانان پاسخ صحيحي و مناسبي داده شود، دين در پيکره زندگي افراد جاي مناسبي مييابد.
از سوي ديگر در ساليان اخير چهره ي جديدي از قدرت در عرصه تعامل ميان كشورها پديدار شده كه انديشه و تفكر جامعه را مورد تهاجم خود قرار داده است، با توجه به اينكه جبهة اصلي جنگ نرم در داخل كشور، فضاي دانشگاه ميباشد، نقش اساتيد و دانشجويان به عنوان فرماندهان جنگ و افسران جوان حايز اهميت ميباشد. جنگ نوعي منازعه خشونت آميز سياسي است كه بين گروههاي انساني رخ ميدهد. اين منازعه سياسي اجتماعي با توجه به ماهيت، اهداف و ابزارهاي آن، به انواع مختلفي تقسيم ميشود. يكي از اشكال جنگ كه بر مبناي ابزار و ماهيت قدرت در آن از ديگر انواع متمايز ميشود، جنگ نرم است. با وجود اين، همه اشكال جنگ، مصداق و تجلي روابط قدرت و متضمن اعمال قدرت ميباشند. از اين رو، مهمترين وجه تمايز انواع مختلف جنگ، ماهيت قدرت و چگونگي اعمال آن است، به طوري كه دو نوع جنگ سخت و نرم قابل تصور و تحقق ميباشد. در جنگ سخت، قدرت ماهيتي سخت افزاري دارد كه به صورت قهرآميز، مستقيم و آشكار اعمال ميگردد، در حالي كه در جنگ نرم، ماهيت قدرت، نرم افزاري است كه به شيوه غير قهرآميز، غيرمستقيم و نهان اعمال ميشود. بنابراين، شيوهها، سازو كارها و ابزار اعمال قدرت در جنگ نرم با جنگ سخت متفاوت است. به سخن ديگر، فناوريهاي قدرت در جنگ نرم، ماهيتي نرم افزاري دارد كه بسيار خفي و پيچيده ميباشد، به گونهاي كه مهمترين وجه مميزه جنگ نرم، فناوريهاي قدرت در آن است كه كمتر مورد توجه قرار گرفته و تبيين ميگردد. محقق در اين تحقيق بر آن است تا نقش کتب ديني دانشگاهي را در رابطه با تقويت اعتقادات ديني جوانان مورد بررسي قرار دهد، اين پژوهش از پنج فصل تشكيل شده است در فصل اول به بيان كليات تحقيق پرداخته ميشود كه شامل بيان مسئله، اهميت و ضرورت تحقيق، اهداف پژوهش، حدود پژوهش و تعريف مفاهيم و اصطلاحات است.
در فصل دوم پژوهش به نظريه هاي مطرح، تحقيقات انجام شده قبلي(تحقيقات داخلي، خارجي و نقدي بر اين تحقيقات)، تاريخچه موضوع، چارچوب نظري تحقيق، مدل نظري تحقيق، فرضيات، متغيرهاي مستقل و وابسته پژوهش و سپس به تعريف نظري و عملياتي متغيرهاي مطرح در تحقيق پرداخته ميشود.
فصل سوم اين پژوهش شامل روش تحقيق، طرح تحقيق، جامعه آماري، حجم نمونه، روش هاي نمونهگيري، ابزارگردآوري اطلاعات، اعتبار و اعتماد پرسشنامه و آماره هاي لازم جهت تجزيه وتحليل اطلاعات است.
در فصل چهارم اين پژوهش به سيماي پاسخگويان، يافته هاي توصيفي، يافتههاي استنباطي پرداخته ميشود. فصل پنجم اين پژوهش شامل يافتههاي پژوهش، نتيجهگيري، پيشنهادات(پيشنهادات حاصل از اين تحقيق و پيشنهاداتي براي محققين بعدي) و محدوديتهاي پژوهش است.
1-2. بيان مسئله
جامعهي ايران از ديرباز با مذهب انس و الفت داشته و باورهاي ديني، نقطه عطفي در بپاخيزي و شکل بنديهاي جديد اجتماعي گذشته و حال بودهاند؛ چنانکه به عنوان نمونه، انقلاب اسلامي ايران بر پايه مذهب شناخته ميشود؛ اما آيا پس از انقلاب اسلامي، دين و مذهب در نسلهاي بعدي اين مرز و بوم نهادينه و دروني شده است؟ و آيا ارزش ها، اعتقادات و عمل به شعائر ديني جايگاه ممتاز خود را در زندگي نسل جديد حفظ کرده است؟ اگر پاسخ مثبت است، چه راهکارهايي براي تداوم اين وضع مطلوب وجود دارد و اگر نه، چه بايد کرد؟ برخي از مطالعات پيشين نتايجي به دست دادهاند که تا اندازهاي به نظر بدبينانه ميرسند و محقق را به کنجکاوي بيشتر تشويق مينمايد؛ براي مثال طالبان مينويسد:”بعد از گذشت 20 سال از عمر انقلاب اسلامي در ايران، بسياري از مردم با مشاهده برخي شيوههاي رفتاري جوانان به اين نتيجه رسيدهاند که اعتقادها و رفتارهاي اين دسته از افراد که تمامي سالها زندگيشان را در ظل اين نظام ديني سپري نمودهاند، چندان مطلوب و خرسند کننده نيست و جامعه در انتقال ارزشها و موازين ديني به نسل جديد خود کاملاً با شکست روبه رو شده است(طالبان، 1377: 123). همچنين برخي بررسيها نشان ميدهد در مقايسه با کشورهاي کانادا، امريکا و ترکيه، اگر چه جوانان ايراني خود را مذهبيتر ميدانند اما نسبت به انجام دادن مناسک مذهبي رغبت کمتري دارند(کاظميپور، 1386: 54-57). به ويژه در دوران حاضر با گسترش علم و فناوري، سريع شدن تغييرات اجتماعي و فرهنگي نسبت به گذشته و شکافهاي بين نسلي که يکي از پيامدهاي آن است، اين نگراني بيشتر شده است. از سوي ديگر جنگ نرم که همان جنگ اطلاعاتي، جنگ رواني، تبليغاتي و سايبري ميباشد در واقع اقداماتي است که باعث دگرگوني در هويت فرهنگي و الگوهاي رفتاري مورد قبول يک نظام سياسي ميگردد.
در جنگهاي دنيا از زماني که تمدن شکل گرفت تا به امروز، در کنار درگيريهاي نظامي و استفاده از سلاحهاي نظامي هميشه بحث عمليات رواني و تاثير گذاري رواني بر يک کشور يا دولت مدنظر بوده است. امروزه در جريان تعريف از جنگ نرم آن را نوع جديدي از نبرد ميشناسند که در حوزه رسانه اتفاق ميافتد زيرا با گسترده شدن رسانهها، ابزار و پيچيدگي و سرعت فضاي تبادل اطلاعات، جنگ نرم به پديدهاي اطلاق ميشود که يک کشور بدون اين که به جنگ نظامي با کشور ديگر بپردازد ميتواند آن را دچار فروپاشي کند و بر آن کشور تاثير بگذارد و ذهن مردم آن کشور را تحت تاثير قرار دهد.
با پيروزي انقلاب اسلامي ايران عمليات رواني دشمن در کنار جنگ نظامي بر امت اسلامي تحميل شد و با پايان يافتن جنگ تحميلي، جنگ نرم و عمليات رواني بر عليه جمهوري اسلامي ايران شدت گرفت. با توجه به اينکه در جنگ سخت هشت ساله دفاع مقدس دشمن سنگرهاي مرزي را نابود ميکرد، اما در جنگ نرم به سراغ سنگرهاي معنوي ميآيد که آنها را منهدم سازد. در جنگ سخت و نظامي دشمن نفوذ در مرزها را هدف گرفت، اما در جنگ نرم به سراغ ايمانها، معرفتها، عزمها، پايه و ارکان اساسي نظام و کشور آمده و ميخواهد در نهايت دين را نابود سازد.
از آنجا که دانشگاهيان از جمله دانشجويان به دليل احراز موقعيتهاي خاص اجتماعي، از مقبوليت خوبي برخوردارند و ميتوانند نقش الگويي(گروه مرجع) را ايفا كنند؛ بنابراين، تربيت آنان به معناي صحيح كلمه براي جامعه، حائز اهميت است، آن هم تربيت نيروهاي انساني متعهد كه از تفكر مذهبي و ايمان ديني برخوردار باشند. اين مطلب از جمله هدفهايي است كه در چارچوب برنامههاي نهادهاي آموزش عالي پيش بيني شده است. به همين منظور کتب تدوين شده، در دانشگاه ها طرح ريزي و ساماندهي شدهاند؛ به گونهاي كه در مصوبات شوراي عالي برنامه ريزي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري هدف از اراية اين دروس، افزايش شناخت و سطح آگاهي دانشجويان نسبت به مسائل ديني، اطلاع از ارز شهاي اسلامي و در نهايت ايجاد تغييرات مطلوب در الگوهاي رفتاري ذكر شده است. در اين تحقيق سعي بر اين است که با توجه به ورود اکثريت جوانان به دانشگاه، در اوايل سن جواناني، در تحقيق حاضر به بررسي تاثير کتب دانشگاهي به عنوان منابع مورد مطالعه و استفاده دانشجويان در طي دوران تحصيل، در مقابله با تهديدات جنگ نرم و وضعيت اعتقادي جوان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان پرداخته شود. اين پژوهش درصدد پاسخگويي با اين سوال اصلي است:
کتب ديني دانشگاهي چه نقشي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي1391-1390 دارد؟
1-3. اهميت موضوع و ضرورت تحقيق
هيچ جامعه شناخته شدهاي در طول تاريخ بدون دين نبوده است(دوركيم،1383 : 329) در طول ادوار مختلف تاريخ و در جوامع متفاوت، اديان به اشكال مختلف وجود داشتهاند. در اين ميان، دين در جامعه ايران نيز از جايگاهي خاص برخوردار بوده و هست. در طول تاريخ، ايران هميشه جامعهاي ديني بوده و دين در آن همهگير بوده است، به گونهاي كه غالب اوقات دين فرا نهادي بوده كه ساير اجزاء جامعه را تحت الشعاع خود قرار ميداده است(كاظمي و فرجي،1382، 21). شايد به جرأت بتوان گفت كه مطالعه جامعه شناختي در هر زمينهاي در ايران بدون لحاظ كردن دين ناممكن است .
پژوهشهاي انجام شده در ايران نيز مؤيد اين مطلب است، چرا كه اغلب آنها، دين را به عنوان عاملي با تاثيرات مستقيم يا غيرمستقيم در نظر گرفتهاند. در واقع دغدغه دينداري در جامعه ايراني، دغدغهاي جدي است (فرجي و حميدي،1387 ،6).
با توجه به گفته فوق، برخي از ضرورتهاي مطالعه علمي دين داري در اين بين به قرار زير است:
1. نفوذ پايدار دين در سطوح مختلف جامعه ايران و تأثير آن در شكل دهي به كنشهاي افراد.
2. زيربنا بودن دين براي ساير نهادها(سياست، آموزش و پرورش و …) و مبناي عمل بودن در سياستگذاري و برنامهريزي براي آنها.
3. نقش مؤثر دين در شكل گيري تحولات اجتماعي در ايران در دهه هاي اخير (جنبش مشروطه، نهضت پانزده خرداد، انقلاب اسلامي و …) (شجاعي زند و ديگران، 1385 ،57).
4. جوان بودن ساختار جمعيت كشور و اهميت مطالعه علمي و واقع نگرانه روحيات و نگرشهاي آنان درباب موضوعات مختلف به ويژه دينداري و جهت گيري ديني، به منظور ترسيم تصويري واقعنگر از وضعيت كنوني و نيز ارائه دورنمايي از وضعيت آتي جامعه.
5. مهم بودن مدلهاي سنجش تجربي دين داري ارائه شده از سوي انديشمندان غربي، از آموزههاي مسيحي و شرايط اجتماعي و تاريخي غرب و عدم امكان استفاده از آنها در مطالعهي وضعيت دينداري مسلمانان ايراني.
از سوي ديگر ضرورت تحقيق و تبيين جنگ نرم به اهميت جوانان اسلامي در منطقه خاورميانه بستگي دارد که تهديدي جدي براي غرب و باندهاي بين المللي زر و زور که به دنبال تسلط بر منافع ملت ها و نابودي هويت ملي جوامع بشري هستند و به اين نتيجه رسيده اند که همان گونه که استعمار به شيوه هاي قديم، ديگر جواب گوي نيازها و اقتضائات امروزه نيست و بايد در قالب استعمار نو وارد برخي از کشورها شد، از طريق جنگ سخت نيز چندان نميتوان موفقيت هاي مورد نظر را کسب کرد. بنابراين سعي ميکنند با تمرکز بر مسائل فکري، ايدئولوژيک و فرهنگي و در واقع با گشودن جبهه جنگ نرم، به اهداف خود برسند؛ و در اين راه عملکرد، آرمان و اهداف جمهوري اسلامي ايران خطري جدي براي آنهاست. لذا با کليه امکانات زنجيرهاي، متنوع و بسيار گسترده نظامي، فرهنگي، رسانهاي و … در پي براندازي نظام ميباشند. از آنجايي که ماهيت جنگ نرم دروني، آرام و تدريجي است تا جايي که مقام معظم رهبري تهديد و جنگ نرم را به اقدام موريانه نامحسوس و اقدامي که به مرور و به طور نامرئي مغز ستون را ميخورد تشبيه فرمودهاند؛ لذا بايد هوشيارانه اين مساله را زير نظر داشت، چرا که با آگاه سازي و دادن بصيرت تلفات ناشي از جنگ نرم به حداقل خواهد رسيد.
در نظام تربيتي رسمي ايران بعد از پيروزي انقلاب اسلامي که زيربناي آن را فرهنگ اسلامي تشکيل داده است، شاهد تحول فرهنگي در آن بودهايم. از جمله تحولات فرهنگي در سطح دانشگاهها، ارائه واحدهاي درسي عمومي به نام دروس معارف اسلامي است که شامل شش درس معارف اسلامي(1) و (2)، تاريخ اسلام، اخلاق و تربيت اسلامي، متون اسلامي، انقلاب اسلامي و ريشههاي آن ميباشد. بدين ترتيب نظام آموزش عالي كشور ما، يكي از اهداف خود را تربيت ديني دانشجويان قرار داده است و بر همين اساس گذراندن دروس معارف را به عنوان بخشي از آموزشهاي عمومي همة دانشجويان قرار داده است تا از اين گذر، از يك سو با اتكا به تعاليم ديني به پرورش جنبههاي معنوي و روحاني دانشجويان كمك نمايد؛ و از سوي ديگر، به تحكيم كاركردهاي اجتماعي دين به عنوان نيروي اجتماعي انضباط بخش، انسجام بخش و حيات بخش تحقق بخشد. تا بدين ترتيب به سعادت فردي دانشجويان و نيز درنهايت سعادت جامعة اسلامي ايرا ن كمك نمايد؛ هرچند كه موفقيت نظام آموزش عالي در دستيابي به اين هدف، تحت تأثير عوامل مختلفي از جمله شرايط آموزشي، ويژگيها و توانمنديهاي مدرسان دروس معارف اسلامي، شرايط فردي و ويژگيهاي يادگيرنده ها و نيز محتواي دروس بستگي دارد.
اهميت اين پژوهش در اين است که با توجه به اهميت موضوع جنگ نرم که هدف اصلي آن اعتقادات مردم و خصوصا جوانان مي باشد، وظيفه و رسالت نظام آموزش عالي در تدوين کتب ديني دانشگاهي جهت مقابله با جنگ نرم و استادان دانشگاه خصوصا استادان دروس معارف اسلامي جهت تبيين موضوعات و پاسخگويي به شبهات جوانان بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد و راهکارها و پيشنهادات اجرايي براي تقويت کتابهاي ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم ارائه دهد. به طور خلاصه ميتوان بيان کرد
که بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در رابطه با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان داراي امتيازات زير است:
1-بررسي بازخورد کتب ديني دانشگاهي در بين دانشجويان
2- آشنايي با نظرات دانشجويان در رابطه با کتب ديني دانشگاهي
3-بررسي تاثير کتب ديني دانشگاهي بر اعتقادات جوانان
4- مشخص شدن خلاءهاي موجود در کتب ديني دانشگاهي
5-وجود راهکار هايي براي برنامه ريزان کتب ديني دانشگاهي
1-4. سوالات تحقيق
1- آيا بين محتواي کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطهاي معنادار وجود دارد؟
2- آيا بين نحوه ي تدريس استادان کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطهاي معنادار وجود دارد؟
3- آيا بين نقش کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطهاي معنادار وجود دارد؟
4- آيا بين برگزاري آزمون کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطهاي معنادار وجود دارد؟
5- آيا بين نحوه ي تدوين مطالب کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان رابطهاي معنادار وجود دارد؟
6- آيا بين وضعيت اعتقادات ديني و تاثير پذيري از جنگ نرم رابطه معناداري وجود دارد؟
1-5. اهداف تحقيق
1-5-1. هدف اصلي
بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي1391-1390
براي دستيابي به هدف کلي ، اهداف جزئي به شرح زير مطرح ميشوند:
1-5-2. اهداف جزيي
1-بررسي رابطه بين محتواي کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان
2-بررسي رابطه بين نحوه تدريس استادان کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان
3-بررسي رابطه بين نقش کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان
4- بررسي رابطه بين نحوه تدوين مطالب کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان
5-بررسي رابطه بين برگزاري آزمون کتب ديني دانشگاهي و وضعيت اعتقادات ديني جوانان
6-بررسي رابطه بين وضعيت اعتقادات ديني و تاثير پذيري از جنگ نرم
1-6. حدود پژوهش
1-6-1. حدود موضوعي
اين پژوهش به ” بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي 1391-1390″ ميپردازد و از نظر موضوعي بين رشته اي است و در حيطه علومي چون تعليم و تربيت اسلامي، جامعه شناسي ديني، علوم سياسي و معارف اسلامي قرار ميگيرد.
1-6-2. حدود مکاني
با توجه به عنوان پژوهش” بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي1391-1390″ حدود مکاني اين پژوهش دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان ميباشد.
1-6-3. حدود زماني
اين پژوهش به بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي1391-1390ميپردازد که از تاريخ 30/10/90 آغاز شده و در تاريخ 30/7/91 به پايان خواهد رسيد.
1-6-4. حدود مفعولي
اين پژوهش با عنوان “بررسي نقش کتب ديني دانشگاهي در مقابله با جنگ نرم و وضعيت اعتقادات ديني جوانان از نگاه دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان در سال تحصيلي1390- 1391” در بين دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تاکستان انجام ميشود.
1-7. تعاريف مفاهيم و اصطلاحات پژوهش
1-7-1.کتب ديني دانشگاهي
شامل دروس عمومي معارف اسلامي که کليه دانشجويان موظف به گذراندن آن در طول تحصيل مي باشند. با توجه به عدم وجود تعريف جامع و علمي درباره کتب ديني دانشگاهي، به ويژگيهاي مطلوب کتب درسي و اصول تنظيم و بررسي آن بر اساس ويژگيها بيان شده توسط آرمند(1376 : 25) پرداخته ميشود:
* تهيه طرحي متناسب با محتواي کتاب روي جلد کتاب،
* استفاده از شکل و تصاوير تا حد امکان براي تفهيم مطالب،
* ارائه فهرست مطالب در ابتداي کتاب،
* تعيين هدفهاي آموزشي در ابتداي فصل،
* ارائه ارجاعات مختلف در پاورقي،
* ارائه طرح سؤالهايي براي بحث و تحقيق در پايان هر فصل
براساس مصوبة جلسة ??? شوراي عالي برنامهريزي در تاريخ 20/6/1376 دروس معارف اسلامي که دروس معارف اسلامي که “دروس عمومي” نيز خوانده ميشود شامل اين دروس است: معارف اسلامي(1)، معارف اسلامي(2)، اخلاق و تربيت اسلامي، تاريخ اسلام، متون اسلامي، انقلاب اسلامي و ريشههاي آن(يوسفي لويه، 1386 : 13).
1-7-2. وضعيت اعتقادات ديني جوانان
براساس ديدگاه دورکيم، دين يک پديدة سراسر جمعي و وسيلهاي است که انسانها را به يکديگر پيوند ميدهد. مناسک و آيينهاي مذهبي، انسانها را براي زندگي اجتماعي آماده ميسازند؛ به گونهاي که ارزشهاي پايدار گروه را از نسلي به نسل ديگر انتقال ميدهند(كوزر، ???? : 197).
1-7-3. جنگ نرم1
مفهوم جنگ نرم در مقابل جنگ سخت2 است و تعريف واحدي كه مورد پذيرش همگان باشد ندارد. “جان كالينز” تئوريسين دانشگاه ملي جنگ آمريكا، جنگ نرم را عبارت از “استفاده طراحي شده از تبليغات و ابزارهاي مربوط به آن، براي نفوذ در مختصات فكري دشمن با توسل به شيوههايي كه موجب پيشرفت مقاصد امنيت ملي مجري ميشود” ميداند(ژان ميلسن و همكاران ، 1389 : 32).

فصل دوم
پيشينه پژوهش و تدوين چارچوب نظري
1-1. مقدمه
به دليل قدمت و جايگاه دين و مذهب از يك سو و پيچيدگي و فراگير بودن آن از سوي ديگر، در تاريخ علم بشري ديدگاهها و نظريات فلسفي، جامعه شناختي و روانشناختي موافق و مخالف هم به وجود آمده است. اين نظريات و تعدد آن تاييدي بر اين موضوع است كه انسان هيچ گاه نتوانسته از جهت گيري در اين موضوع مهم دست بردارد ، زيرا به گفتة فرانکل(1375)، به واقع احساس مذهبي عميق و ريشه داري در اعماق ضمير ناهوشيار انسان وجود داشته است.
با اينكه هر علم و تخصصي از منظري خاص به پديدة دين نگريسته و واقعيت هايي را پيرامون آن بيان كرده است، ولي نميتوان پذيرفت كه پديدهاي به اين پيچيدگي و وسعت كه تمام زواياي وجودي و زندگاني بشر را تحت الشعاع قرار داده است، پديده اي ساده و تك بعدي باشد. در قرآن و منابع ديگر اسلامي، تعابير و كاربردهاي وسيعي از عبارت دين صورت گرفته و تعاريف مختلفي از آن ارائه شده است. براي مثال دين پيروي از يك راه و رسم اعتقادي است(يوسف، 37 و 38 ؛ ابراهيم،13). دين تصديق خداوند، رسول، كتاب، قيامت و معاد است (انشقاق، 22 ، انفطار، 9). خلاصه اينكه، دين پديدهاي مركب از انواع پديده ها و واقعيات متعدد است. بخشي از پديده ها و واقعيات پيرامون دين، جنبه هاي روانشناختي آن است كه شامل مقوله هايي از جمله هيجانات، باورها، ارزش ها، رفتارها و محيط اجتماعي است. براساس تعداد معاني ارائه شده براي دين، انديشمندان مسلمان نيز به دين به عنوان پديدهاي ساختاري و چند بعدي نگريسته و آن را راه و روشي دانستهاند كه ابعاد آن، تمامي زندگي انسان را تحت تأثير قرار مي دهد و او را به هدف كلي و متعالي كه همانا سعادت و خوشبختي است، رهنمون مي سازد.
برخي از انديشمندان نيز با وقوف بر چندبعدي بودن موضوع، در برخي اقدام ها به معرفي مدل هاي چند بعدي از دين همت گماشتهاند. آنها با اعتقاد به چند بعدي بودن دين، شش بعد را براي دين ذكر مي كنند كه عبارتند از: شعائر (مراسم مذهبي خصوصي و عمومي)، تعاليم(نظرهاي قطعي پيرامون رابطة فرد با غايت)، عاطفه(برخورداري از احساسات)، معرفت(آشنايي عقلاني با اصول و متون مقدس)، اخلاق(قواعدي دال بر خير و شر، و خوب و بد، براي هدايت رفتارهاي بين فردي) و جماعت (ورود به جماعت اهل ايمان، از لحاظ روانشناختي، اجتماعي يا فيزيكي) (براي مثال، وربيت، به نقل از فوكوياما و سونيك، 1999).
به طور خلاصه بررسي علمي هر موضوعي، نيازمند توجه به پشتوانه هاي نظري آن به صورت تحليلي و معرفي ساختار علمي پژوهش با استناد به منابع و مدارك معتبر است. در پژوهش حاضر ابتدا به بررسي ادبيات مرتبط با موضوع پرداخته ميشود، سپس رويكردهاي متفاوت به دين، آثار و كنش ورزي هاي دين مبتني بر آن رويكردها و پژوهش هاي مرتبط با هر كدام مطرح خواهد شد. سپس به تعاريف دين مي پردازيم. آنگاه ديدگاه صاحب نظران مسلمان در مورد تعاريف و ساختار دين مطرح مي كنيم، پس از آن به متون و منابع موجود در مورد جنگ نرم و ديدگاه مختلف در مورد آن پژوهش هاي اخير در زمينة وضعيت دينداري جوانان و مقابله با جنگ نرم تبيين ميشود. در آخر چهارچوب نظري پژوهش بر اساس نظريه هاي موجود نگاشته و فرضيه هاي تحقيق با توجه به مدل نظري نگاشته ميشوند.
1-2.مباني نظري دينداري
1-2-1. تبيين فلسفي دين
براي تبيين مفهوم دين از ديدگاه فلسفي، ابتدا بايد به تعريف و تشريح واژة “فلسفه” و نقش و هدف آن در عرصة انديشة بشري نظري افكند. برتراند راسل (1971) در كتاب “تاريخ فلسفة غرب”، مفهوم و تصور فلسفي را محصول دو عامل “ديني و اخلاقي” از يك طرف و “علمي” از طرف ديگر ميداند و در ادامه فلسفه را حد وسط الهيات و علم برمي شمرد و مانند الهيات، مشتمل بر موضوعاتي است كه دانش قطعي دربارة آنها به دست نمي آيد و وجه شباهتش به علم از آن نظر است كه به جاي سنت و وحي (الهام)، بر عقل بشر تكيه دارد(همان، 13). هالينگ ديل(1370، 8) مينويسد: كار فلسفي در گستردهترين معناي واژه، شامل دو فرايند “ارزيابي و نظم بخشي” است. فيلسوف ميكوشد تا ارزش و اطمينان پذيري دانشي را كه دربارة خود و جهان داريم و ارزش و اطمينان پذيري عقيدههايي را که دربارة ماهيت بر ميگزينيم، معلوم كند. كار فلسفي، بررسي پرسش هاي خاص با شيوه هاي خاص است(همان، 9). از نظر جرالدال گوتك (1380)، فلسفه در مفهومي بسيار كلي شامل تلاش انسان در راستاي انديشة نظري، تأملي، و نظامدار دربارة جهان و رابطة انسان با آن است. کسلر فلسفه را عبارت از تلاشي عقلاني براي تدوين و فهم سؤالات بنيادي و پاسخ به آنها ” ميداند و در ادامه نظر فيلسوف بزرگ آمريكايي، ويليام جيمز را اين گونه ميآورد كه از نظر جيمز، فلسفه، كوشش غيرمعمول و سرسختانه براي تفكر روشن است(کسلر3، 2001، 4-7). حال با عنايت به تعابير ياد شده پيرامون فلسفه و كاركردهاي كلي آن، بهتر مي توان جايگاه دين را در آن مطالعه كرد، يعني همان چيزي كه امروزه، به طور معمول با عنوان “فلسفة دين” از آن ياد مي كنند كه به گفتة پيترواردي خواهان جست وجوي حقيقت است(همان، 7). پيترسون و همكاران، فلسفة دين را ، “بحث هدفمندانه” پيرامون دين دانسته و برادي آن را عبارت از “تحليل دقيق دلالت هايي كه تعاليم دين دارند”، مي داند(كلاك4 و كلاك، 2000).
از ديدگاه فلسفي، دين وجه امتياز اصلي انسان نسبت به ديگر موجودات است. تاكنون هيچ حيواني نشان هايي از حيات ديني بروز نداده يا هيچ كاري نكرده است كه بتوان آن را تمهيدي براي زندگي پس از مرگ او به حساب آورد. در تاريخ بشر، هرگز حتي قبيلهاي وجود نداشته كه به گونهاي دين نداشته باشد. حتي بومي هاي نواحي مركزي استراليا و هندي هاي پاتاگونيا كه داراي ابتدايي ترين اشكال زندگي بشري هستند نيز به نوعي به عالم ارواح اعتقاد دارند و به صورتي مشغول پرستش اند(هيوم،1369، 12). توجه هيوم و فلاسفة ديگر غرب به تفاوت اساسي انسان و حيوان در پذيرش دين، ما را به سوي تعريفي فلسفي از دين هدايت مي كند. از ديدگاه فلسفي، هشياري نسبت به خود همراه با آينده نگري، همواره انسان را با معماها و سؤال هاي وجودي روبه رو كرده است. سؤال هايي مانند: از كجا و چرا به دنيا آمده ايم؟ معنا و هدف زندگيمان چيست؟ چرا مي ميريم و پس از مرگ چه اتفاقي برايمان خواهد افتاد؟
باتسون، ونتيس و شوان راد5(1993)، معتقدند كه دين از خلال كوشش هاي انسان براي برخورد با چنين سؤال هاي پديدار شده است. اسميت6(1978) پديدار گشتن اساطير آيين ها و دين را ابزاري براي پاسخ به همين سؤال هاي سنتي مربوط به معناي زندگي و انسان بودن ميداند. تولستوي7(1987) در اين مورد مي گويد:”هدف هستي يا وجود لحظهاي، متزلزل و نامطمئن در اين دنياي ابدي پايان ناپذير و به خوبي تعريف نشده چيست؟ اين سؤال همواره در برابر هر فردي وجود دارد و هر كس به آن به شيوهاي پاسخ مي دهد. پاسخ به اين سؤال ها جوهرة همة اديان را تشكيل مي دهد.”
تلقي فلسفي از دين و عوامل به وجود آورندة آن، بيشتر با بعد شناختي انسان سروكار دارد، درحالي كه واضح



قیمت: تومان


پاسخ دهید