دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده کشاورزي
گروه آموزشي مديريت کشاورزي
پايان نامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد
رشته: مهندسي کشاورزي گرايش مديريت کشاورزي
عنوان:
مقايسه اقتصادي روشهاي کنترل بيماري بلاست برنج از ديدگاه کارشناسان و کشاورزان شهرستان لنگرود
استاد راهنما:
دکتر محمد رضا صفري مطلق
نگارش:
فرزانه فلاحپور سالکويه
نيمسال تحصيلي
دوم 1393
اينجانب فرزانه فلاح پور سالکويه دانشآموخته مقطع کارشناسيارشد/ناپيوسته/ دکتراي حرفه اي/ دکتري تخصصي در رشته مديريت کشاورزي که در تاريخ30/6/93 از پايان نامه/رساله خود تحت عنوان: مقايسه اقتصادي روشهاي مختلف کنترل بيماري بلاست برنج از ديدگاه کارشناسان و کشاورزان شهرستان لنگرود با کسب نمره 8/19 و درجه عالي دفاع نموده ام، بدينوسيله متعهد ميشوم:
1)اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود ، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2) اين پايان نامه/ رساله قبلا براي دريافت هيج مدرک تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3)چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4)چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت./1
نام و نام خانوادگي
تاريخ و امضا
تقدير و تشکر
بر خود واجب ميدانم از زحمات بيدريغ اساتيد گرانقدري که در طول تحصيلم مرا راهنمايي نمودهاند تشکر نمايم. به خصوص از زحمات بيدريغ جناب آقاي دکتر محمدرضا صفري مطلق که به عنوان استاد راهنماي اين پروژه قبول زحمت نموده و در تمام مراحل مشوق و حاميام بودهاند بسيار سپاسگذارم.
همچنين بدينوسيله لازم ميدانم از زحمات کارشناسان جهاد کشاورزي شهرستان لنگرود که در جمعآوري دادها نهايت همکاري را داشتهاند تشکر نمايم.
تقديم به:
پدر و مادر عزيزم که در تمام مراحل تحصيل، يار و همراه و مشوقم بودهاند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: كليات و مقدمه
1-1- مقدمه2-4
1-2 – بيان مساله6
1-3- اهميت و ضرورت تحقيق6-7
1-4- اهداف تحقيق7-8
1-5- واژههاي کليدي8
فصل دوم: بررسي و مرور پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه10-11
2-2- بيماريهاي گياهي11-12
2-2-1- بيماريهاي برنج12
2-2-2- بلاست برنج12-14
2-2-3- مطالعه بيولوژيکي قارچ عامل بيماري بلاست14-15
2-3-روشهاي کنترل بيماريهاي گياهي15
2-3-1- روشهاي کنترل بلاست برنج15
2-3-1-1- پيشآگاهي16-17
2-3-1-2- کنترل زراعي17-19
2-3-1-3- کنترل بيولوژيکي19-21
2-3-1-4- کنترل شيميايي21-23
2-3-1-5- استفاده از ارقام مقاوم23-25
2-4- مقايسه اقتصادي روشهاي کنترل بيماري بلاست برنج25-29
فصل سوم مواد و روشهاي تحقيق
3-1- منطقه مورد مطالعه31-33
3-1-1- معرفي استان گيلان31-32
3-1-2- برنج در استان گيلان32
3-2-1- شهرستانهاي استان گيلان32
3-2-2- شهرستان لنگرود32-33
3-3 – روش تحقيق33
3-4- جامعه و نمونه آماري33
3-5- ابزار گردآوري دادهها34
3-5-1- ابزار پژوهش34-35
3-6- روايي و پايايي ابزار اندازهگيري35-36
3-6-1- روايي35
3-6-2- پايايي36
3-7 – متغيرهاي تحقيق و تعاريف عملياتي36-37
3-7-1- متغير مستقل36
3-7-1-1- ويژگيهاي فردي36
3-7-1-2- ويژگيهاي نظام زراعي36
3-7-1-3- ويژگيهاي اقتصادي36
3-7-1-4- دانش کنترل بلاست برنج37
3-7-1-5- نفوذپذيري اجتماعي37
3-7-1-6- مشارکت اجتماعي37
3-7-1-7- فعاليتهاي آموزشي- ترويجي37
3-7-1-8- دانش فني37
3-7-1-9- اثرات زيستمحيطي کنترل بيماري بلاست برنج37
3-7-2- متغير وابسته37
3-8- فرضيههاي تحقيق38
3-9 – روش تجزيه تحليل دادهها38-39
3-9-1- آمار توصيفي38
3-9-2- آمار استنباطي39
فصل چهارم: تجزيه تحليل دادهها
4-1- مقدمه41
4-2- يافتههاي توصيفي 41-57
4-2-1- ويژگيهاي فردي 41-42
4-2-2- ويژگيهاي نظام زراعي 43
4-2-3- ويژگيهاي اقتصادي 44
4-2-4- دانش کنترل بلاست برنج 45-53
4-2-4-1- دانش کنترل شيميابي بلاست برنج45-47
4-2-4-2- دانش کنترل زراعي برنج 48-53
4-2-5- نفوذپذيري اجتماعي 53-54
4-2-6- مشارکت اجتماعي 54
4-2-7- فعاليتهاي آموزشي- ترويجي 55
4-2-8- دانش فني 56-56
4-2-9- اثرات زيستمحيطي کنترل بلاست برنج 56-57
4-3- آمار استنباطي 57-60
4-3-1- مقايسه ويژگيهاي فردي، زراعي و اقتصادي کشاورزان دوگروه با استفاده از آزمون کايدو 57
4-4- مقايسه هزينههاي کنترل شيميايي با کنترل زراعي 60-61
فصل پنجم: بحث، نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1- مرور کلي بر تحقيق 63-64
5-1-1- مقدمه 63
5-1-2- اهداف تحقيق64
5-1-3- محدوده تحقيق64
5-1-4- محدوديت تحقيق 64
5-1-5- روش و نوع تحقيق 64
5-1-6- متغيرهاي تحقيق64-65
5-1-7- فرضيههاي تحقيق 65
5-2- نتيجهگيري 65-73
5-2-1- يافتههاي توصيفي 65-70
5-2-2- يافتههاي استنباطي 70-71
5-2-2- مقايسه هزينههاي کنترل زراعي و شيميايي71
5-3- بحث 71-73
5-4- پيشنهادها 74-75
5-4-1- پيشنهادهاي پژوهش حاضر 74
5-4-2- پيشنهادهايي براي پژوهشهاي آينده 74-75
منابع76-84
پيوستها 85-96
چکيده انگليسي 97
صفحه عنوان انگليسي 98
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1-1- توليد برنج در کشورهاي اصلي صادر…………………………………………………………5
جدول 2-1- سرانه مصرف برنج در آفريقا و برخي کشورهاي در حال توسعه………………………..11
جدول 3-1- ارزشهاي عددي گويه هاي پرسشنامه………………………………………………………35
جدول 3-2- ارزشهاي عددي گويه هاي پرسشنامه……………………………………………………….35
جدول 3-3- ارزشهاي عددي گويه هاي پرسشنامه………………………………………………………35
جدول 3-4- ميزان اعتماد (پايايي) پرسشنامه با استفاده از روش آلفاي كرونباخ……………………….36
جدول 4-1- توزيع فراواني ويژگيهاي فردي شاليکاران (320=n)………………………………….41-42
جدول 4-2- توزيع فراواني ويژگيهاي نظام زراعي شاليکاران…………………………………………….43
جدول 4-3- توزيع فراواني ويژگيهاي اقتصادي شاليکاران……………………………………………….44
جدول 4-4- توزيع فراواني شاليکاران و کارشناسان براساس دانش کنترل بلاست برنج……………….46
جدول 4-5- توزيع فراواني شاليکاران براساس دانش کنترل شيميايي بلاست ر برنج…………….46-47
جدول 4-6- توزيع فراواني شاليکاران براساس دانش کنترل زراعي بلاست ر برنج……………….49-53
جدول 4-7- ميزان نفوذپذيري اجتماعي شاليکاران به ترتيب اهميت موضوع (367n= )…………….53
جدول 4-8- توزيع فراواني شاليکاران مورد مطالعه برحسب ميزان نفوذپذيري اجتماعي (367 =…( n 54
جدول 4-9- ميزان مشارکت اجتماعي شاليکاران به ترتيب اهميت موضوع (367n= )……………….54
جدول 4-10- توزيع فراواني شاليکاران مورد مطالعه بر حسب ميزان مشارکت اجتماع……………….54
جدول 4-11- ميزان فعاليتهاي آموزشي- ترويجي شاليکاران به ترتيب اهميت موضوع (367n= )…..55
جدول 4-12- توزيع فراواني شاليکاران مورد مطالعه بر حسب ميزان فعاليتهاي آموزشي (367n= )….55
جدول 4-13- ميزان دانش فني شاليکاران به ترتيب اهميت موضوع (367n= )……………………….56
جدول 4-14- توزيع فراواني شاليکاران مورد مطالعه بر حسب ميزان دانش فني……………………….56
جدول 4-15- اثرات زيستمحيطي کنترل بلاست برنج به ترتيب اهميت موضوع (367n= )……….56
جدول 4-16- توزيع فراواني شاليکاران مورد مطالعه بر حسب ميزان اثرات زيستحيطي…………….57
جدول 4-17-مقايسه ويژگي فردي، زراعي واقتصادي کشاورزان دو گروه بااستفاده ازآزمون کايدو…60
جدول 4-18- مقايسه ويژگي فردي، زراعي و اقتصادي کشاورزان……………………………………………….60
جدول 4-19- محاسبه هزينه هاي کنترل زراعي و شيميايي…………………………………………………………61
جدول 4-20- مقايسه اقتصادي روش کنترل زراعي و شيميايي بر اساس نسبت منافع به هزينهها……..61
جدول الف- 1- نفوذپذيري اجتماعي………………………………………………………………………………………90
جدول الف- 2-. مشارکت اجتماعي………………………………………………………………………………………..90
جدول الف-3- فعاليتهاي آموزشي-ترويجي …………………………………………………………………………91
جدول الف- 4- دانش فني……………………………………………………………………………………………………..91
جدول الف- 5- اثرات زيستمحيطي کنترل بلاست برنج…………………………………………………………..92
فهرست تصاوير
عنوان صفحه
شکل 1- 1 توليد برنج در آسيا- آمار سازمان خوار و بار جهاني سال 2013…………………………………………4
شکل 3- 1 نقشه استان گيلان……………………………………………………………………………………..31
شکل 4- 1 توزيع فراواني شاليکاران بر اساس روش کنترل بيماري……………………………………….45
چکيده
برنج يکي از محصولات زراعي عمده استان گيلان بوده و نقش مهمي در درآمد خانوار روستايي دارد. ميزان محصول برنج هر ساله توسط عوامل مختلفي همچون آفات، بيماريها و علفهاي هرز مورد تهديد قرار ميگيرد. بيماري بلاست يکي از خسارتزاترين بيماريهاي برنج بوده و هر ساله موجب کاهش کميت و کيفيت محصول در مزارع شمال کشور ميگردد و در اين ميان زارعين بيشتر از روش شيميايي براي کنترل بيماري استفاده ميکنند. امروزه با توجه به خطرات سموم شيميايي روي سلامت انسان و محيطزيست بيشتر بر روشهاي زراعي و بيولوژيک جهت کنترل بيماري بلاست برنج تاکيد ميگردد و از آنجايي که در استان گيلان از کنترل بيولوژيک استفاده نميشود در اين تحقيق مقايسه اقتصادي دو روش شيميايي و زراعي رايج در شاليزارهاي استان گيلان (شهرستان لنگرود)، مدنظر قرار گرفته است. مقايسه اقتصادي دو روش کنترل زراعي و شيميايي بين 33 نفر از کارشناسان و 373 نفر از شاليکاران شهرستان لنگرود انجام شد که براي اين کار از روش نمونهگيري تصادفي استفاده شد. روش جمعآوري دادهها به صورت پرسشنامهاي بوده و دادههاي جمعآوري شده توسط نرمافزار SPSSمورد ارزيابي قرارگرفتند. همچنين ميزان نفوذپذيري اجتماعي، دانش فني، مشارکت اجتماعي، فعاليتهاي ترويج و ميزان اهميت به محيط زيست پاسخگويان بررسي و در بخش اقتصادي از روش نسبت منافع به هزينهها جهت تعيين اقتصاديترين روش کنترل بيماري استفاده گرديد. همچنين مقايسه ويژگيهاي فردي، زراعي و اقتصادي دو گروه کشاورزان استفادهکننده از روش زراعي و شيميايي توسط آزمون آماري کايدو نشان داد که بين جنسيت، سن و سابقه برنجکاري با روش کنترل انتخابي توسط پاسخگويان ارتباط معنيداري وجود ندارد ولي بين سطح زيرکشت و روش کنترل در سطح 05/0 آماري، ارتباط معنيداري وجود دارد. علاوه بر اين بين نظرات کارشناسان و کشاورزان در مورد روش کنترل بيماري بلاست برنج، اختلاف معنيداري وجود داشت بهطوري که کارشناسان ترکيبي از روشهاي کنترل را توصيه ميکنند ولي بيشتر کشاورزان از روش شيميايي استفاده ميکنند. ضمناً تحقيقات حاضر نشان داد بر اساس قيمتهاي سال 1392 و با توجه به هزينههاي کنترل زراعي در مقايسه با کنترل شيميايي در هر هکتار شاليکاري، کنترل زراعي از نظر اقتصادي قابل جايگزين با کنترل شيميايي خواهد بود.
واژههاي کليدي: بلاست برنج، مقايسه اقتصادي، کنترل زراعي، کنترل شيميايي.
فصل اول
کليات و مقدمه
1- 1- مقدمه
برنج يکي از محصولات غذايي درجه يک جهان است. در انگليسيIce/paddy ، در عربي به آن Irz، در فارسي برنج و در زبان اردو چاوال ميگويند. نام علمي آنOryza sativa است. برنج گياهي از خانواده گرامينه است .(Wasim, 2002) کشت برنج که امروزه در تغذيه صدها ميليون انسان در سراسر جهان نقش مهمي را عهدهدار است در چين و هندوستان سابقه هفت هزار ساله دارد. اعتقاد بر اين است که منشا متداولترين گونه برنج، قاره آسيا است. برنج محصول عمده گياهان زراعي مهم کشورهاي در حال توسعه است و قوت غالب بيش از يک سوم جمعيت دنيا را تشکيل ميدهد. 90% کل توليد برنج از آسياست و تمدنهاي اين ناحيه پيوند عميقي با برنج دارند. دانهي برنج داراي 7/7% پروتئين، 2/75% مواد غير ازته، 4/0% چربي، 2/2% سلولز و 5/0% خاکستر ميباشد. قابليت هضم برنج به مراتب بيش از سيبزميني، گندم، شير و ساير محصولات غذايي است (نورمحمدي و همکاران، 1389). از نظر ارزش غذايي و ميزان کالري توليدي، برنج بر اکثر مواد غذايي مورد مصرف انسان برتري دارد. ضريب هضم مواد آلي دانه بدون پوسته در حدود 92% و ضريب هضم پروتئين آن در حدود 86% ميباشد. بيش از 70% برنج دنيا در مناطق نيمهگرمسيري مرطوب آسيا کشت ميشود و تنها نقاط کوچکي از مناطق خشک به کشت آن اختصاص دارند، با اين حال توليد برنج در بعضي مناطق نيمهخشک، به ويژه در کشورهايي که آب و هواي مديترانهاي دارند، مانند ايالات متحده آمريکا، مصر، يونان، اسپانيا، ايتاليا حائز اهميت است، زيرا در اين مناطق برنج گذشته از اهميت اقتصادي که دارا ميباشد، به لحاظ آنکه ميتواند در خاکهاي شور و نمکزده کشت شود، در روند اصلاحي اين خاکها نقش مهمي را ايفا ميکند (نورمحمدي و همکاران، 1389).
نخستين اقداماتي که در پايان قرن نوزدهم در استراليا براي برنجکاري ديم به عمل آمده با شکست مواجه شد. بعدها شاليکاري نقش عمدهاي در عمران و آباداني اين مناطق ايفا ميکرد. شرايط اقليمي حاد نيز به ايجاد گونههاي خاصي از برنج از قبيل برنج کوهستاني يا برنج نشاشده در آبهاي عميق انجاميد. در اثر دخالت عوامل انساني و انتخاب محيطي، انواع مختلفي که در برابر شوري آب يا قلياييبودن آن يا سردي هوا در شب مقاوم بود به تدريج به وجود آمد. انواع متعدد برنج که بدين ترتيب بدست آمده به منزلهي گنجينه ژنتيکي ارزشمندي از ژرمپلاسم بود که بايد با برنامه اصلاح نژاد فعلي و آينده، حفظ شود (نورمحمدي و همکاران، 1389). در آفريقا برنج غذاي اصلي مردم گينهبيسائو، گينه، ساحلعاج، ليبريا، سنگال و سيرالئون بوده و جايگزين غلات ديگري همچون سورگوم، ارزن و ذرت شده است. بنابراين افزايش تقاضا براي آن وجود دارد. اين افزايش تقاضا همراه با افزايش جمعيت بوده و ميزان توليد جوابگوي نياز مردم نيست .(Seck et al., 2010)
بهترين منطقه رشد برنج بين 45 درجه عرض جغرافيايي شمالي و 40 درجه عرض جغرافيايي جنوبي است. برنج در دماي بالا و رطوبت بالا رشد بهتري دارد. درجه حرارت مطلوب 20 درجه سانتيگراد در طول دوره رشد مورد نياز است .(Wasim, 2002)
در روسيه برنج با توجه به گسترش روشهاي پيشرفته آبياري اتوماتيک به طور اصولي و علمي توسعه يافته است. عملکرد برنج به 4-5/3 تن در هکتار رسيده است. در گذشته هزينه کارگر تنها هزينه توليد بود. هزينههاي کنترل شيميايي بيماريها، آفات و علفهاي هرز منجر به افزايش عملکرد به 8/4-3/4 تن در هکتار و کاهش مصرف نيروي کار به 120-60 نفر ساعت در هکتار شد. اما استفاده از آفتکشها و سموم، خطرات زيستمحيطي زيادي دارد. جهت بهبود رشد برنج، بايد به طور کامل از کاربرد آفتکشها بوسيلهي هواپيما جلوگيري و از روشهايي مانند استفاده از ارقام مقاوم به آفات و بيماريها استفاده شود (Tchebotaryov et al., 2004).
طبق آخرين گزارشهاي سازمان خواروبار جهاني بر اساس جداول سال 2013، توليد برنج از سال2012 فقط 1/1% رشد کرده است و از 5 ميليون تن به 8/7 ميليون تن، افزايش يافته که براي کشورهاي اصلي توليدکننده يعني چين، پاکستان و فيليپين نگرانکننده است. پيشبيني فائو از تجارت برنج در اين سال 5/37 ميليون تن ميباشد. ايران و آفريقاي جنوبي به عنوان واردکننده اصلي و برزيل، چين، کامبوج، ميانمار، تايلند و ويتنام به عنوان صادرکننده اصلي برنج محسوب ميشوند (جدول1-1)(شکل 1-1).(Anonymous, 2013)
امروزه در بيشتر جوامع، بر کشاورزي پايدار تاکيد ميگردد. کشاورزي پايدار بيشتر به بهرهوري زارعين تکيه ميکند و بيشتر، حفظ و نگهداري خاک، آب و ديگر منابع طبيعي را مدنظر دارد. حاصلخيزي خاک، ايجاد جوامعي سالم و فراهمکردن فرصتي براي نسلهاي آينده نيز از ديگر اجزاء کشاورزي پايدار محسوب ميشوند (اللهياري، 1391). جهت تحقق کشاورزي پايدار، سه عنصر اساسي آن که عبارتند از حفاظت محيط زيست، شرايط مطلوب اجتماعي و سودآوري اقتصادي بايد رعايت شوند. موفقيتهاي اقتصادي بايد بدون تباهي خاک، آب، هوا، مناظر طبيعي و فلور بومي به دست آورده شود. در اکثر موارد به علت فقدان دانش و قدرت تشخيص، در استفاده از منابع پايه آب و خاک زيادهروي شده است و زراعت فشرده يکي از بزرگترين تهديدها براي پايداري خاک بوده است (کريمي، 1381). جهت رسيدن به پايداري در کشاورزي بايد از روشهاي خاصي همچون شخم حداقل، مديريت عناصر غذايي، تناوب زراعي، مديريت تلفيقي آفات، بيماريها و علفهاي هرز، بهرهگيري کارآ از گونهها و ارقام زراعي، استفاده گردد (کريمي، 1381).
امروزه با توجه به گسترش روشهاي کنترل شيميايي عليه بيماريها و آفات در کشور، لزوم توجه به کشاورزي پايدار و رفع نيازهاي نسلهاي آينده احساس ميگردد. در حال حاضر بيشتر شاليکاران استان گيلان شاليزارهاي خود را عليه بيماري بلاست برنج سمپاشي ميکنند و از روشهاي کنترل بيولوژيک اطلاع درستي ندارند. کارشناسان جهاد کشاورزي نيز تاکنون فقط به کنترل بيولوژيک عليه آفت کرم ساقهخوار برنج توجه داشته و عليرغم خسارت زياد بيماري بلاست برنج در مزارع شمال کشور، در مورد کنترل بيولوژيک اين بيماري اقداماتي صورت نپذيرفته است. يکي از راههاي رسيدن به کشاورزي پايدار و افزايش سودآوري کشاورزان استفاده از روشهاي بيولوژيکي در جهت کنترل بيماريهاي مهم زراعي است زيرا اين روش کنترل همسو با طبيعت بوده و زياني به محيط زيست وارد نميآورد. از سوي ديگر هزينهي استفاده از آن کمتر از مصرف سموم شيميايي است. بر اساس تحقيقات انجام يافته در استان گيلان از روش شيميايي و روشهاي زراعي براي کنترل بيماري بلاست برنج استفاده ميگردد که هدف از اين پژوهش مقايسه اقتصادي بين روشهاي کنترل بيماري بلاست برنج و انتخاب اقتصاديترين روش کنترل آن است.
شکل1-1. توليد برنج در آسيا- آمار سازمان خوار و بار جهاني سال 2013
.(Anonymous, 2013) جدول1-1. توليد برنج در کشورهاي اصلي صادرکننده
سهم نهاييصادراتمصرف داخليذخيره کلوارداتتوليدسهم اوليهکشورها
84670
94395
99950
23500
23750
22000
640
320
250
13100
17400
20400
1303
1156
993
2940
4200
4900
329
440
540
10408
10500
9300
2802
3000
2900
6734
6750
8500
3305
3400
3200
7720
6900
7200

132447
133966
137254
92692
93650
98655
3028
2921
3030
13460
13713
14056
3412
3781
3702
21120
21583
22065
217446
228751
237744
126600
12800
129955
6470
6241
6180
33294
37863
42956
8020
8337
7895
31780
32683
34165

2969
3011
3311
100
100
100
60
60
60
670
550
400
640
700
725
600
600
550

138902
141070
140080
105300
104400
106005
6160
5541
5800
25224
24213
25156
5866
6332
6014
28280
29143
29413

75575
84670
94345
21200
23500
23850
250
640
320
7400
13100
17400
1514
1303
1156
2900
2940
4200چين
12- 2011
13-2012
14-2013
هند
12-2011
13-2012
14-2013
پاکستان
12-2011
13-2012
14-2013
تايلند
12-2011
13-2012
14-2
آمريکا
12-2011
13-2012
14-2013
ويتنام
12-2011
13-2012
14-2013

1-2- بيان مسأله
بيماري بلاست برنج که عامل آن قارچ Pyricularia grisea است، يکي از خسارتزاترين عوامل بيماري قارچي در برنج به حساب ميآيد. اين بيماري، تاکنون از 85 کشور دنيا، گزارش شده و هر جا که برنج به صورت تجاري، کشت ميشود، وجود دارد و در مراحل نشا، پنجهزني و خوشهدهي برنج را مورد حمله قرار ميدهد. به همين دليل تحقيقات گستردهاي روي آن در دنيا صورت گرفته است. اما هنوز خسارتزاترين بيماري برنج محسوب ميگردد (پاداشتدهکايي، 1378).
اين بيماري اولين بار در ايران توسط شريف و ارشاد در سال 1345، از سواحل بحر خزر و ساير محققين، از نواحي ديگر برنجکاري کشور مانند فارس، رامهرمز، ميناب، اصفهان، قصر شيرين و گيلان غرب گزارش گرديد. در اثر بيماري، روي برگهاي گياهچه و بوتههاي برنج در مراحل اوليه رشد و پنجهزني در شرايط مناسب، لکههايي ظاهر شده و سبب برگسوزي ميشود و بوتهها اغلب، از بين ميروند. آلودگي روي خوشه و گرههاي ساقه، غالبا، خسارت زيادي به بار ميآورد. تعداد خوشه، کاملا تقليل يافته و باعث کاهش وزن هزاردانه و کيفيت آنها ميگردد. زيان حاصل از بيماري را شريف در سال 1353، در استانهاي گيلان و مازندران، به طور متوسط، 7% برآورد کرده است. به گفتهي نامبرده، در پارهاي از مزارع، خسارت تا 80% بوده است (اخوت و همکاران، 1369).
با توجه به خسارت بالا، کاهش محصول در برخي موارد به 60% تا 100% هم ميرسد. روشهاي مختلفي براي کنترل اين بيماري در ايران و جهان استفاده شده از جمله استفاده از ارقام مقاوم، پيشآگاهي، مبارزه شيميايي، مبارزه بيولوژيک و کنترل زراعي. عليرغم تلاشها و تحقيقات فراوان در زمينهي مديريت بيماري بلاست برنج، تاکنون به تاثير اقتصادي و ميزان رضايت کشاورزان از کيفيت و کميت محصول، توجه نشده است.
در اين پژوهش، علاوه بر بررسي اثرات روشهاي مختلف مبارزه با بيماري بلاست در کنترل بيماري، به اثرات اقتصادي و تعيين اقتصاديترين روش کنترل بيماري بلاست برنج پرداخته شده و همچنين مقايسهاي بين نظرات کارشناسان جهاد کشاورزي و کشاورزان منطقه انجام ميگيرد.
1- 3- اهميت و ضرورت تحقيق
برنج براي نيمي از مردم دنيا به معني زندگي است (Basrah et al, 2011). بيش از نيمي از مردم دنيا از برنج به عنوان غذا استفاده ميکنند (Chauhan and Johnson, 2011). تامين غذا براي نسل حاضر از مشکلات اساسي دولتها بوده و بر اساس آمار سازمان ملل متحد هر ساله ميليونها نفر در اثر سوء تغذيه و گرسنگي ميميرند و از هر سه نفر فقط يک نفر سير ميشود. اين در حالي است که توليد مواد غذايي در کشورهايي که با افزايش جمعيت مواجهاند، کاهش يافته است. جمعيت جهان در سال 2025 به 8 ميليارد نفر خواهد رسيد. امروزه گرسنگي به عنوان يک پديده اجتماعي مورد بررسي قرار گرفته و اثرات آن به عنوان يک معضل سياسي در کشورهاي قحطيزده نمود مييابد. اين تهديد بيشتر متوجه اقتصاد کشورهايي است که به دليل باقيماندن در ساز و کارهاي کشاورزي سنتي و بهرهوري اندک عوامل توليد در اين بخش، نميتوانند به مقدار کافي مواد غذايي کافي متناسب با رشد جمعيت را توليد کنند (پژوهنده، 1392).
اهميت اقتصادي برنج اين است که به عنوان غذاي اصلي محسوب ميشود. مصرف سرانهي برنج 90 کيلوگرم بوده که در ايران به طور متوسط 40 کيلوگرم و در اروپا 5 کيلوگرم است. حدود 80 درصد برنج دنيا در مزارع کوچک خانوادگي که اصولا براي تامين نيازهاي معيشتي خانوار کشت ميگردد، توليد ميشود و کشاورزان فقير 80 درصد از توليدکنندگان برنج را تشکيل ميدهند (نجفي خطبهسرايي، 1390).
رفع نياز جهاني برنج طي سالهاي 2001 تا 2025، به رشد 25 درصدي احتياج دارد تا بتواند هماهنگ با رشد جمعيت جهان باشد .(Maclean et al, 2002)
بخش کشاورزي در ايران از لحاظ عدالت اجتماعي، تامين غذا، ايجاد فرصتهاي شغلي جديد، تثبيت محيط زيست و ايجاد شرايط مناسب محيطي در رشد مستمر و پايدار و درونزاي اقتصادي، نقش حياتي در توسعه کشور دارد و مستلزم توجه خاص و حمايت کارآمد است (نجفي خطبهسرايي، 1390).
عوامل مختلفي در کاهش توليد محصولات کشاورزي نقش دارند. مانند عوامل محيطي، کمبود آب، کمبود نيروي کار، آفات و بيماريهاي گياهي، علفهاي هرز، کمبود مواد اوليه، کمبود منابع مالي و ….. که يکي از مهمترين عوامل کاهش محصول برنج، خسارت ناشي از آفات و بيماريهاي آن است. از بين بيماريهاي برنج، بلاست برنج مخربترين بيماري در مزارع شمال بوده و در برخي موارد 20-30% خسارت به بار ميآورد. با توجه به اينکه برنجکاران شمال کشور در سالهاي اخير با مشکل کمآبي مواجهاند و از طرفي نيمي از برنج توليدي به مصرف خانوار ميرسد، در سالهاي آتي با مشکل کمبود برنج، حتي در شمال کشور مواجه خواهيم شد. در اين ميان استفاده مفيد از منابع موجود، کاهش هزينههاي توليد، توليد ارقام مرغوب و پرمحصول، کنترل بيماريها و آفات برنج ميتواند راهکار مناسبي براي افزايش بازده اقتصادي توليد اين محصول استراتژيک باشد.
1-4- اهداف تحقيق
– ارزيابي اقتصاديترين روش کنترل بيماري بلاست برنج
-بررسي نظرات کشاورزان در مورد روشهاي کنوني کنترل بيماري بلاست برنج
-مقايسه نظرات کشاورزان و کارشناسان کشاورزي و دستيابي به راهکاري مناسب
– مقايسه ويژگيهاي فردي کشاورزان استفادهکننده از روش زراعي در مقايسه با کشاورزان استفادهکننده از روش شيميايي
– مقايسه ويژگيهاي اقتصادي کشاورزان استفادهکننده از روش زراعي در مقابل کشاورزان استفادهکننده از روش شيميايي
1-5- واژههاي کليدي
1-5- 1- مقايسه اقتصادي
تعريف مفهومي: مقايسه يعني دو چيز را با هم سنجيدن و اقتصادي صفتي است منسوب به اقتصاد.
تعريف عملياتي: در اين تحقيق منظور مقايسه اقتصادي روشهاي مختلف کنترل بيماري بلاست برنج است.
1-5- 2- برنج
تعريف مفهومي: دانهايست از نوع غلات و شبيه گندم که از غذاهاي اصلي انسان است. بلندي بوتهي آن به يک متر و نيم ميرسد. در جاهاي مرطوب کاشته ميشود و احتياج به آب فراوان دارد. در چين و هندوستان و آفريقا و آمريکا و برخي قسمتهاي اروپا به ثمر ميرسد. در سواحل بحر خزر، فارس و اصفهان زراعت ميشود. ورنج، گرنج و برنگ هم گفته ميشود. دانههاي برنج با پوست را شلتوک و کشتزار آن را شاليزار ميگويند.
تعريف عملياتي: منظور از برنج در اين تحقيق کليه ارقام برنج که در شهرستان لنگرود کشت ميگردد از جمله هاشمي، جمشيدجو و عليکاظمي است.
1-5-3- بيماري
تعريف مفهومي: نادرستي، ناخوشي
تعريف عملياتي: منظور بيماري در اين تحقيق عوامل بيماريزاي قارچي است که باعث کاهش ميزان محصول ميگردد.
1-5- 4- بيماري بلاست
تعريف مفهومي: بلاست در لغت به معني انفجار است.
تعريف عملياتي: بيماري بلاست برنج، که عامل آن، قارچ Pyricularia grisea است، تاکنون از85 کشور دنيا، گزارش شده و هر جا که برنج به صورت تجاري، کشت ميشود، وجود دارد و در مراحل نشا، پنجهزني و خوشه، برنج را مورد حمله قرار ميدهد. به همين دليل تحقيقات گستردهاي روي آن در دنيا صورت گرفته است، اما هنوز خسارتزاترين بيماري برنج محسوب ميگردد (پاداشتدهکايي، 1378).
فصل دوم
بررسي و مرور پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه
افزايش سريع جمعيت زمين، بهرهوري پايين کشاورزي و توسعه محدود صنعت، سيستم بازاريابي ناقص و بسياري موانع ديگر در مسير توسعهي توليد برنج در کشورهاي در حال توسعه وجود دارد. با اين وجود توسعهي اقتصادي برنج تحت يک روند ثابت در حال تکامل و تغيير است .(Wasim, 2002) 9/0 توليد برنج در شرق دور متمرکز است. در بسياري از کشورهاي توسعهيافته، به ويژه بخشهايي از جنوب اروپا و آمريکا کشت برنج در کشاورزي و صنعت اهميت زيادي دارد. امروزه برنج در شرايط پيشرفتهتر و با روشهاي مختلف بيش از هر محصول ديگر کشت ميشود. با توجه به جدول فائو در سال 1996 در مورد تعادل مواد غذايي، برنج بيش از 60% کالري مردم ميانمار، بنگلادش، اندونزي و ويتنام و بين 60%-50% کالري مردم تايلند، فيليپين، چين و کره و 50%-40% کالري مردم هند و ژاپن را تامين ميکند (.(Wasim, 2002 در پاکستان و آمريکا فقط 30%-20% کالري دريافتي را تامين ميکند. مصرف برنج در بسياري کشورها مثل آفريقا و آمريکايلاتين، در حال افزايش است (جدول 2- 1)(.(Wasim, 2002
توليد برنج طي سالهاي 2000-1999 به ميزان 586787000 تن برآورد شده است. برنج با ارزشترين و گرانترين محصول غذايي است که تاکنون کشت شده است. سادگي هضم براي کودکان، افراد مسن، بيمار و ضعيف نسبت به گندم، جو و ذرت باعث افزايش اهميت آن شده است. دانههاي برنج داراي پروتئين، نشاسته، روغن، نمک و فيبر هستند که نيازهاي اساسي بدن را تامين ميکنند. علاوه بر اين برنج حاوي ويتامينها و عناصر حياتي است. متاسفانه بسياري از اين ويتامينها به همراه پوستهي فيبري دانهي برنج از بين ميروند .(Wasim, 2002)
در دهههاي اخير پايداري در کشاورزي مورد توجه زيادي قرار گرفته است. کشاورزي پايدار بر توانايي سيستمهاي کشاورزي در دارابودن قدرت توليد در درازمدت تاييد دارد. در اين رابطه منابع اصلي کشاورزي شامل آب و زمين در اثر عوامل مختلف از جمله استفاده نامناسب از نهادهها در معرض نابودي قرار گرفتهاند. اين امر ميتواند منجر به کاهش عملکرد زمين و حتي افزايش بيابانزايي گردد (Williams, 1995). نظامهاي پايدار از نظر محيطي غيرمخرب، از نظر فني مناسب و از نظر اقتصادي مقرون به صرفه هستند (Porter, 1974).
بيماريهاي گياهي تهديدي براي محصولات زراعي و کشاورزي پايدار هستند. از لحاظ تاريخي، شيوع بيماريهاي زراعي همراه با قحطي، درد و رنج و مرگ براي انسان بوده است .(Anonymous, 2013) شيوع بيماريهاي گياهي، اميد و آرزوي بسياري از کشاورزان را که براي امرار معاش وابسته به کشاورزي بودهاند، نابود ميکرده است .(Anonymous, 2013) افزايش جمعيت به دليل موفقيت کشاورزي مدرن در کنترل بيماريهاي زراعي بوده است .(Anonymous, 2013) با اين حال بيماريهاي زراعي هنوز هم وجود دارند و خسارت سنگيني وارد ميکنند. محصولات زراعي از زمان کشت دانه تا زمان برداشت محصول در معرض بيماريهاي زراعي قرار دارند. حتي بذرهاي برداشت شده در معرض خطر آلودگي با اسپورهاي بيماريهاي بذرزاد مانند زنگ، قرار دارند. در نتيجه، مهم اين است که کشاورزان درک صحيحي از بيماري و روشهاي مختلف کنترل جهت به حداقل رساندن خسارت و زيان اقتصادي ناشي از آن داشته باشند .(Anonymous, 2013)
(Wasim, 2002) جدول 2- 1. سرانه مصرف برنج در آفريقا و برخي کشورهاي در حال توسعه
کيلوگرم در سالکشور152بنگلادش140ميانمار39برزيل92چين91هند82گويان146اندونزي24عراق62ژاپن87مالزي91فيليپين16پاکستان89سريلانکا90سيرالئون114تايلند162ويتنام2- 2- بيماريهاي گياهي
تعريف بيماري از نظر افراد مختلف به صورتهاي متفاوت بيان ميشود. از نظر يک کشاورز بيماري به صورت کاهش محصول و در نتيجه کاهش درآمد بيان ميگردد. ولي از نظر يک پزشک، بيماري با علل و علائم آن سنجيده ميشود. هر گونه فرآيند غيرعادي در گياه را که در اثر تحريک مداوم به وجود آيد و منجر به تغييرات در فعاليت متابوليکي و سبب ظهور علائم گردد ميتوان بيماري ناميد. براي ايجاد يک بيماري بايد چند عامل تعيينکننده مانند پاتوژن، شرايط محيطي مساعد براي رشد پاتوژن، ميزبان حساس و ناقل وجود داشته باشند به عوامل بيماريزاي گياهي اصطلاحا پاتوژن ميگويند (الهينيا، 1384).
2-2-1- بيماريهاي برنج
بيماريهاي برنج در غالب مناطق کشت گياه، عامل اصلي کاهش محصول است (اخوت، 1383). بيماريهاي انگلي در اثر قارچها، باکتريها، ويروسها، مايکوپلاسماها و نماتدها ايجاد ميشوند. بيماريهاي غيرانگلي در اثر عوامل نامساعد محيطي يا تغذيهاي مانند کمي يا زيادي غذا و کمآبي، حرارت نامناسب، زيادي اسيديتهي خاک يا قلياييبودن آن، سموم و خسارت مکانيکي بوجود ميآيد (اخوت، 1383). بوته برنج در تمامي مراحل رشد مبتلا به بيماريهايي شده که کميت و کيفيت محصول را کاهش ميدهد (اخوت، 1383). شدت بيماريها بستگي به شدت بيماريزايي پاتوژن، عوامل محيطي و حساسيت رقم کشتشده دارد. در مورد بيماريهاي ويروسي، ميکوپلاسمايي و بعضي باکتريها وجود ناقل ضروري است (اخوت، 1383).
برنج در والنسيا (اسپانيا) مساحتي بالغ بر 15000 هکتار اطراف درياچهي آلبوفرا را در بر ميگيرد. در مزارع برنج با مشکلات مربوط به برنامه کود و برنامه کاربردي آفتکشها مواجهايم. مهمترين آفات برنج در اين مناطق Chilo suppresalis و مهمترين بيماري ناشي از قارچ Magnaporthe grisea و Helminthosporium oryzae است .(Osca et al., 2004)
همچنين در روسيه بيش از 30 بيماري قارچي روي برنج شناسايي شده که مهمترين آنها بيماري بلاست است. پس از 70 سال از کشت برنج، 12-10 سال از شناسايي چرخه زندگي بيماري بلاست ميگذرد (Kharitonov et al., 2004).
در بنگلادش علت اصلي کاهش عملکرد برنج را به بيماريها نسبت ميدهند. در ميان بيماريهاي مختلف، سوختگي باکتريايي برگ، پوسيدگي غلاف، سوختگي غلاف، بلاست و لکهقهوهاي از اهميت بيشتري برخوردارند .(Biswas et al., 2011)
2-2-2- بلاست برنج
بيماري بلاست يکي از مهمترين بيماريهاي برنج در سراسر جهان است. در اثر حمله عامل بيماري يعني قارچ Pyricularia grisea، روي برگهاي گياهچه و بوتههاي برنج در مراحل اوليهي رشد و پنجهزني در شرايط مناسب لکههايي ظاهر شده و سبب برگسوزي ميشود. آلودگي شديد روي دم خوشه و گرههاي ساقه اغلب خسارت زياد زده و تعداد خوشه تقليل يافته، باعث کاهش وزن هزاردانه و کيفيت محصول ميشود (اخوت و همکاران، 1369). اين بيماري اولين بار در ژاپن به سال 1704 شناسايي گرديد. بيماري در ايتاليا Brusone و در عراق به نام Shara گزارش شده است ((Ou, 1985. بلاست برنج اولين بار در آفريقا در سال 1930 مشاهده گرديد و امروزه مخربترين بيماري در منطقه آفريقا است (Sere, 1999). در کشور بورکينافاسو، بلاست گردن مخربتر از بلاست برگ است (Sere, 1999). در مناطق کشت ديم در استان کومو در بورکينافاسو، کاهش عملکرد بين 17 تا 599 کيلوگرم در هکتار (22-1% از کل محصول) ثبت گرديد. در مناطق کشت آبي استان کاريفيگولا ، کاهش عملکرد بيشتر بود و بين 134 تا 867 کيلوگرم در هکتار معادل 3/45-2/4% از کل توليد ثبت گرديد (Sere, 1999). بنابراين کشت برنج در اين مناطق با افزايش بيماري بلاست همراه است. طبق تحقيقات انجام يافته احتمال بروز بيماري بلاست گردن در مناطقي که کود مصرف نشده، 7/1 تا نصف ميزان آن در زمينهايي است که کود مصرف شده است (Sere, 1999). بنابراين بلاست با افزايش مصرف کودهاي شيميايي افزايش مييابد (Sere, 1999). در غنا، بررسيهاي انجام يافته روي 264 زمين کشاورزي در سراسر کشور نشان داد که تنوع ژنتيکي پاتوژن در مناطق مورد آزمايش با ميزان خسارت بيماري ارتباط دارد (Nutsugah et al., 2008). بلاست بيماري عمده در مناطق مرتفع و دشتهاي گامبيا است. کاهش محصول با توجه به گونه و منطقهي آلودگي متفاوت است. اگر چه اهميت اقتصادي بيماري در گامبيا ثبت نشده است اما در پارهاي گزارشها خسارت آنرا 100% در شرايط تنش اعلام کردهاند (Jobe et al., 2003).
در سيرالئون کاهش عملکرد 5/14-2/3% در زمينهاي پست و بلند، در ارقام مختلف گزارش گرديد (Fomba, 1984). در صحرا، خسارت ناشي از بلاست گردن 9/30-16% گزارش گرديد (Fomba, 1984). در نيجريه در مناطق کشاورزي رو به رشد، بيماري ممکن است منجر به 50-35% کاهش عملکرد گردد و در زمان شيوع بيماري تا 100% خسارت نيز گزارش گرديده است (Sere, 1999). خسارت آن در هند در سالهاي 61-1960، 10-5 % (Padmanabhan, 1965)، در ژاپن طي سالهاي 60-1953 و در اپيدمي نيمه دههي 1970 در کره 3% و در فيليپين 60-50% گزارش شده است (Sere, 1999). اپيدمي بلاست در 1941 در ژاپن باعث قحطي شده است (Ou, 1985).
تنها منطقهي دنيا که تاکنون بيماري مشاهده نشده، جنوب شرقي استراليا است. در اين منطقه از طريق پيشآگاهي و رعايت شرايط قرنطينه مانع از ورود کنيدي و ميسليوم عامل بيماري شدهاند. در شرايط خشک و در دماي محيط، کنيديها بيش از يکسال و ميسليوم تا 3 سال زنده ميماند. با توجه به بقاي طولاني، واردات و حمل و نقل توسط مسافران به همراه دانههاي آلودهي برنج، علفهاي هرز و محصولات ساختهشده از کاه برنج ميتوانند باعث انتقال بيماري به مناطق جنوب شرقي استراليا گردد. بلاست برنج در مناطق شمالي استراليا گزارش شده بنابراين مسافران داخلي نيز ميتوانند آنرا منتقل کنند (Phillips et al., 1992).
شريف ابتدا در سال 1328، بيماري را در لاهيجان مشاهده نمود و سپس از ساير مناطق ساحل درياي خزر، اصفهان، قصر شيرين، گيلان غرب، ميناب، رامهرمز و ساير نواحي گزارش شده است (ارشاد، 1374). فاطمي و رحيميان در سال 1975 در بررسي که روي انتشار بيماري در ايران انجام دادند، قارچ عامل بيماري را از روي 10 واريته از بين 15 واريتهاي که مطالعه نمودند، جدا کردند. ارقام آلوده شامل طارم، رشتي، شصترس، مهران، سالاري، حسنطارم، دمسفيد، دمسرخ، يک رقم صدري بينام ميباشد که در بيشتر نواحي شمالي ايران کشت ميشود (اخوت، 1383). اين بيماري معمولا به علت انتشار وسيع و مخرب در شرايط مناسب رطوبت نسبي، در حد اشباع، بيماري اصلي برنج بوده و گياهچههاي برنج را در مرحله پنجهزني از بين ميبرد. آلودگيهاي سنگين روي دمخوشه، اغلب زيان ميرسانند. در ايران خسارت بيماري در سال 1353در بعضي نقاط رودسر، به طور متوسط 20 % گزارش شده است (اخويزادگان، 1355). در سال 1353 در استان گيلان تقريبا 10% از کل محصول را از بين برد (اخويزادگان، 1355). در مورد عوامل موثر محيطي روي بيماري، مشاهده شد که اولين علائم بيماري در منطقه گرگان، گنبد و ساري در اواخر ارديبهشت و در اوايل خرداد بيشتر در خزانههايي است که تراکم بوته در آنها بيشتر از ساير خزانهها ميباشد (اسماعيلپور، 1359). علائم بيماري بلاست در تمام اندامهاي هوايي گياه، به طور عمده در کلئوپتيل، غلاف برگ و سطح برگ، گردن خوشه، گره ساقه و سنبلچه ظاهر ميشود. ضايعات سطح برگ باعث کاهش فتوسنتز ميشود و در صورتي که در مراحل اوليه رشد ظاهر گردد، کل گياه را از بين ميبرد. بلاست گردن و گره خوشه باعث کاهش عملکرد و بلوغ زودرس دانهها ميشوند و به ندرت از طريق ريختن دانهها در مزارع قابل شناسايياند. بلاست گردن نسبت به بلاست برگ مخربتراست (Zhu et al., 2005).
2-2-3- مطالعه بيولوژيکي قارچ عامل بيماري بلاست برنج
Pyricularia grisea عامل بيماري بلاست برنج است. مرحله جنسي اين قارچ، Magnaporthe grisea در طبيعت ديده شده است. اين قارچ يک آسکوميست از خانوادهي Physosporelleaceae بوده که آسکوسپورهاي شفاف، دوکيشکل، با سه حجره در آسکهاي دو لايه توليد ميکند. تقريبا همه جدايههاي مزرعه برنج نر بوده، قادر به آميزش با يکديگر نيستند، در حالي که بسياري از جداشدهها از ساير گرامينهها هرمافروديت هستند ( .(Webster and Gunnell, 1992
بعد از دوره کمون برگهاي آلوده در اطاقک رشد، کنيديوفورها حامل کنيدي شده و به صورت پوشش خاکستري نمدي در سطح لکهها رشد ميکنند. کنيديها در قسمت انتها، فضاي پريپلاسم ژلهاي دارند. وقتي که اين لايه سطحي کنار رفت، به سطوح مرطوب ميچسبند و يک مکانيسم اتصال کنيدي به سطح برگ به شمار ميرود. کنيديوفورها استوانهاي شکل به طول 120-60 ميکرومتر که در قاعده کمي ضخيم ميباشند، تعداد 4-2 ديواره عرضي در طول آنها وجود دارد و در قاعده مشخصتر است. کنيديها گلابي شکل کشيدهاند که در قسمت نوک باريکاند و در قاعده به يک پايه يا زايده کوتاهي ختم ميشوند (اخوت، 1383).
عامل بيماري در بقاياي آلوده گياهي يا در بذر، در مناطق خشک دوام ميآورد. در مناطق خشک مانند مصر اين نوع آلودگي اهميت دارد اما در مناطق مرطوب که ساير زراعتهاي برنج و بقاياي آن، منبع آلودگياند، چندان مهم نيست (اخوت، 1383). زاد و ذاکري (1359)، در مطالعات خود نشان دادند که عامل بيماري، در قسمتهاي مختلف پوستهي بذر متمرکز است و گاهي موجب آلودگي جنين ميشود. آلودگي بذرها موجب کاهش قدرت تندش آنها و همچنين ايجاد گياهچههاي غيرطبيعي ميشود. بيماري بلاست روي برنجهاي کاشته شده در خاک مرطوب که با استرس خشکي مواجهاند، شايع است. مصرف زياد کودهاي ازته، وجود شبنم روي برگها، وزش کم باد در شب و حرارت شب بين 24-17 درجه سانتيگراد باعث گسترش بيماري ميشود. کنيديها در شرايط رطوبت نسبي زياد آزاد شده و معمولا در نيمههاي شب و ساعت 6 بامداد توليد ميگردند (اخوت، 1383). در رطوبت نسبي زير 89% اسپورزايي انجام نميشود ولي در رطوبت نسبي بالاتر از 93% اسپورزايي افزايش مييابد. درجه حرارت مناسب 28-25 درجه سانتيگراد است. بيشترين اسپور 8-3 روز بعد از ظهور لکهها بوجود ميآيد و قدرت توليد اسپور روي لکهها در حرارت 24-16 درجه بيشتر از درجه حرارت 28 درجه سانتيگراد ميباشد. رطوبت برگي براي آلودگي ضروري است. حرارت در حدود 28-25 درجه سانتيگراد براي جوانهزني و 25- 16 درجه براي توليد چنگک مناسب است (اخوت، 1383).
در 6/15 درجه سانتيگراد رطوبت برگي، به مدت 20-16 ساعت



قیمت: تومان


پاسخ دهید