تقديم با بوسه بر دستان پدرم به او که نمي دانم از بزرگي اش بگويم يا مردانگي، سخاوت، سکوت، مهرباني و …..
پدرم راه تمام زندگيست، پدرم دلخوشي هميشگيست
و به مادرم درياي بي کران فداکاري و عشق که وجودم برايش همه رنج بود و وجودش برايم همه مهر
و به همسرم پناه خستگيم و اميد بودن
سپاس و قدرداني
امروز احساس مي‏کنم که بايد بگويم: خداوندا متشکرم!
برخود لازم ميدانم مراتب سپاس خود را به کليه کساني که در مراحل مختلف اين پژوهش مرا ياري نمودند، اعلام دارم.
از پدر، مادر ،همسر، برادر و خواهرعزيز و مهربانم که در تمامي مراحل زندگي و تحصيلم همواره حامي و پشتيبانم بودند سپاسگزارم، پيمودن اين راه بدون اين عزيزانم ممکن نبوده و نيست.
ازجناب آقايان دکتر غلامعلي حشمتي استاد محترم راهنما و مهندس رضا سياهمنصور استاد محترم مشاور که همواره با راهنمايي‏هاي بي‏دريغشان در مراحل تحقيق همراه من بودند، نهايت تشکر و قدرداني را دارم.
از جناب آقاي دکتر حسين باراني که با کمال لطف، زحمت بازخواني و داوري اين پايان نامه را بر عهده گرفتند، بي‏نهايت متشکرم.
همچنين از تمامي کساني که مرا در اين راه ياري نمودند نهايت سپاس و قدرداني را دارم.
چکيده
آتشسوزي وسيلهاي مؤثر براي کنترل گونههاي گياهي نامطلوب و ناخواسته در مراتع و افزايش بهرهوري دام است. اين پژوهش با هدف بررسي اثر آتشسوزي بر تراکم و پوشش سطحي فرمهاي مختلف رويشي گياهان مرتعي انجام گرفت، مراتع ارتفاعات بلومان زاغه در استان لرستان جهت اين مطالعه انتخاب شد. براي اين منظور در هر يک از مناطق شاهد و آتشسوزي شده 6 ترانسکت 200 متري با فاصله 100 متر از هم در نظر گرفته شد و اطلاعات مربوط به ليست فلورستيک، درصد تاج پوشش، تراکم گونهها، خاک لخت اندازهگيري، با استفاده از نرمافزار SPSS و با کمک آزمون تي تست، اختلاف ميانگين پارامترهاي جوامع آتشسوزي شده و شاهد ارزيابي شد. آتشسوزي باعث شده است که درصد تاجپوشش گراسهاي يکساله از 9/10 درصد به طور ميانگين به مقدار 30/31 و گياهان بوتهاي خشبي از 02/35 به 67/3 درصد برسد، همچنين تراکم بوتههاي خشبي از 53/3 پايه در هر مترمربع به 98/0 مترمربع و فوربهاي چندساله از 66/2 به 20/11 پايه در متر مربع برسد. نتايج نشان داند که ميزان تراکم گونهها در منطقه آتشسوزي شده بيشتر از شاهد ميباشد در مقابل به دليل بيشتر بودن پوشش گياهي و لاشبرگ و کاهش سنگوسنگريزه، منطقه شاهد از حفاظت بيشتري برخوردار است. بعد از آتشسوزي تنوع گونهاي افزايش يافته است. نتيجه کلي اين که ميتوان در مورد اجراي آتشسوزيهاي کنترل شده، به عنوان روشي اصلاحي در اکوسيستمهاي مختلف مرتعي اعلام نظر نمود.
واژههاي کليدي: آتشسوزي، حفاظت خاک، فرم رويشي، درصد پوشش
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه و کليات
1-1- مقدمه 2
1-1-1- بيان مسأله 4
1-1-2- سؤال تحقيق 5
1-1-3- فرضيهها 5
1-1-3-1- فرضيههاي تحقيق 5
1-1-3-2- فرضيههاي آماري 6
1-1-4- اهداف تحقيق 6
1-2- کليات 6
1-2-1- اصطلاحات آتشسوزي 6
فصل دوم: مرور منابع
2-1- مقدمه 10
2-2- تأثير آتشسوزي بر تراکم و تاجپوشش گونههاي گياهي 11
2-3- تأثير آتشسوزي بر تنوع گونههاي گياهي 13
2-4- بررسي اثر آتشسوزي بر کلاس خوشخوراکي و ترکيب گياهي 14
2-5- بررسي اثر آتشسوزي بر ارزش غذايي و کيفيت علوفه 18
2-6- بررسي اثر آتشسوزي بر روند توالي و گرايش مرتع 20
2-7- بررسي اثر آتشسوزي بر خاک لخت مرتع 21
2-8- تأثير زمان آتشسوزي بر پوشش گياهي سوخته شده 22
2-9- جمعبندي 23
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل سوم: مواد و روشها
3-1- مواد 26
3-1-1- موقعيت استان لرستان 26
3-1-1-1- موقعيت منطقه مورد مطالعه 27
3-1-2- وضعيت اقليمي منطقه مورد مطالعه 28
3-1-2-1- نزولات جوي 28
3-1-2-2- رطوبت نسبي منطقه مورد مطالعه 30
3-1-2-3- درجه حرارت منطقه مورد مطالعه 30
3-1-2-4- تعيين اقليم منطقه مورد مطالعه 33
3-1-2-4-1- روش آمبرژه جهت تعيين اقليم منطقه 33
3-1-2-4-2- منحني آمبروترميک منطقه مورد مطالعه 34
3-1-3- وضعيت خاک منطقه مورد مطالعه 35
3-1-4- وضعيت پوشش گياهي منطقه مورد مطالعه 35
3-2- روشها 36
3-2-1- آمادهسازي دادههاي اوليه 36
3-2-1-1- جمعآوري و تهيه اطلاعات مربوطه 36
3-2-1-2- عمليات ميداني 36
3-2-1-3- تجزيه و تحليل دادهها 37
3-2-2- تشريح روش کار 37
3-2-2-1- روش نمونهبرداري و انتخاب محل ترانسکتها 38
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-2-2-2- بررسي صفات پوشش گياهي و نحوه اندازهگيري آنها 38
3-2-2-2-1- محاسبه تاجپوشش 38
3-2-2-2-2- محاسبه تراکم 38
3-2-2-2-3- محاسبه ترکيب 39
3-2-2-2-4- محاسبه فراواني 39
3-2-2-2-5- محاسبه گرايش 39
3-2-2-2-6- ارزيابي کلاس خوشخوراکي 39
فصل چهارم: نتايج
4-1- مقدمه 42
4-2- گونههاي گياهي موجود در منطقه مورد مطالعه 42
4-3- ارزيابي دادههاي نمونهبرداري شده 44
4-4- نتايج حاصل از مطالعات پوشش گياهي بر اساس گونههاي موجود در منطقه 45
4-4-1- بررسي اثر آتش بر درصد تاجپوشش گونههاي موجود در مرتع 45
4-4-1-1- اثر آتش بر تاجپوشش گياهان جنس Astragalus 45
4-4-1-2- اثر آتش بر تاجپوشش گياهsterigosa Picris و Centaurea virgata 46
4-4-1-3- اثر آتش بر تاجپوشش گياهBromus tomemtellus 46
4-4-1-4- اثر آتش بر تاجپوشش گياهان جنس Poa, Agropayron, festuca 46
4-4-1-5- اثر آتش بر تاجپوشش گياه .Agrostis sp 46
4-4-2- بررسي اثر آتش بر تراکم گونههاي موجود در مرتع 48
4-4-2-1- اثر آتش بر تراکم گياهان جنس Astragalus 48
4-4-2-2- اثر آتش بر تراکم گياه sterigosa Picris و Centaurea virgata 48
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-4-2-3- اثر آتش بر تراکم گياهBromus tomemtellus 48
4-4-2-4- اثر آتش بر تراکم گياهان جنس Poa, Agropayron, festuca 49
4-4-2-5- اثر آتش بر تراکم گياه .Agrostis sp 49
4-5- نتايج حاصل از مطالعات پوشش گياهي بر اساس فرم رويشي 49
4-5-1- بررسي اثر آتش بر درصد تاجپوشش گونههاي گياهي بر اساس فرم رويشي 50
4-5-1-1- بررسي اثر آتش بر تاجپوشش فوربهاي يکساله 50
4-5-1-3- بررسي اثر آتش بر تاجپوشش بوتههاي خشبي 50
4-5-1-4- بررسي اثر آتش بر تاجپوشش فوربهاي چندساله 50
4-5-1-5- بررسي اثر آتش بر تاجپوشش گندميان يکساله 50
4-5-1-6- بررسي اثر آتش بر تاجپوشش گندميان چندساله 51
4-5-1-7- بررسي اثر آتش بر تاجپوشش درختچهها 51
4-5-2- بررسي اثر آتش بر تراکم گونههاي گياهي بر اساس فرم رويشي 52
4-5-2-1- بررسي اثر آتش بر تراکم بوتههاي خشبي 52
4-5-2-2- بررسي اثر آتش بر تراکم فوربهاي چندساله 52
4-5-2-3- بررسي اثر آتش بر تراکم گندميان چندساله 52
4-5-2-4- بررسي اثر آتش بر تراکم درختچهها 52
4-6- بررسي اثر آتش بر ترکيب گياهي مرتع 53
4-6-1- بررسي اثر آتش بر ترکيب فوربهاي يکساله 54
4-6-3- بررسي اثر آتش بر ترکيب بوتههاي خشبي 54
4-6-4- بررسي اثر آتش بر ترکيب فوربهاي چندساله 54
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-6-5- بررسي اثر آتش بر ترکيب گندميان يکساله 55
4-6-6- بررسي اثر آتش بر ترکيب گندميان چندساله 55
4-6-7- بررسي اثر آتش بر ترکيب درختچهها 55
4-7- بررسي اثر آتش بر پوشش سطحي و حفاظت خاک 56
4-8- بررسي اثر آتش بر درصد فراواني گياهان 56
4-9- بررسي اثر آتش بر کلاس خوشخوراکي پوشش گياهي 58
4-10- بررسي اثر آتش بر گرايش مرتع 59
4-11- جمعبندي 61
فصل پنجم: بحث و نتيجهگيري
5-1- بحث 64
5-2- نتيجهگيري 66
5-3- پيشنهادات 67
5-3-1- پيشنهادهاي اجرايي 67
5-3-2- پيشنهادهاي پژوهشي 67
منابع 70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1- آمار بارندگي ايستگاه زاغه 29
جدول 3-2- ميانگين رطوبت نسبي بر حسب درصد، ايستگاه هواشناسي خرمآباد .31
جدول 3-3- ميانگين درجهحرارت بر حسب درجه سانتيگراد، ايستگاه هواشناسي خرمآباد 32
جدول 4-1- ليست فلورستيک منطقه مورد مطالعه 42
جدول 4-2- جدول آزمون نرمال بودن دادههاي تاجپوشش و تراکم 44
جدول 4-3- ارزيابي اختلاف ميانگين تيمارهاي شاهد و آتش از روش T-test مستقل 44
جدول 4-4- مقايسه ميانگين تاجپوشش و تراکم گونهها در دو عرصه شاهد و آتش با آزمون
T جفت نشده 47
جدول 4-5- مقايسه ميانگين تاجپوشش فرمهاي رويشي و تراکم فرمهاي رويشي
چندساله در دو تيمار شاهد و آتش از طريق آزمون T جفت نشده 49
جدول 4-6- مقايسه درصد ترکيب فرمهاي رويشي در دو تيمار شاهد و آتش 54
جدول 4-7- جدول ارزيابي حفاظت خاک 56
جدول 4-8- جدول درصد فراواني در دو عرصه شاهد و آتش 57
جدول 4-9- جدول مقايسه ميانگين کلاس خوشخوراکي گياهان در دو منطقه شاهد و تيمار 58
جدول 4-10- تعيين گرايش با استفاده از علائم قهقراء در گياهان و خاک مرتع 60
فهرست اشكال
عنوان صفحه
شکل 3-1- موقعيت استان لرستان در ايران 26
شکل 3-2- موقعيت جغرافيايي منطقه مورد مطالعه در استان لرستان 27
شکل 3-3- منحني بلند مدت آمبروتيک منطقه مورد مطالعه 34
شکل 4-1- نمودار مقايسه ميانگين درصد تاجپوشش گونههاي گياهي بر اساس فرم رويشي 51
شکل 4-2- نمودار مقايسه ميانگين درصد تاجپوشش گونههاي گياهي بر اساس فرم رويشي 53
شکل 4-3- نمودار دايرهاي مقايسه ترکيب گونههاي گياهي در دو عرصه شاهد و آتش 55
شکل 4-4- نمودار مقايسه ميانگين کلاس خوشخوراکي گياهان در دو منطقه آتش و شاهد 59
فصل اول
مقدمه و کليات
1-1- مقدمه
مراتع بيش از نصف اراضي کشور را در بر ميگيرند و نقش بسيار مهمي در تأمين نياز غذايي دام‌هاي اهلي دارند. بهرهبرداري از مراتع کشور سابقهاي بس طولاني دارد (مصداقي، 1386). تاکنون تعاريف متعددي براي مراتع ارائه شده است. در يک تعريف کلي مرتع را ميتوان چنين تعريف کرد؛ کليه اراضي که داراي پوشش گياهي طبيعي بوده و به نحوي خوراک دام از آن تأمين ميشود و تجديد حيات گياهان به طور طبيعي صورت ميگيرد و همچنين آن قسمت از اراضي که بشر به نحوي براي کمک به تجديد حيات طبيعي گياهان در آنها دخالت کرده است و پس از دخالت آن را به صورت طبيعي بهرهبرداري مينمايد مرتع ناميده ميشود (انجمن مرتعداران آمريکا، 1974). مراتع جزو اکوسيستمهاي طبيعي و ديناميک روي کره زمين هستند و يکي از مهمترين منابع غير مستقيم در تأمين گوشت قرمز و ساير فراوردههاي فرعي به حساب ميآيند. براي مديريت و بهرهبرداري مراتع بايد شناخت دقيقي از اجزاي آنها داشت و واکنش آنها را در مقابله با دخالتها و تغييرات گوناگون مطالعه کرد (شريفي و ايماني، 2006). مديريت صحيح مراتع تحت شرايط اکولوژيکي مختلف هنوز به طور کامل شناخته نشده است (چنگ و ژانگ 2000، زي و همکاران،2001). آتش اگرچه واژهايست که اغلب مردم از آن ميترسند ولي يک فاکتور بزرگ براي مديريت در مراتع محسوب ميشود که اهدافي از قبيل بهبود کيفي و کمي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید