دانشگاه آزاداسلامي
واحد اروميه
دانشكده علوم انساني
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
رشته : علوم تربيتي
گرايش : برنامه ريزي درسي
عنوان :
بررسي و مقايسه توانايي حل مسأله در دروس علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان هفتم(مقطع متوسطه دوره اول) در کلاس هاي سنتي و موضوعي شهرستان مياندوآب در سال تحصيلي 93-92
استاد راهنما :
دکتر کامران جباري
نگارش :
اسماعيل افراسياب گوگ تپه
تابستان 1393

چکيده
پژوهش حاضر به منظور بررسي و مقايسه توانايي حل مسأله در دروس علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان هفتم(مقطع متوسطه دوره اول) در کلاس هاي سنتي و موضوعي شهرستان مياندوآب در سال تحصيلي 93-92اجرا شده است. اين تحقيق در گروه طرح هاي شبه آزمايشي قرار مي گيرد. شکل طرح به صورت طرح پس آزمون با گروه کنترل است. در اين پژوهش 40 نفر از دانش آموزان پايه هفتم در دو گروه 20نفري به روش نمونه گيري خوشه اي چند مرحله اي انتخاب شده، که گروه آزمايش در کلاس موضوعي و گروه شاهد در کلاس سنتي درس هاي علوم تجربي و ادبيات فارسي را آموزش ديده اند. ابزارشامل، پس آزمون محقق ساخته علوم تجربي و ادبيات فارسي مي باشد. براي تجزيه و تحليل اطلاعات از آزمون t مستقل استفاده شده است. نتايج بدست آمده نشان مي دهد که بين توانايي حل مسئله علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي تفاوت معني داري وجود دارد. بين توانايي تشخيص مسائل علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي تفاوت معني داري وجود ندارد. بين توانايي طراحي مساله دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد. بين توانايي طراحي مساله دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود ندارد. بين شيوه گردآوري اطلاعات دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود ندارد. بين توانايي ارائه راه حل دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد. بين توانايي ارائه راه حل دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود ندارد. بين توانايي آزمايش راه حل ها و توانايي استنتاج دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي و ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود دارد.
واژگان کليدي:کلاس موضوعي، توانايي حل مسئله، علوم تجربي، ادبيات فارسي

تقديم به:
مقدسترين واژه ها در لغت نامه دلم

سپاسگزاري
سپاس خداي را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت هاي او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و درود بر محمّد و خاندان پاك او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛ و نفرين پيوسته بر دشمنان ايشان تا روز رستاخيز…
راز و رمز پوياي علم و کشف معاني بديع و تجلي جلوه هاي شهودي معرفت کيميايي است که آسمان علم به برکت سيما و سيره ي نوراني نبي مکرم صلي الله عليه و آله و سلم، انسان دربند خاک را به معراج حضور مي خواند. و چه خرم علمي که از چشمه ي معارف سيراب شود و چه زيبا دانشي که قباي پرنيانش به عطر و بوي گلستان محمدي معطر شود و چه معماري باشکوهي، بنايي که سنگ هويت و فرهنگ آن ريشه درمدينه النبي بيابد.
و امروز کاخ آباد علم به سروش معنوي و مفهوم پيام او بيش از پيش محتاج راهنماياني است که علاوه بر حفظ آباداني آن در راه اعتلاي آن به فرزندان خويش محبت نمايند.
از جناب آقاي دکترکامران جباريکه در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتني، از هيچ کمکي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمت راهنمايي اين رساله را بر عهده گرفتند؛ از مديريت محترم گروه، که بدون مساعدت ايشان، اين پروژه به نتيجه مطلوب نمي رسيد؛ و از اساتيد فرزانه و دلسوز؛ که زحمت داوري اين رساله را متقبل شدند؛ کمال تشکر و قدرداني را دارم. باشد که اين خردترين، بخشي از زحمات آنان را سپاس گويد .
اسماعيل افراسياب گوگ تپه
پاييز 1392
فهرست مطالب عنوانصفحهچکيده فارسي تقديم به سپاسگذاريفهرست مطالب أفهرست جداول وفصل اول:کليات تحقيق11-1-مقدمه 21-2-بيان مسئله41-3- اهميت و ضرورت تحقيق81-4-اهداف تحقيق
1-4-1-هدف کلي:11
11 1-4-2-اهداف جزئي:111-5- فرضيات تحقيق126-1 تعاريف اصطلاحات و متغيرها 14فصل دوم:ادبيات و پيشينه تحقيق172-1-مقدمه182-2- تعريف مسئله و حل مسئله202-3- توانايي و مهارت حل مسئله222-4- روش حل مسئله26 2-4-1- حل مسئله از طريق آزمايش و خطا26 2-4-2- حل مسئله از طريق بينش و شناخت27 2-4-3- حل مسئله با روش تحليلي27 2-4-4- حل مسئله با روش ديويي282-5-راهبردهاي حل مسئله29 2-5-1- راهبرد رسم شکل30 2-52- راهبرد الگوسازي30 2-5-3- راهبرد حذف حالت هاي نامطلوب30 2-5-4- راهبرد الگويابي30 2-5-5- راهبرد حدس و آزمايش31 2-5-6- راهبرد زيرمسئله31 2-5-7- راهبرد حل مسئل? ساده تر31 2-5-8- راهبرد روش هاي نمادين312-6- تعريف و تعيين قلمرو حوزه علوم تجربي322-7- فلسفه آموزش علوم تجربي322-8- فلسفه وجودي درس زبان و ادبيات فارسي342-9- اصول حاکم بر برنام? درسي زبان و ادبيات فارسي دور? متوسط? اول352-10- ماهيت يادگيري372-11- عوامل و شرايط مؤثر در يادگيري
2-12- فرصتها و تجارب يادگيري
2-13- اصول کلي انتخاب فرصت ها و فعاليت هاي يادگيري
2-14- کلاس هاي موضوعي
2-15- اهداف تشکيل کلاس هاي موضوعي
2-16- مزاياي کلاس هاي موضوعي در مدارس
2-17- چگونگي تشکيل کلاس هاي موضوعي39
45
49
52
54
55
572-18- تحقيقات انجام يافته در داخل کشور582-19- تحقيقات انجام يافته در خارج از کشور60فصل سوم: روش تحقيق633-1- مقدمه643-2- روش تحقيق653-3- جامعه آماري663-4- نمونه آماري( حجم نمونه و روش نمونه گيري)663-5- ابزارهاي گردآوري داده ها و روايي و پايايي آن673-6- چگونگي جمع آوري داده ها (روش اجراي كار)683-7- شيوه تجزيه و تحليل داده ها70فصل چهارم:تجزيه و تحليل دادها714-1-مقدمه724-2- يافته هاي توصيفي734-3-يافته هاي استنباطي76فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري1055-1-مقدمه1065-2-نتيجه گيري و بحث 1075-3- محدوديت هاي پژوهش1265-4- پيشنهادات کاربردي1275-5- پيشنهادات پژوهشي130منابع فارسي131منابع انگليسي135منابع اينترنتي137چکيده انگليسي
پيوست (الف)
پيوست(ب)

فهرست جداولعنوانصفحهجدول(3-1): طرح پس آزمون با گروه کنترل
جدول(4-1): معدل دانش آموزان گروه آزمايش و کنترل براي همگن سازي
جدول (4-2) : آزمون t مستقل براي مقايسه معدل نيمسال اول دانش آموزان پايه هفتم گروه آزمايش و کنترل 65
73
73جدول(4-3): وضعيت توانايي حل مسئله درس علوم تجربي در کلاس هاي موضوعي74جدول(4-4): وضعيت توانايي حل مسئله درس علوم تجربي در کلاس هاي سنتي74جدول(4-5): وضعيت توانايي حل مسئله درس ادبيات فارسي در کلاس هاي موضوعي75جدول(4-6): وضعيت توانايي حل مسئله درس ادبيات فارسي در کلاس هاي سنتي75جدول(4-7): نتايج آزمون آماره کولموگروف اسميرنف براي برازندگي توزيع نرمال76جدول(4-8): آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي حل مسئله علوم تجربي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي77جدول(4-9): آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي حل مسئله ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي79جدول(4-10): آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي تشخيص مسائل علوم تجربي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي81جدول(4-11): آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي تشخيص مسائل ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي83جدول (4-12) : آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي طراحي مسئله علوم تجربي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي85جدول (4-13): آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي طراحي مسئله ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي87جدول (4-14): آزمون t مستقل براي مقايسه شيوه گردآوري اطلاعات علوم تجربي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي89جدول (4-15): آزمون t مستقل براي مقايسه شيوه گردآوري اطلاعات ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي91جدول (4-16): آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي ارائه راه حل علوم تجربي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي93جدول (4-17) : آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي ارائه راه حل ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي95جدول (4-18) : آزمون t مستقل براي مقايسه آزمايش راه حل هاي علوم تجربي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي97جدول (4-19) : آزمون t مستقل براي مقايسه آزمايش راه حل هاي ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي99جدول (4-20) : آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي استنتاج علوم تجربي فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي101جدول (4-21) : آزمون t مستقل براي مقايسه توانايي استنتاج ادبيات فارسي در دانش آموزان هفتم پايه، در کلاس هاي موضوعي و سنتي103

فصل اول
کليات تحقيق
1-1-مقدمه
انديشه و تفکر از ويژگي هاي برجسته آدمي است. انسان مي انديشد، از تفکر و انديشه هاي ديگران بهره مي برد و حاصل انديشه خويش را به ديگران منتقل مي سازد. در عصر حاضر اين پذيرفته شده که جوامع پيشرو موفق جوامعي هستند که مردم آن ها بهتر فکر مي کنند، در هنگام برخورد با مسائل بهتر مي انديشند، راه حل هاي بهتري ارائه مي دهند و با شيوه هاي موفقيت آميز بر مسائل فائق مي آيند. ايجاد شرايط مطلوب براي انديشيدن، تحريک، تشويق و راهنمايي يادگيرندگان براي کسب مهارت صحيح تفکر و انديشه در فرآيند تدريس و يادگيري امري گريزناپذير است. زيرا در هر جامعه اي تحولات و تغييرات سريع و فزآينده اي رخ مي دهد که اگر نظام آموزش و پرورش نتواند توانايي حل مسائل ناشي از آن ها را به يادگيرندگان خويش بياموزد، به موفقيت جامعه آسيب رسانده است. بنابراين در فرآيند يادگيري بايد ايجاد توانايي انديشه و تفکر و حل مسئله در يادگيرندگان را محور اصلي قرار داد. گانيه اعتقاد دارد که محور تعليم و تربيت، آموزش تفکر به افراد، استفاده از توانايي هاي ذهني و پرورش افراد توانا در حل مسئله مي باشد. حل مسئله در فرآيند تدريس و يادگيري فرصتي گران بها در اختيار يادگيرندگان مي گذارد، زيرا اين رويکرد آنان را در موقعيتي سازنده براي تفکر، درک و شناخت منطقي پديده هاي عيني و ذهني قرار مي دهد تا بياموزد در موقعيت هاي زندگي فردي و اجتماعي، چگونه اين تجارب را براي حل مسئله به کار گيرند(صادق پور،1390).
اکثر متخصصان آموزشى معتقدند که براى جذب بهتر محتواى آموزشى لازم است که شاگردان به صورت فعال، ديده‌ها، شنيده‌ها و تجارب خود را درباره محيط به نحوى تنظيم کنند که يافته‌ها و اطلاعات جزئي، بخشى از ساخت شناختى پايدار آنان شود. اين امر امکان‌پذير نيست، مگر اين که شاگردان نسبت به اطلاعات و معلومات مورد نظر احساس نياز کنند. فراگير در هر سنى که باشد، به تناسب ساخت شناختى خود با مسائل و مشکلاتى مواجه است و براى حل اين مشکلات، نياز به راه حل علمى و منطقى دارد. او اگر در مدرسه راه‌حل‌هاى علمى و منطقى را بياموزد خود به دنبال حل مسائل خواهد رفت. شاگردان در يادگيرى از طريق حل مسأله، با بهره‌گيرى از تجارب و دانسته‌هاى پيشين خود، درباره رويداد‌هاى محيط خود مى‌انديشند تا مشکلى را که با آن مواجه شده‌اند به نحو قابل قبولى حل کنند. مدرسه مطابق الگوى حل مسأله، شاگرد را در وضعى قرار مى‌دهد که او فرضيه‌هاى خود را از راه پژوهش و کاوش و به مدد شواهد موجود يا گردآورى شده، مى‌آزمايد و شخصاً از آنها نتيجه‌گيرى مى‌کند و ضمن رسيدن به هدف مورد نظر، از روش‌هاى دانش‌اندوزى و جمع‌آورى اطلاعات نيز آگاه مى‌شود.
روش حل مسأله يکي از روش هاي يادگيري است که هم در زندگي روزمره و هم در کشف مسائل پيچيده علمي کاربرد دارد. در آموزش و پرورش نيز مي توان دانش آموز را در موضع حل مسأله قرار داد. يادگيري از طريق حل مسأله نوعي يادگيري فعال وعميق است و فرد را براي برخورد با تجارب واقعي زندگي آماده مي سازد. اگر نظام آموزشي توانايي حل مسئله را به دانش‌آموزان ياد بدهد، به يقين به اهداف خود دست خواهد يافت. زيرا هرچه قدرت تصميم‌گيري و گزينش راه‌حل هاي مطلوب در فراگيرندگان افزايش يابد، نيازهاي روزمره‌ي خود را راحت‌تر رفع مي‌کنند و موفق تر خواهند بود. تأکيد نظام‌هاي پيشرفته‌اي آموزشي، به ويژه در مسائل پرورشي نيز، بر همين است. بايد رويکرد‌هاي روش حل مسئله را تقويت کنيم تا دانش‌آموزان بتوانند بنا به مقتضيات زمان،‌ اطلاعات و آموخته‌هاي خويش را تعميم دهند و نيروهاي بالقوه را به فعل برسانند در گستره‌ي زندگي، ‌به رفتارهاي مطلوب تبديل کنند.
يکي از موقعيت ها يا محيط هايي که اثربخشي آن در بهبود توانايي حل مسئله1 دانش آموزان مقطع متوسطه اول در نظام آموزشي فعلي مشخص نيست، اجراي طرح کلاس هاي موضوعي است. لذا با توجه به خلاء هاي موجود در اين زمينه محقق در اين پژوهش قصد دارد به بررسي و مقايسه توانايي حل مسأله در دروس علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم(مقطع متوسطه دوره اول) در کلاس هاي سنتي و موضوعي شهرستان مياندوآب در سال تحصيلي 93-92 بپردازد.
اين فصل با عنوان كليات تحقيق(فصل اول پژوهش)، نگاهي كلي به پژوهش مي نمايد و شامل بيان مسأله، ضرورت و اهمّيّت انجام تحقيق، اهداف و فرضيه هاي پژوهش، تعريف متغير هاي پژوهش است.
1-2-بيان مسئله
در طول اعصار گذشته، به وسيله فلاسفه، معلمان و روان شناسان به رسميت شناخته شده است که
انسان ها حل کننده مشکل هستند و تفاوت هاي فردي در توانايي حل مسئله وجود دارد. ناظران و شاهدان طبيعت انسان به طور کلي فرض را بر اين مي گيرند که موفقيت در حل مسئله، ناسازگاري را کاهش مي دهد و باعث افزايش سازگاري مثبت در زندگي روزمره که سرشار از مشکلات است، مي شود. همچنين مطرح شده است که نتايج حل مسائل بي اثر، استرس زا بوده و ناسازگاري رواني در پي خواهد داشت. همانطور که در محيط طبيعي رخ مي دهد، حل مسئله ممکن است به عنوان فرآيند شناختي- رفتاري خود هدايتي است که يک فرد تلاش مي کند راه حل هاي مؤثر در حل مشکلات خاصي که در زندگي روزمره با آن ها مواجه است را کشف و شناسايي کند، تعريف شود. بيشتر به طور خاص، اين فرآيند شناختي-رفتاري (الف) انواع راه حل بالقوه مؤثر براي يک مشکل خاص را در دسترس قرار مي دهد، و (ب) احتمال انتخاب مؤثر ترين راه حل را از ميان گزينه هاي مختلف را افزايش مي دهد. همانطور که اين تعريف بيان کرده، حل مسئله در اين جا به عنوان فعاليتي منطقي، پرزحمت، هدفمند وآگاهانه تصور شده است(چناوه2،2013).
تجربه هايي که همه روزه در محيط مدرسه براي دانش آموزان پيش مي آيد، زمينه هاي نيرومندي براي يادگيري، تفکر، انديشيدن، حل مسائل روزانه، سازگاري کلي با محيط و سرانجام رشد مستمر آنان است. معلم در اين زمينه، نقش راهنما و هدايت کننده را دارد و کتاب ها و وسايل آموزشي ابزارهايي هستند که دانش آموز-مرکز و عامل اساسي يادگيري- را در انجام دادن فعاليت هاي يادگيري ياري دهند و زمينه هاي حل مسائل زندگي اجتماعي را براي او فراهم مي آورند(اکبري شلدره اي،1390).
يکي از عوامل مؤثر در يادگيري و ايجاد توانايي حل مسأله درس هاي ادبيات فارسي و علوم تجربي
دانش آموزان پايه هفتم(دوره متوسطه اول)، موقعيت و محيط يادگيري است. طبيعي است هر چه امکانات آموزشي براي فرد بيشتر فراهم باشد، يادگيري بهتر صورت خواهد گرفت. در مدرسه اي که داراي فضاي مناسب، کتابخانه و منابع مختلف علمي است، يادگيري شاگردان در مقايسه با يادگيري شاگردان مدرسه اي که داراي فضاي مناسب نيست و در آن جز منابع درسي منابع ديگري يافت نمي شود، بسيار متفاوت خواهد بود. گاهي محيط ممکن است عاطفي باشد. رابطه معلم و شاگرد، رابطه شاگردان باهم و … ،که همگي مي توانند در ميزان يادگيري شاگردان مؤثر باشند. در هر صورت اگر محيط آموزشي از همه امکانات برخوردار باشد، شاگرد را به کنجکاوي و تلاش براي يادگيري و حل مسائل ذهني خود وادار مي سازد. البته محيط و موقعيت يادگيري بايد متناسب با آمادگي، استعداد، نياز و گرايش شاگردان باشد(شعباني،1384).
از محيط هاي فعال يادگيري که هم اکنون در بعضي از مدارس متوسطه مورد استفاده قرار مي گيرد، ايجاد کلاس هاي موضوعي3 است. آموزش به شکل موضوعي نشان دهنده رويکرد تکاملي مناسب به سازماندهي محتوا در کلاس هاي درس و ??پاسخ به نيازهاي متوسط گوناگون يادگيرندگان در قرن بيست و يکم است. ساختار واحد موضوعي معلمان و دبيران را قادر مي سازد، تا به راحتي دانش آموزان را به تفکر درباره ي موضوعات جهانشمول مورد علاقه وادار کنند. تحقيقات نشان مي دهد که آموزش هاي موضوعي4 انگيزه يادگيري دانش آموزان و پيشرفت تحصيلي را افزايش مي دهد(ماري ان ديويس5،2011).
در يک کلاس موضوعي کليه تجهيزات و امکانات آموزشي در اختيار دانش آموزان و معلمان قرار مي
گيرد تا معلم بتواند با کمک اين امکانات ضمن تدريس تئوري مفاهيم کتاب هاي درسي، با انجام کار عملي به انتقال مفاهيم و يادگيري بيشتردانش آموزان کمک کند. کلاس هايي که به صورت موضوعي اداره مي شود، براي هر درس، کلاس مخصوصي درنظر گرفته شده و باتوجه به برنامه درسي، دانش آموزان هر ساعت را در يک کلاس سپري مي کنند. در هر کلاس جاي نشستن هر دانش آموز مشخص است، بنابراين بلافاصله بعد از زنگ خوردن وسايلش را برمي دارد و به کلاس مورد نظر مي رود، وسايلش را در جاي مخصوص خودش قرار مي دهد و کلاس را براي استراحت ترک مي نمايد. تزئينات و رنگ ديوار و نيمکت ها باتوجه به شرايط درس هر کلاس طراحي شده است. دربعضي از کلاس ها لازم است گروه درسي با هم در يک جا بنشينند. در هر کلاس کمدي قرار داده شده که به کمک همه ي آن ها با ساخت وسايل کمک آموزشي مربوط به درس تزيين مي شود. البته وسايلي که به صورت اختراع و ابتکار جالب توجه ساخته شود در کمد مخصوص ديگري که در سالن مدرسه قرار دارد، گذاشته مي شود و دانش آموزان از امتيازات ويژه اي برخوردار مي شوند، پس هميشه خلاقيت خود را به کار مي بندند تا بهترين وسايل را بسازند. كلاس‌هاي موضوعي متناسب با مفاد كتاب درسي انتخاب مي شوند و تجهيزات و مفاد كمك درسي در اين كلاس‌ها قرار مي گيرند. همچنين معلم و اتاق با تجهيزات ثابت خواهند ماند و دانش‌آموزان به صورت چرخشي در اين كلاس‌ها حضور خواهند داشت.
براي تدريس در چهارچوب برنامه هاي درسي موضوعي، معلمان معمولاً براي تدريس در يک ماده درسي خاص تربيت مي شوند. بنابراين معلمان از تسلط و توانايي براي تدريس يک موضوع خاص برخوردار هستند. به نظر موريسون رسالت مدارس متوسطه اين است که علايق دانش آموزان در يک ماده درسي خاص را پرورش دهند. وي معتقد بود که مدارس متوسطه بايد برنامه هاي آموزشي خود را به گونه اي ترتيب دهند که
در نهايت از دانش آموزان موجوداتي برخوردار از ويژگي هاي خوداتکايي بسازند(جي. پي. ميلر،1387).
آيا کلاس هاي موضوعي علوم تجربي و ادبيات فارسي مي تواند توانايي حل مسئله دانش آموزان را افزايش دهد يا خير؟ اين سؤال يا مسئله اي است که تا به حال پاسخ واضح، مشخص و علمي که بتوان به آن اعتماد کرد، داده نشده است. همچنين در بررسي و جستجوي نشريات و ژورنال هاي داخلي و خارجي نشانه اي از مطالعه يا پژوهشي که اثربخشي کلاس هاي موضوعي را مشخص نمايد ملاحظه نگرديد. لذا در ادبيات مربوط به کلاس هاي موضوعي با يک خلاء اساسي روبرو هستيم. با توجه به اين که در مدارس انگشت شماري در شهرستان مياندوآب کلاس هاي موضوعي داير است و در اکثر مدارس کلاس ها با همان روش هاي قبلي و سنتي برگزار مي شود، لذا ضرورت دارد تا پژوهشي براي آشنايي معلمان، مديران و دست اندرکاران تعليم و تربيت با کلاس هاي موضوعي صورت گيرد. بنابراين هدف از اين پژوهش بررسي و مقايسه توانايي حل مسأله در دروس علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم(مقطع متوسطه دوره اول) در کلاس هاي سنتي و موضوعي شهرستان مياندوآب در سال تحصيلي 93-92 مي باشد که به صورت شبه آزمايشي صورت مي گيرد.
1-3-ضرورت و اهمّيت انجام تحقيق
روش هاي بسياري براي حل مسئله، بسته به ماهيت مسئله و افراد درگير در مسئله وجود دارد. به طور سنتي معمولاً از رويکرد عقلاني استفاده مي شود و به عنوان مثال شامل ، روشن شدن شرحي از مسئله، تجزيه و تحليل علل، شناسايي گزينه ها، ارزيابي هر گزينه، انتخاب يکي، اجراي آن، و ارزيابي کردن اين که آيا مسئله حل گرديد يا نه. تحقيقات نشان داده است که ارزيابي از توانايي هاي حل مسئله (به عنوان مثال، احساس خودکارآمدي) به پاسخ يک فرد در موقعيت هاي استرس زا مربوط مي شود. ارزيابي مهارت حل مسئله باعث شده طيف وسيعي از متغيرهاي شناختي، عاطفي، و رفتاري در فرايند مقابله با استرس، از جمله سبک اسناد، باورهاي غير منطقي، انتظارات از موفقيت، تداوم، بهره برداري از منابع، اعتماد به نفس، و نااميدي ارتباط داشته باشد(اوسلو و همکاران6 ،2010).
يادگيري عبارت است از فرآيند نسبتاً پايدار در رفتار بالقوه فرد، بر اثر تجربه. اگر “تجربه” را تعامل ميان فرد و محيط يعني تأثير پذيري فرد از محيط و تأثير گذاري فرد بر محيط به دنبال يک سري فعل و انفعالات بدانيم، يادگيري را حاصل تلاش، حرکت، فعاليت و مشارکت شخص يادگيرنده خواهيم دانست. در برخورد فرد با محيط براي يادگيري، اعضاي حسي، دستگاه هاي عصبي، تجربه هاي قبلي، تمايلات و گرايش ها و هدف هاي يادگيرنده نقش مؤثري بر عهده دارند. يکي از توانايي هايي که همواره شاگردان در مواجهه با مشکلات از آن استفاده مي کنند، توانايي حل مسئله است. البته شاگردان زماني مي توانند از توانايي حل مسئله به خوبي استفاده کنند که محيط و شرايط آموزشي به گونه اي تنظيم گردد که شاگرد با مشکل مواجه شود و آن را درک کند. البته اين امر زماني امکان مي يابد که شاگرد قدرت تحليل، استنتاج و نيز قدرت شناخت مسئله و ويژگي هاي آن را داشته باشند و به اين ترتيب بتوانند راه حل هاي احتمالي را پيش بيني کنند(شعباني،1384).
يکي از موقعيت ها و محيط هايي که مي تواند در شکوفايي استعداد و توانايي حل مسئله در دانش آموزان مؤثر باشد، تدريس معلم در کلاس هاي موضوعي است. در کلاس هاي موضوعي دانش‌آموزان مي‌توانند با دسترسي به انواع ابزارهاي آموزشي، فرصت‌هاي يادگيري را در سطوح مختلف گسترش دهند. بنابراين هدف از ايجاد کلاس هاي موضوعي در مدارس: تعامل دانش و مهارت در راستاي افزايش خلاقيت، حرکت از محتوامحوري به فرآيندمحوري و يادگيري محوري، تغيير نقش معلم از انتقال‌دهنده اطلاعات به هدايت‌کننده‌ي فعاليت‌هاي يادگيري، کاربرد آموزش در زندگي، کمک به دانش‌آموزان در برقراري ارتباط معنادار ميان موضوعات درسي، تقويت تفکر خلاق و نقّاد و پذيرش نقش يادگيرنده فعال، بهبود روابط معلم و شاگرد و ايجاد حسّ تعلق نسبت به مدرسه در دانش‌آموزان، تقويت مهارت‌هاي فرآيندي مانند جستجوگري، کاوشگري، فرضيه‌سازي، حل مسأله، بارش مغزي، آفرينندگي، فراهم نمودن فرصت وفضاي مناسب براي انجام فعاليت هاي علمي توسط دانش آموزان، فراهم شدن شرايط مناسب جهت بكارگيري روش هاي فعال تدريس از سوي معلمان، ايجاد فرصت وترغيب دانش آموزان به تفكر وتحقيق، شناخت استعداد و توانمندي هاي بالقوه دانش آموزان، توجه به جايگاه فناوري در آموزش است. از ديگر اهداف اجراي اين طرح مي‌توان به جايگاه فناوري در آموزش، ايجاد فرصت و ترغيب دانش‌آموزان به تفكر و تحقيق، فراهم شدن شرايط مناسب براي بكارگيري روش‌هاي فعال تدريس و فراهم كردن فرصت و فضاي مناسب براي فعاليت‌هاي علمي توسط دانش‌آموزان اشاره كرد.
ايجاد کلاس هاي موضوعي از ضروريات است، در کلاس هاي موضوعي، شيوه‌ي ارزشيابي متفاوت است، براي هر يک از دانش‌آموزان يک پرونده کاري تشکيل مي‌شود و گزارش فعاليت‌هاي انجام‌شده هر فرد در اين پرونده بايگاني مي‌گردد. به ارزشيابي مستمر(هر دانش‌آموز با خودش مقايسه مي‌شود نه با دانش‌آموزان ديگر) و تفاوت‌هاي فردي در دانش‌آموزان به طور ويژه توجه مي شود، ارزشيابي با رويکرد حل مسأله، تهيه سياهه رفتار و چک ‌ليست مهارت‌ها و نگرش‌ها و ارزشيابي با توجه به پرونده‌ي عملکردي دانش‌آموزان صورت مي گيرد.
با توجه به مزاياي استفاده از کلاس هاي موضوعي در بهبود توانايي حل مسئله در دانش آموزان پايه هفتم و نبود آشنايي کافي معلمان و مديران ضرورت دارد در اين پژوهش توانايي حل مسأله در دروس علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي شهرستان مياندوآب در سال تحصيلي 93-92 مورد بررسي قرار گيرد.
1-4- اهداف پژوهش
1-4-1- هدف کلي
بررسي و مقايسه توانايي حل مسأله در دروس علوم تجربي و ادبيات فارسي دانش آموزان پايه ي هفتم(مقطع متوسطه دوره اول) در کلاس هاي سنتي و موضوعي شهرستان مياندوآب در سال تحصيلي 93-92
1-4-2- اهداف جزئي
1- مقايسه توانايي تشخيص مسائل علوم تجربي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي
2- مقايسه توانايي تشخيص مسائل ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي
3- مقايسه توانايي طراحي مساله دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي و ادبيات فارسي
4- مقايسه شيوه گردآوري اطلاعات دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي و ادبيات فارسي
5- مقايسه توانايي ارائه راه حل دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي و ادبيات فارسي
6- مقايسه توانايي آزمايش راه حلها توسط دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي و ادبيات فارسي
7- مقايسه توانايي استنتاج دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي و ادبيات فارسي
1-5- فرضيه هاي پژوهش
1- بين توانايي حل مسئله علوم تجربي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي تفاوت معني داري وجود دارد.
2- بين توانايي حل مسئله ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي تفاوت معني داري وجود دارد.
3- بين توانايي تشخيص مسائل علوم تجربي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي تفاوت معني داري وجود دارد.
4- بين توانايي تشخيص مسائل ادبيات فارسي دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي تفاوت معني داري وجود دارد.
5- بين توانايي طراحي مساله دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد.
6- بين توانايي طراحي مساله دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود دارد.
7- بين شيوه گردآوري اطلاعات دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد.
8- بين شيوه گردآوري اطلاعات دانش آموزان پايه هفتم در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود دارد.
9- بين توانايي ارائه راه حل دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد.
10- بين توانايي ارائه راه حل دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي
درس ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود دارد.
11- بين توانايي آزمايش راه حل ها توسط دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد.
12- بين توانايي آزمايش راه حلها توسط دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود دارد.
13- بين توانايي استنتاج دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس علوم تجربي تفاوت معني داري وجود دارد.
14- بين توانايي استنتاج دانش آموزان پايه هفتم در مواجهه با مسائل در کلاس هاي سنتي و موضوعي درس ادبيات فارسي تفاوت معني داري وجود دارد.
1-6- تعاريف مفهومي وعملياتي متغيرها
تعريف مفهومي توانايي حل مسئله: توانايي حل مسئله عبارت است از کشف توالي و ترتيب صحيح راه هايي که به يک هدف يا يک راه حل منتهي مي شود. در موقعيتي که انسان با مسئله اي روبرو مي شود، بايد بر موانع يا مشکلاتي که بر سر راه رسيدن به هدف بود غلبه کرد(اکبري شلدره اي،1390).
تعريف عملياتي توانايي حل مسئله: منظور از توانايي حل مسئله به صورت عملياتي در اين پژوهش نمراتي است که دانش آموزان پايه هفتم متوسطه اول در آزمون حل مسئله درس علوم تجربي و ادبيات فارسي
در کلاس هاي سنتي و موضوعي کسب مي کنند.
تعريف مفهومي کلاس سنتي: کلاسي است که ازچند صد سال قبل رواج داشته و هم اکنون نيز در حال اجراست به طوري که درآن، کلاس درس و دانش آموزان ثابت بوده ولي معلم متغير مي باشد و آموزش براي کليه دروس در يک فضاي مشخص صورت مي گيرد.
تعريف عملياتي کلاس سنتي:براي اجراي درس هاي علوم تجربي و ادبيات فارسي در کلاس هاي سنتي، دانش آموزان در يک کلاس ثابت خواهند ماند و معلم در کلاس ها به صورت چرخشي طبق برنامه حضور خواهد يافت.
تعريف مفهومي کلاس موضوعي: دراين کلاس ها فضاي آموزشي و معلم ثابت بوده ولي دانش آموزان متغيرند و درهنگام تغييرکلاس جابه جامي شوند و تدريس به صورت آموزش هاي تخصصي براي دروس مختلف هرکدام دريک کلاس تخصصي صورت مي گيرد. دراين نوع کلاس ها امکانات و تجهيزات آموزشي
درس مربوطه فراهم شده و براي انتقال مفاهيم و يادگيري دانش آموزان کمک مي کند.
تعريف عملياتي کلاس موضوعي: براي اجراي درس هاي علوم تجربي و ادبيات فارسي در کلاس هاي موضوعي براي هر درس، کلاس مخصوصي در نظر گرفته شده و با توجه به برنامه درسي، دانش آموزان هر ساعت را در يک کلاس تخصصي سپري مي کنند. در هر کلاس جاي نشستن هر دانش آموز مشخص بوده بلافاصله بعد از زنگ وسايلش را برداشته و به کلاس مورد نظر مي رود، همچنين معلم و اتاق با تجهيزات آموزشي ثابت خواهند ماند و دانش‌آموزان به صورت چرخشي در اين كلاس‌ها حضور يافته و مشغول تحصيل خواهند شد.

فصل دوم
ادبيات و پيشينه تحقيق

2-1-مقدمه
برنامه درسي فارسي و علوم تجربي دوره متوسطه اوّل، از مهم ترين برنامه هاي درسي است که از يک سو با دوره ابتدايي و متوسطه و از سوي ديگر با ساير برنامه هاي درسي اين دوره ارتباط معناداري دارد؛ به گونه اي که ذهن و زبان دانش آموز را نسبت به دنياي ياددهي-يادگيري علوم پوياتر و گوياتر مي کند. يادگيري دانش آموزان از مباحث مدرسه اي، موضوعي است که توجه بسياري از محققان تربيتي را به خود جلب کرده است. در اين راه محققان تعليم وتربيت در تلاش هستند تا عوامل موثر و دخيل در يادگيري دانش آموزان را بشناسند.
برنامه درسي فارسي راهنمايي در سال 1372 با شکل و ساختاري کاملاً اجرايي آزمايشي، وارد چرخه آموزشي کشور شد. کتاب هاي فارسي موجود که بر مبناي”طرح تفصيلي فارسي دوره متوسطه اوّل” تهيه و سازماندهي شده بود، به نوبه خود تحول عظيمي را در حوزه آموزش زبان و ادبيات فارسي ايجاد کرد و با رويکردي کاملاً نوين در اختيار معلمان و دانش آموزان قرار گرفت. با توجه به اين که به نسبت تحولات علمي، فرهنگي و اجتماعي، برنامه هاي درسي نيز جهت هماهنگي و همپوشي با آن ها دستخوش تغييرند، ضرورت داشت برنامه درسي فارسي پس از طي يک دهه تدريس کتاب هاي فارسي در مدارس، مورد تجديدنظر و بازنگري قرار گيرند. در ساختار دروس کتاب درسي، ادبيات در هيئت متن هاي درسي زيبا و رسا، اشعار، حکايات و داستان هايي از متون کلاسيک و نوين ايران و جهان، سامان پذيرفته است. مقوله هاي زباني نيز در قالب آموزه هاي دستوري، نگارشي و املا تدوين يافته اند.
علوم تجربي نيز يکي از يازده حوزه يادگيري در برنامه درسي ملي است. براساس جهت گيري هاي اين برنامه، علوم تجربي کوشش انسان براي درک واقعيت هاي خلقت و کشف فعل خداوند تعريف شده است .به همين جهت شناخت و استفاده مسئولانه از طبيعت به مثابه بخشي از خلقت الهي با هدف تکريم، آباداني و آموختن از آن براي ايفاي نقش سازنده در ارتقاي سطح زندگي فردي، خانوادگي، ملّي و جهاني از ضرورت هاي علوم تجربي است. به همين دليل بايد همه جانبه نگري، رويکرد تلفيقي، تفکر، آگاهي، توانايي، ايجاد ارتباط بين آموزه هاي علمي و زندگي واقعي و به عبارتي کسب علم مفيد، سودمند و هدفدار که بتواند انسان هايي مسئوليت پذير، متفکر و خلاق پرورش دهد، در سازماندهي محتوا و آموزش مورد توجه قرار گيرد.
با توجه به اين که کلاس هاي موضوعي در چند سال اخير در برخي از مدارس اجرا شده و نظرات برخي از مديران و معلمان از اثربخشي و کارايي بالاي کلاس هاي موضوعي به عنوان يکي از محيط هاي



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید