خواسته اي را از وي نپذيرد و همچنين يک مرد در برابر يک زن اين حق را دارد که با وي قرارداد همسري ببندد، يا از بستن چنين قراردادي سرباز زند. پس اصل گرايش به همسر که در وجود هر مرد و زن و بلکه هر موجود زنده بر اساس تدبير نظام آفرينش نهفته شده است، امري طبيعي است، ولي تا پاي وضع و قرارداد به ميان نيايد، اين حق طبيعي تحقق پيدا نمي کند. از ان جا که اين امر با گرايش و آزادي کامل دو طرف تحقق مي يابد، قرادادي و وضعي خواهد بود.
در مکتب اسلام گزينش همسر از برخي جهات که به زيبايي و همساني سني و موقعيتهاي اجتماعي مربوط است، به عهده خود انسان گذاشته است و از جهاتي هم دين و مذهب در اين مورد نقش تعيين کننده دارد.
حال با توجه به آنچه که بيان شد، اين سؤال مطرح است که آيا ازدواج مرد مسلمان با زن کافر، و ازدواج زن مسلمان با مرد کافر، جايز است يا خير؟ و ديدگاه قران در اين زمينه چيست؟
پاسخ به اين پرسش به طور کلي در پنج مقطع، بررسي مي شود:
1. ازدواج مسلمان با کافر مشرک.
2. ازدواج مسلمان با اهل کتاب با قيد ذمي بودن.
3. ازدواج مسلمان با اهل کتاب با وصف حربي بودن.
4. ازدواج مسلمان با کساني که شبيه اهل کتابند.
5. ازدواج مسلمان با مرتد.
اينک در خور مجالي که داريم به ديدگاه قران در هر يک از موارد يادشده مي پردازيم.
3-3-5-1- ازدواج مسلمان با مشرک
ترديدي نيست که ازدواج هر يک از مرد و زن مسلمان از نگاه اسلام، با هر يک از مرد و زن کافر، حرام شده است، گذشته از اجماع علماي همه فرق و مذاهب اسلامي، بر اين امر و گذشته از اين که هيچ روايتي مبني بر جواز ازدواج از هيچ يک از فرق اسلامي، نقل نشده است، دو آيه از قرآن به صراحت حرمت ازدواج مسلمان با مشرک را بيان نموده و مسلمانان را از آن بر حذر داشته است.
آيه نخست:
“و لاتنکحوا المشرکات حتّي يؤمن و لأم? مؤمن? خير من مشرک? و لو اعجبتکم و لاتنکحوا المشرکين حتّي يؤمنوا و لعبد مؤمن خير من مشرک ولو اعجبکم اولئک يدعون الي النّار والله يدعو الي الجنّ? و المغفر? باذنه و يبيّن آياته للنّاس لعلّهم يتذّکرون”.181
“و با زنان مشرک و بت پرستي، تا ايمان نياورده اند، ازدواج نکنيد [اگر چه جز به ازدواج با کنيزان دسترسي نداشته باشيد، زيرا] کنيز با ايمان، از زن آزاد بت پرست، بهتر است، هر چند [زيبايي، يا ثروت يا موقعيت او] شما را به شگفتي آورد. و زنان خود را به ازدواج مردان بت پرست، تا ايمان نياورده اند، در نياوريد [اگر چه ناچار شويد آنها را به همسري غلامان با ايمان، درآوريد، زيرا] غلام با ايمان از مرد آزاد بت پرست، بهتر است [هر چند مال و موقعيت و زيبايي او] شما را به شگفتي آورد. انها دعوت به سوي آتش مي کنند و خدا دعوت به بهشت و آمرزش به فرمان خود مي نمايد و آيات خويش را براي مردم روشن مي سازد شايد متذکر شوند”.
در اين آيه بر روي لفظ مشرک، تصريح شده و بر فرض اين که اهل کتاب را شامل نشود، در شمول آيه نسبت به مشرک، ترديدي نيست. در اين زمينه تفصيل بيشتري خواهد آمد.
همچنان که ملاحظه مي شود، آيه شريفه ازدواج مرد مسلمان با زن مشرک و ازدواج زن مسلمان با مرد مشرک را به طور روشن نهي کرده و بدون شک نهي، بر حرام بودن و باطل بودن عمل ياد شده، دلالت دارد.
جالب اين که به دليل اهميت مطلب، تنها به اعلام تحريم اين گونه ازدواج بسنده نشده است، بلکه به منظور تأکيد بيشتر علّت تحريم را نيز بيان مي کند و مي فرمايد:
“… آنها شما را دعوت به سوي آتش مي کنند …”
همچنين از باب تأکيد بيشتر ازدواج مرد مسلمان را با کنيز مسلمان و ازدواج زن مسلمان را با غلام با ايمان پيشنهاد مي کند تا راه ازدواج با کافر به طور کامل بسته شود:
“… يک کنيز با ايمان از زن آزاد بت پرست، بهتر است … و يک غلام با ايمان از يک مرد آزاد بت پرست، بهتر است …”
“يا ايها الذين آمنوا اذا جائکم المؤمنات مهاجرات فامتحوهنّ الله اعلم بايمانهنّ فان علمتموهن مؤمنات فلاتر ترجعوهنّ الي الکفار لاهنّ حلّ لهم و لاهم يحلّون لهنّ و آتوهم ما أنفقوا و لاجناح عليکم ان تنکحوهنّ اذا آتيتموهن، اجور هنّ و لاتمسکوا بعصم الکوافر وسئلوا ما أنفقتم و ليسئلوا ما أنفقوا ذلکم حکم الله يحکم بينکم والله عليم حکيم”.182
“اي کساني که ايمان آورده ايد! هنگامي که زنان با ايمان، به عنوان هجرت نزد شما آيند، آنان را آزمايش کنيد. خداوند به ايمانشان، آگاهتر است. هرگاه آنان را مؤمن يافتيد، آنان را به سوي کفار بازنگردانيد، نه آنان براي کفار حلالند و نه کفار براي آنان حلال و آنچه را هسمران آنان [ براي ازدواج با اين زنان] پرداخته اند، به آنان بپردازيد و گناهي بر شما نيست که با آنان ازدواج کنيد هرگاه مهرشان را به آنان بدهيد و هرگز زنان کافر را در همسري خود نگه نداريد [و اگر کسي از زنان شما کافر شد و بلاد کفر، فرار کرد] حق داريد مهري را که پرداخته ايد، مطالبه کنيد. همان گونه که آنان حق دارند مهر [زنانشان را که از آنان جدا شده اند] از شما مطالبه کنند، اين حکم خداوند است که ميان شما حکم مي کند و خداوند، دانا و حکيم است”.
در اين آيه شريفه، در جمله “لاتمسکوا بعصم الکوافر” عنوان کافر، که اعم از مشرک و اهل کتاب و … است، آمده و بدون ترديد مشرک از مصاديق بارز “کافر” است.
بنابراين حرام بودن ازدواج مسلمان با کافر مشرک، اعم از ازدواج مرد مسلمان با زن کافر و زن مسلمان با مرد کافر، در اين آيه شريفه نيز، به طور صريح بيان شده است.
3-3-5-2- ازدواج مسلمان با ديگر فرق کفار
ازدواج مسلمان با فرقه هاي مختلف کفار در دو محور قابل بررسي است:
3-3-5-3- ازدواج زن مسلمان با مرد کافر
در انديشه قرآني، زن مسلمان در ازدواج با هيچ يک از فرقه هاي کفار، اعم از کتابي و غيرکتابي، ذمي و غيرآن، مجاز نيست.
قرآن کريم، به طور مکّرر و روشن، حرکت ازدواج زن مسلمان با مرد کافر را يادآور شده است:
1. “و لا تنکحوا المشرکين حتّي يؤمنّ …”183
با مردان مشرک پيش از آن که ايمان بياوند، ازدواج نکنيد.
ترديد نيست که تمام فرقه هاي کفار، حتّي اهل کتاب، در عمل مشرکند.
2. “و لن يجعل الله للکافرين علي المؤمنين سبيلاً”184
و خداوند کافران را بر مسلمان تسلّطي نداده است.
روشن است که مرد بر همسر خويش تسلّط دارد.
3-3-5-4- ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي
ارائه نظر صحيح، در اين زمينه، نيازمند پژوهشي گسترده است که در سه مرحله دنبال مي شود:
1. دليل جايز بودن ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي.
2. دليل حرام بودن ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي.
3. پاسخ مورد دوم.
و اينک مراحل سه گانه.
مرحله نخست
با توجه به تعارضي که در ابتدا ميان سه آيه موجود در اين زمينه به نظر مي رسد، مفسران و فقهاي اسلامي، در حکم ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي ديدگاههاي متفاوتي، ابراز کرده اند.
بيشتر فقها و مفسران اهل سنت و جمعي از پيشينيان و پسينيان، مانند ابوبکر احمد جصاص، سيد محمد آوسي، جارالله زمخشري، اسحاق بن ابراهيم، سفيان ثوري، اوزاعي، مالک و برخي از مذاهب معروف اهل سنت چون: حنيفه و شافعيه و جمعي از مفسران و دانشمندان اماميه، چون: علامه طباطبايي و … مي گويند: ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي، جايز است.
دليل اين جمع، آيه زير است:
“اليوم احلّ لکم الطّيبات و طعام الذين اوتوا الکتاب حل و طعامکم حلّ لهم و المحصنات من المؤمنات و المحصنات من المؤمنات و المحصنات من الذين اوتوا الکتاب من قبلکم اذا آتيموهنّ اجورهنّ محسنين غير مسافحين و لا متّخذي اخدان و من يکفر بالايمان فقد حيط عمله و هو في الأخر? من الخاسرين”185
“امروزه چيزهاي پاکيزه براي شما حلال شده و همچنين طعام اهل کتاب، براي شما و طعام شما براي آنان حلال است و [نيز] زنان پاکدامن از مسلمانان و زنان پاکدامن از اهل کتاب، حلالند، هنگامي که مهر آنان را بپردازيد و پاکدامن باشيد، نه زناکار، و نه دوست پنهاني و نامشروع بگيرد. و کسي که انکار کند آنچه را بايد به او ايمان بياوريد، اعمال او تباه مي گردد و در سراي ديگر از زيانکاران خواهد بود”.
مرحله دوم
بيشتر علما و مفسران اماميه از پيشينيان و پسينيان مانند سيد مرتضي، در کتاب الانتصار، شيخ طوسي، در تفسير تبيان، فضل بن حسن طبرسي در تفسير مجمع اليان، جواد کاظمي در کتاب مسالک الافهام، و جمعي از فقها و مفسران اهل سنت، چون: فخرالدين رازي در تفسير کبير و … مي گويند: در نگاه قرآن، ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي، جايز نيست.
دليل اين گروه آيه “و لا تنکحوا المشرکات”186و آيه”و لاتمسکوا بعصم الکوافر”187 است.
سيد مرتضي مي نويسد:
“اماميه بر ممنوع بودن ازدواج با زنان اهل کتاب، اجماع کرده اند …”188
شيخ طوسي مي نويسد:
“آيه [221 بقره] در نزد اماميه، شامل همه کفار است نه نسخ شده است و نه تخصيص خورده است”.189
و نيز مي نويسد:
“در نزد اماميه، عقد دائمي با زن اهل کتاب جايز نيست …”190
طبرسي مي نويسد:
“اصحاب ما مي گويند: ازدواج دائمي، با زنان اهل کتاب، جايز نيست، به دليل اين آيه “و لاتنکحوا المشرکات حتّي يؤمنّ”و به دليل “و لاتمسکوا بعصم الکوافر” و در تأويل آيه مي گويند: مراد از محصنات اهل کتاب، کساني هستند که ايمان آورده باشند و مراد از محصنات مؤمن، کساني هستند که در دامن اسلام تولد يافته باشند …”191
فخرالدين رازي مي نويسد:
“مشرک شامل همه کفار، از اهل کتاب و ديگران است …”192
شيوه استدلال به آيه 21 بقره
مفسران ياد شده، به آيه مزبور چنين استدلال کرده اند:
در آيه شريفه، زدواج بازنان کتابي، نهي شده و ترديدي نيست که اهل کتاب نيز مشرکند، زيرا نص قرآن، دلالت بر اين مطلب دارد قرآن مي فرمايد:
“و قالت اليهود عزير ابن الله و قالت النصاري المسيح ابن الله … سبحانه و تعالي عمّا يشرکون”193
يهود مي گويند: عزير، پسر خداست و نصارا مي گويند:مسيح پسر خداست…
خداوند از شرکي که در مورد او قائل شده اند، پاک و منزه است.
در اين آيه شريفه، خداوند، يهود و نصارا را که از اهل کتابند، مشرک ناميده است.و نيز مي فرمايد:
“اتّخذوا احبارهم ورهبانهم ارباباً من دون الله و المسيح ابن مريم …”194
[اهل کتاب] دانشمندان و راهبان خود را به جاي پروردگار مي پرستند و عيسي بن مريم را نيز …
اين آيه نيز، دلالت بر شرک اهل کتاب، دارد. گذشته از اين، نصارا به اقانيم ثلاثه معتقدند پس مشرکند.195
شيوه استدلال به آيه 10 ممتحنه
آيه مي گويد: با کوافر، ازدواج نکنيد، کوافر جمع کافر، است. و اين معني با هيچ يک از زنان کافر، يا اهل کتاب، ازدواج نکنيد.196
پاسخ استدلال به آيه 5 مائده
مفسراني که ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي را، با استدلال به دو آيه ياد شده (بقره /221، ممتحنه/10) ممنوع شمرده اند، آيه پنجم سوره مبارکه مائده را که به روشني بر درستي اين ازدواج دلالت دارد، به عناوين گوناگون توجيه کرده اند.
به گفته ي سيد مرتضي و نيز شيخ طوسي: مراد از محصنات اهل کتاب، يکي از افراد زير است:
1. زنان کتابي که اسلام آورده اند.197
2. متعه و نکاح موقت.198
3. کنيزان خريداري شده.199
4. شايد بتوان گفت اين آيه با آيه 221 بقره نسخ شده است.200
5. برخي نيز بر اين باورند که آيه ياد شده با آيه 10 ممتحنه نسخ شده است.201
مرحله سوم
مفسران و فقهايي که ازدواج مرد مسلمان با زن کتابي را با استناد به قرآن جايز مي شمارند، هر يک، از استدلال به دو آيه ياد شده، به گونه اي جواب گفته اند که پاسخهاي گفته شده را چنين مي توان دسته بندي کرد:
1. ازدواج بعضي از صحابه با زنان اهل کتاب. اين ديدگاه، از سوي ابوبکر احمد جصاص، در کتاب احکام القرآن ابراز شده است.202
2. آيه: “و لاتنکحوا المشرکات”203با آيه “والمحصنات من الذين

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید