3-4 توسعه و محيط زيست 31
3-5 ارزيابي اثرات زيست محيطي (EIA) 32
3-6 اهداف ارزيابي اثرات زيست محيطي 35
3-7 نيازها و ضرورت ها 36
3-8 منافع ارزيابي 36
3-9 محدوديت هاي ارزيابي 37
3-10 انواع اثرات زيست محيطي 37
3-11 شاخص هاي اثرات 39
3-12 معيارهاي اثرات 39
3-13 چگونگي اثرات پروژه بر محيط زيست 40
3-14 ارزيابي اثرات زيست محيطي و توريسم 43
3- 15 روش ها و تکنيک هاي ارزيابي آثار زيست محيطي 46
3- 16 مراحل انجام ارزيابي 47
3- 17 نتيجه گيري از روش EIA 48
3-18 متدولوژي هاي تجزيه و تحليل در ارزيابي اثرات زيست محيطي 48
3- 19 انواع ماتريس 49
3-20 شناسايي و پيامدهاي زيست محيطي مناطق ساحلي 50
3-21 روش ماتريس ارزيابي اثرات سريع (RIAM) 50
3-21-1 معيارهاي ارزيابي 53
3-21-2 اجزاء تشکيل دهنده محيط 53
3-21-3 دامنه ها 55
فصل چهارم: يافته هاي تحقيق
4-1 وضعيت گردشگري منطقه ساحلي چاف تا چمخاله 57
4-2 تفسير يافته ها در جداول ماتريس پارامترهاي محيطي 64
فصل پنجم: جمع بندي، ارزيابي فرضيه ها و پيشنهادات
5-1 نتيجه گيري 69
5-2 ارزيابي فرضيه ها 71
5-3 راهکارها و پيشنهادها 71
منابع 75
فهـرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره 3-1 معيارهاي مورد استفاده در روش ماتريس ارزيابي اثرات سريع 52
جدول شماره 3-2 دامنه هاي مورد استفاده در روش ماتريس ارزيابي اثرات سريع 55
جدول شماره 3-3 پارامترهاي محيطي منطقه 56
جدول شماره 4-1 ماتريس پارامترهاي فيزيکي- شيميايي 59
جدول شماره 4-2 ماتريس پارامترهاي بيولوژيکي- اکولوژيکي 60
جدول شماره 4-3 ماتريس پارامترهاي اقتصادي- فني 61
جدول شماره 4-4 ماتريس پارامترهاي اجتماعي- فرهنگي 62
جدول شماره 4-5 جمع بندي نهايي ماتريس 64
فهـرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شماره 4-1 تکرار دامنه ها در محيط فيزيکي- شيميايي 66
نمودار شماره 4-2 تکرار دامنه ها در محيط بيولوژيکي- اکولوژيکي 66
نمودار شماره 4-3 تکرار دامنه ها در محيط اقتصادي- فني 67
نمودار شماره 4-4 تکرار دامنه ها در محيط اجتماعي- فرهنگي 67
نمودار شماره 4-5 تکرار دامنه ها در پارامترهاي محيطي 68
فهـرست تصاوير
عنوان صفحه
شکل 5-1: رشد ساخت و سازهاي مسکوني و ويلا 73
شکل 5-2: اماکن اقامتي و پذيرايي در حال بهره برداري 74
فهـرست نقشه‌ها
عنوان صفحه
نقشه شماره 3-1 موقعيت محدوده مطالعاتي 29
چکيده
اهميت موضوع گردشگري به عنوان پديده اي نوين و منبعي براي توسعه از ابعاد مختلف سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و زيست محيطي قابل بررسي است و آن يکي از اصلي ترين منابع درآمد کشورها در حال حاضر است. متأسفانه گسترش جريان هاي گردشگري با برنامه ريزي نامناسب به همراه ضعف زيرساخت ها و مديريت گردشگري، اثرات زيست محيطي منفي زيادي در پي داشته است. يکي از روش‎هاي ارزيابي اثرات زيست محيطي، روش ماتريس ارزيابي اثرات سريع (RIAM) است که اين تحقيق براساس اين روش با داده هاي استاندارد از معيارهاي مهم ارزيابي انجام گرفته است. هدف از اين تحقيق، شناخت و ارزيابي اثرات زيست محيطي ناشي از اماکن اقامتي و پذيرايي توريستي در منطقه ساحلي چاف تا چمخاله با استفاده از روش ماتريس ارزيابي اثرات سريع (RIAM) در فاز بهره برداري بر چهار محيط فيزيکي- شيميائي، اکولوژيکي- بيولوژيکي، اجتماعي- فرهنگي و اقتصادي- فني مي باشد. نتايج به دست آمده نشان مي دهد که بر روي تمامي اجزاء محيط به غير از محيط اقتصادي- فني، اثرات منفي وجود دارد و اثرات مثبت، بعد از محيط اقتصادي- فني در محيط اجتماعي- فرهنگي است که تنها اثر منفي ناچيزي در سطح بهداشت و ترافيک ديده مي شود.
کلمات کليدي: گردشگري، ماتريس ارزيابي اثرات سريع(RIAM)، منطقه ساحلي چاف تا چمخاله
مقدمه
از آنجايي که فعاليت هاي گردشگري اثرات چشمگيري در اقتصاد مناطق پذيرنده گردشگران بر جاي مي‎گذارد، توجه فراواني به اين زمينه از فعاليت معطوف گرديده است. درصد عمده اي از اين فعاليت ها متکي بر طبيعت گردي است که بخش عمده اي از آن در نواحي ساحلي متمرکز شده است، که در صورت رعايت ضوابط و استانداردهاي زيست محيطي و همچنين انجام ارزيابي هاي مستمر در طول زمان بهره برداري، توسعه گردشگري مي تواند به عنوان عاملي در جهت حفاظت از محيط و افزايش کيفيت آن به شمار آيد. (فروغي ابري و ديگران،1388،ص1)
به طور کلي اثرات زيست محيطي به تغيير فيزيکي، شيميايي، بيوفيزيکي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي محيط زيست بر اثر يک يا چند فعاليت اطلاق مي شود و شناسايي اثرات زيست محيطي، بخش عمده و اصلي را در روند مطالعات زيست محيطي تشکيل مي دهد. شناسايي آثار و پيامدها ممکن است مثبت يا منفي بوده، پس اين موارد بايد مورد شناسايي قرار گرفته و اهميت هر نوع اثر با پيامد مشخص شده و منافع و مضرات آن به طور مستند و منطقي تشريح گردد. (www.tourismscience.ir)
در اين ميان، لزوم به کارگيري مدل EIA (Environmental Impact Assessment) ارزيابي اثرات زيست محيطي، در زمان معرفي يک پروژه براي مشخص کردن نوع اثرات و اندازه اثرات و راهکارهايي براي کاهش اثرات منفي و ناسازگار با محيط زيست ارائه مي دهد. لازم به ذکر است که EIA تصميم به اجرا شدن يا نشدن يک پروژه نمي گيرد، بلکه پيامدهاي زيست محيطي را پيش بيني کرده، در پيش روي تصميم گيران قرار مي دهد.
در اين تحقيق سعي شده است تا با مطالعه موردي منطقه ساحلي چاف تا چمخاله، تبييني از نقش توريسم و توسعه آن به لحاظ اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و محيطي به دست آيد و عوامل و فاکتورهاي متأثر از توسعه گردشگري مورد ارزيابي قرار گيرد. لذا با به کارگيري مدل EIA و نتايج به دست آمده از يک ماتريس ساده، امکان ثبت دائمي وقايع را در يک فرايند تصميم گيري فراهم مي آورد. در اين تحقيق با استفاده از ماتريس ارزيابي اثرات سريع (RIAM) در فاز بهره برداري امکانات توريستي بر چهار محيط فيزيکي – شيميايي، اکولوژيکي – بيولوژيکي، اجتماعي – فرهنگي و اقتصادي- فني مي باشد.
1-1 بيان مسأله
گردشگري در يک کليت، در بر گيرنده جرياني از سرمايه، انسان، فرهنگ و کنش متقابل ميان آنهاست که در فضاهاي جغرافيايي آثار مختلفي بر جاي مي نهد. رويکرد ديگري که در مورد تعريف گردشگري وجود دارد، اين است که به عنوان يک سيستم تلقي مي شود. در اين رويکرد، گردشگري نه به عنوان صنعت بلکه به عنوان سيستمي پيچيده لحاظ مي شود که از عوامل و مؤلفه هاي مختلفي تأثير پذيرفته و بر عوامل و مؤلفه هايي مؤثر بوده و افراد و گروه هاي متعددي در آن نقش ايفا مي کنند. در اين نگاه، گردشگري يک پديده اي کاملاً تأثير گذار و در عين حال تأثير پذير نسبت به فرهنگ، اقتصاد، سياست، تکنولوژي و محيط زيست مي باشد. (دهقاني نژاد،sep2011،ص4)
بنابراين، با توجه به اينکه هر فعاليتي مستلزم بر گرفتن موادي از طبيعت و دفع موادي ديگر درآن است، کليه فعاليت ها در راستاي هر هدفي بايد در چارچوب ظرفيت هاي محدود محيط زيست مورد بررسي قرار گيرد تا به بقا و پايداري محيط زيست لطمه اي وارد نگردد.
(همائي فر و ديگران،sep2011،ص1و2)
امروزه اکثر محققان و متخصصان اذعان دارند که گردشگري را بايد به شيوه اي کنترل شده، يکپارچه و پايدار و بر اساس برنامه ريزي عقلايي توسعه داد و مديريت کرد. (شاکري،1386،ص3) بر اين اساس، اگرچه گردشگري داراي آثار منفي بر محيط زيست است و گردشگران مصرف کننده منابع مي باشند، اما اين صنعت استعداد جايگيري در فرايند توسعه پايدار را دارد.
در اين ميان، مناطق ساحلي به خصوص سواحل ماسه اي به طور ذاتي براي انسان ها جاذب و از پتانسيل لازم جهت اجتماع گردشگران برخوردار است. اما نکته اي که نبايد فراموش شود اين است که “اکولوژي محيط زيست ساحلي” خيلي حساس و آسيب پذير بوده و فشار ناشي از فعاليت هاي توريستي مي تواند تعادل اکولوژيکي محيط را برهم بزند. (رحماني،1388)
در حال حاضر استفاده از مناطق ساحلي به يک معضل و مسأله تبديل گرديده و عموم اشخاص اعم از دولتي وخصوصي به عناوين و شيوه هاي مختلف در صدد بهره برداري حداکثر از ساحل هستند، که بدون توجه به منافع و لزوم بهره برداري بهينه و جمعي صورت مي گيرد.
يکي از روش هاي بررسي و ارزيابي تبعات مثبت و منفي و همچنين مديريت و برنامه ريزي توسعه گردشگري قبل از اجرا، ارزيابي آثار زيست محيطي(EIA) مي باشد. ارزيابي آثار زيست محيطي مي تواند ميزان مصرف منابع و پسرفت محيط زيست و اختلالات اجتماعي (که اغلب با توسعه اتفاق مي افتد) را کاهش دهد.(شاکري،1386،ص3)EIA به عنوان يک ابزار کارا براي رسيدن به آينده پايدار زيست محيطي در گردشگري ساحلي، همچنين ICZM (مديريت يکپارچه مناطق ساحلي) که يک فرايند انعطاف پذير و منطبق با مديريت منابع براي توسعه پايدار زيست محيطي در نواحي ساحلي است و هدف کلي آن حداکثر کردن منافع حاصل از مناطق ساحلي و حداقل کردن تضادها و برخورد ها و اثرات مخرّب فعاليت هاي انساني بر يکديگر مي باشد تا ضمن پررونق شدن صنايع گردشگري ساحلي در کشور، بستر آن نيز دچار معضلات زيست محيطي نگردد. (يزداني،1388)
منطقه چاف تا چمخاله (از شهر چاف و چمخاله) از مناطق ساحلي و توريستي استان گيلان محسوب شده که از توابع شهرستان لنگرود به شمار مي رود. استقرار بخش عظيمي از اراضي در کنار ساحل دريا که بدان جلوه خاصي داده است، از ديرباز مورد توجه بوده و بعد از ساحل شهرستان بندرانزلي دومين قطب توريستي از ساحل فعال درخطه گيلان به شمار مي رود.
اين منطقه به جهت توانايي هاي بالاي خود داراي فرصت هاي قابل توجهي براي توسعه پايدار است. استفاده از فرصت هاي بي نظير منطقه از آن جهت که بدون برنامه ريزي جامع و بدون توجه به توسعه پايدار بوده، خود به عاملي در جهت توسعه ناپايدار و تخريب و همچنين آلودگي محيط زيست بدل شده است. (ملکي،1388،ص280)
بنابراين، بررسي و مطالعه هر گونه عاملي که سبب کاهش توان (پتانسيل) محيط زيست و توريسم منطقه مورد مطالعه باشد، ضروري به نظر مي رسد.
1-2 اهميت و ضرورت تحقيق و کاربرد نتايج آن
انجام تحقيقات براي ارزيابي محيط طبيعي امري ضروري است، چرا که با ارزيابي نواحي مختلف، برنامه ريزان و طرح پردازان خواهند توانست با اطمينان خاطر با شناخت نواحي حساس، به خصوص نواحي حساس ساحلي به توسعه پايدار گردشگري دست يابند. اين مهم هم باعث جذب گردشگر مي شود و هم محيط را براي استفاده مناسب نسل هاي آينده حفظ خواهد کرد.
1-3 پرسش اصلي تحقيق (سؤال تحقيق )
– پيامدهاي زيست محيطي توسعه توريسم، در ناحيه چاف – چمخاله چيست ؟
– تأثير پيامدهاي زيست محيطي توسعه توريسم با روشEIA در ناحيه چاف – چمخاله به چه ميزان است؟
1-4 اهداف تحقيق
مهم ترين اهدافي که در پژوهش حاضر مدنظر قرار گرفته به شرح زير مي باشد:
ـ شناسايي انواع پيامدهاي زيست محيطي
ـ ارائه راهکار براي تعديل پيامدهاي سوء و توسعه پيامدهاي مثبت
1- 5 فرضيات تحقيق
ـ به نظر مي رسد که توسعه توريسم در ناحيه مطالعاتي آثار زيست محيطي به همراه دارد.
ـ بين کيفيت محيط زيست و افزايش تعداد گردشگران در ناحيه مطالعاتي رابطه وجود دارد.
1- 6 روش تحقيق
در اين تحقيق با بهره گيري از روش توصيفي ـ تحليلي و مدلEIA انجام شده که به بررسي وضع موجود پرداخته و

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید